YARGITAY 10. HUKUK DAİRESİ

10. Hukuk Dairesi         2024/4075 E.  ,  2024/5389 K.
"İçtihat Metni"MAHKEMESİ : Erzurum Bölge Adliye Mahkemesi 6. Hukuk Dairesi
SAYISI : 2023/624 E., 2023/1341 K.
KARAR : Davanın Reddine
İLK DERECE MAHKEMESİ : Erciş 1. Asliye Hukuk Mahkemesi
SAYISI : 2020/283 E., 2023/15 K.

Taraflar arasındaki hizmet tespiti davasından dolayı yapılan yargılama sonunda İlk Derece Mahkemesince davanın kabulüne karar verilmiştir.

Kararın davalı taraf vekilleri tarafından istinaf edilmesi üzerine, Bölge Adliye Mahkemesince başvurunun kabulüne, kararın kaldırılmasına, davanın reddine karar verilmiştir.

Bölge Adliye Mahkemesi kararı davacı vekili tarafından temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçesinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi ... tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:

I. DAVA
Davacı vekili dava dilekçesinde; müvekkilinin 2000 yılında davalı Kuruma ait iş yerinde çalışmaya başladığını ve haksız olarak işten çıkarıldığı 2009 yılının Temmuz ayı sonuna kadar kesintisiz çalıştığını, müvekkilinin çalıştığı süre zarfında sigortasının yaptırılmadığını, müvekkilinin çalışmasının sigortalı çalışanların tanıklığı, komşu iş yerindeki çalışanların tanıklığı vs. yasal delillerle ispatlanabileceğini belirterek, müvekkilinin 2000-2009 tarihleri arasında çalıştığının tespiti ile bu süreler içerisinde yatırılmayan primlerin davalı tarafından yatırılmasına ve müvekkilinin bu hizmetlerinin diğer hizmetleri ile birleştirilmesine karar verilmesini talep etmiştir.

II. CEVAP
1.Davalı ... vekili; davacı ile aralarında sürekli ve daimi bir işçi işveren ilişkisi bulunmadığını, davacının serbest hamal olarak çalıştığını ve Kuruma ait gider makbuzları ile davacının ödemesinin yapıldığını, davacının ihtiyaç duyulduğunda çağrıldığını belirterek davanın reddine karar verilmesini istemiştir.

2.Davalı Kurum vekili; fiili çalışmanın araştırılması gerektiğini belirterek davanın reddine karar verilmesini talep etmiştir.

III. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI
İlk Derece Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile dinlenen tanıkların beyanları, özellikle bordro tanığı ...'nın beyanı dikkate alınarak davacının haftanın 5 günü davalı işverene ait iş yerine gelip temizlik ve çukur kazma işlerine katılmış olduğu, ihtilaflı dönemlerde çalışmasının kesintisiz olduğunun kabulü gerektiği, davalı Kurum tarafından kadrolu personel alımı ile işe alımı olmasa da davalı Kurum tarafından hizmet verilen birimde çalışanların emir ve talimatı ile hareket etmesi ve davalı kurum tarafından hizmeti verilen işlerde aktif olarak çalışması taraflar arasında bir iş akdi olduğu hususunda kanaat oluşturduğu ve müzekkere cevabında da dönem dönem davacıya Kurum tarafından yapılan ödemelerin bulunması, ayrıca hayatın olağan akışında 10 yıla yakın süre boyunca haftanın beş günü aynı işveren bünyesinde çalışmanın salt yardımcı olma kastı taşıyamayacağı bu hususta iş akdinin sürekliliği ilkesinin de dava dosyasında sağlandığı gerekçesi ile davanın kabulüne, davacının 01.01.2000 -31.07.2009 tarihleri arasında davalı ... Elektrik Dağıtım AŞ yanında asgari ücret üzerinden tam süreli olarak çalıştığının tespitine, bu dönemde 3450 günlük hizmetin kuruma eksik bildirildiğinin tespitine karar verilmiştir.

IV. İSTİNAF
A. İstinaf Yoluna Başvuranlar
İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davalı taraf vekilleri istinaf başvurusunda bulunmuştur.

B. İstinaf Sebepleri
1.Davalı ... vekili; davanın daha önce Yargıtay incelemesinden geçtiğini, bu nedenle verilen kararın temyiz yolunun açık olması gerektiğini, istinaf yolunun açık olduğunun belirtilmesinin doğru olmadığını, zamanaşımı süresinin geçmiş olduğunu, tanıklar ..., ... ve ... nın beyanları ile davacının kendi keyfiyetiyle hamallık işleri almak için Kurumda beklediğinin ortaya çıktığını, müvekkili ile davacı arasında bir iş veya hizmet ilişkisi bulunmadığını, davacının piyasada hamal olarak çalıştığını, zaman zaman yaptırılan hamaliye işi karşılığında ücretinin ödendiğini belirterek davanın reddi gerektiğini savunmuştur.

2.Davalı Kurum vekili; müvekkilinin davadaki sıfatının Fer'i müdahil olması gerektiğini, taleplerin hak düşürücü süreye uğradığını, eksik inceleme ile karar verildiğini ileri sürmüştür.

C. Gerekçe ve Sonuç
Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile davalı tarafından yapılan ödemelere bakıldığında davacının piyasa hamalı olduğu gerektiğinde davalı işveren yetkilileri tarafından ücreti karşılığında çalıştırıldığı, bu nedenle davalı şirket ile davacı arasında "hizmet akdi" bulunmadığı gözetilmeksizin davanın reddi yerine yazılı şekilde kabulüne karar verilmesi doğru görülmemiştir gerekçesi ile istinaf başvurularının kabulüne, kararın kaldırılmasına ve davanın reddine, karar verilmiştir.

V. TEMYİZ
A. Temyiz Yoluna Başvuranlar
Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davacı vekili temyiz isteminde bulunmuştur.

B. Temyiz Sebepleri
Davacı vekili; dinlenen tanık antımları ile çalışmanın ... olduğunu, taraflar arasında bağmlılık ilişkisi bulunduğunu, hamallık işinin davalının işine hasredilmiş olması işverenin buyruğu altında olmasında dahi aradaki ilişkinin hizmet ilişkisi olduğunun ... olduğunu, tanık anlatımlarının aksine verilen Bölge Adliye Mahkemesi kararının usul ve kanuna aykırı olduğunu belirterek kararın bozulmasını istemiştir.

C. Gerekçe
1. Uyuşmazlık ve Hukuki Nitelendirme
Uyuşmazlık, hizmet tespiti istemine ilişkindir.

2. İlgili Hukuk
1) 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun (6100 sayılı Kanun) 369 uncu maddesinin birinci fıkrası ile 370 ve 371 inci maddeleri,

2) Dava, 506 sayılı Kanun'un 79/10 uncu ve 5510 sayılı Kanun’un madde 86/9 uncu maddesi uyarınca açılmış hizmet tespiti davasıdır. Maddeye göre, “Yönetmelikle tespit edilen belgeleri işveren tarafından verilmeyen veya çalıştıkları Kurumca tespit edilemeyen sigortalılar, çalıştıklarını hizmetlerinin geçtiği yılın sonundan başlayarak 5 yıl içerisinde mahkemeye başvurarak alacakları ilam ile ispatlayabilirlerse, bunların Mahkeme kararında belirtilen aylık kazanç toplamları ile prim ödeme gün sayıları nazara alınır.”

Hizmet akdi ile bir veya birden fazla işveren tarafından çalıştırılanların hizmetlerin tespitine ilişkin davalar, kamu düzenine ilişkindir. Bu nedenle özel bir duyarlılıkla ve özenle yürütülmesi zorunludur. Bu çerçevede hak kayıplarının ve gerçeğe aykırı sigortalılık süresi edinme durumlarının önlenmesi, ... insan haklarından olan sosyal güvenlik hakkının korunabilmesi için, bu tür davalarda tarafların gösterdiği kanıtlarla yetinilmeyerek, gerekli araştırmaların re'sen yapılması ve kanıtların toplanması gerektiği göz önünde bulundurulmalıdır.

3) 6100 sayılı HMK madde 119/1-e gereğince davacının, iddiasının dayanağı olan bütün vakıaların sıra numarası altında açık özetlerini bildirmek, madde 194 gereğince de taraflar, dayandıkları vakıaları, ispata elverişli şekilde somutlaştırma yükümlülüğü vardır. Tarafların, dayandıkları delilleri ve hangi delilin hangi vakıanın ispatı için gösterildiğini açıkça belirtmeleri zorunludur.
Bir davada haklı çıkabilmek için soyut veya genel hatlarıyla bir iddiayı ortaya koymak yeterli değildir. Aynı zamanda bu iddiaların, ispata elverişli hale getirilerek zaman, mekân ve içerik olarak somutlaştırılması gerekir. En azından iddianın araştırılabilmesine yönelik somut bilgi ve açıklamaların sunulması gerekir. İddia somutlaştırıldıktan sonra hâkim ve karşı taraf, bunun üzerinden savunma ve yargılama yapabilecektir. Soyut iddialar ve vakıalar üzerinden değerlendirme yapılması mümkün değildir.

Somutlaştırma yükü, genel anlamda tarafların açıklama ödevinin bir parçası ve layihalar teatisi aşamasındaki tezahür şeklidir. Somutlaştırma yükü, basit yargılama ve kendiliğinden araştırma ilkesinin uygulandığı davalarda da geçerlidir.

HMK madde 31 gereğince, Hâkim, uyuşmazlığın aydınlatılmasının zorunlu kıldığı durumlarda, maddi veya hukuki açıdan belirsiz yahut çelişkili gördüğü hususlar hakkında, taraflara açıklama yaptırabilir; soru sorabilir; delil gösterilmesini isteyebilir. Davaya konu talebin somutlaştırılmaması halinde önce hâkim, madde 31 ve 119/1-e gereğince davayı aydınlatma ödevi ve ön incelemedeki görevi gereği, somut olmayan hususların belirlenmesini davacıdan istemeli, gerekirse tarafa açıklattırma yaptırmalı, bu eksiklik giderildikten sonra yargılamaya devam etmelidir.

4) Hizmet tespiti davalarının amacı hizmetlerin karşılığı olan sosyal güvenlik haklarının korunmasıdır. Hizmet akdine dayalı çalışma olgusunun ispatında delil sınırlandırması yoksa da davacının Kurum sicil dosyası, işyeri özlük dosyası temin edilip işyerinin Kanunun kapsamında veya kapsama alınacak nitelikte bulunup bulunmadığı eksiksiz bir şekilde belirlendikten sonra iddia edilen çalışmanın başlangıç ve bitiş tarihleri, hangi işyerinde ne iş yapıldığı, işyerinin kapsam, kapasite ve niteliği, prime esas kazanca tabi ücretin ne olduğu, çalışmanın sürekli, kesintili, mevsimlik olup olmadığı eksiksiz bir şekilde açıklığa kavuşturulmalıdır.

Taraf tanıklarının sözleri değerlendirilirken bunların inandırıcılığı üzerinde durulmalı, verdikleri bilgilere nasıl vakıf oldukları, işveren ve işçiyle, işyeriyle ilişkileri, bazen uzun yılları kapsayan bilgilerin insan hafızasında yıllarca eksiksiz nasıl taşınabileceği düşünülmeli ve tanıklar buna göre dinlenilmeli, re’sen araştırma kapsamında sadece taraf tanıkları ile yetinilmeyip mümkün oldukça işyerinin müdür, amir, şef, ustabaşı ve postabaşı gibi görevlileri ve o işyerinde çalışan öteki kişiler ile o işyerine komşu ve yakın işyerlerinde bu yeri bilen ve tanıyanlar dahi dinlenerek tanık beyanlarının sağlığı denetlenmeli ve çalışma olgusu böylece hiç bir kuşku ve duraksamaya yer bırakmayacak biçimde belirlenmelidir.

3. Değerlendirme
Yukarıdaki yasal düzenleme ve açıklamalar ışığında dava değerlendirildiğinde, 2000-2009/7 dönemi yönünden Kuruma bildirilmeyen hizmetlerin tespiti istemine ilişkin olarak Bölge Adliye Mahkemesince, davanın reddine karar verilmişse de yapılan araştırma hüküm kurmaya elverişli değildir.

Mahkemece yapılacak iş; davacının hizmet tespitini talep ettiği dönem yönünden, davacının hizmet akdi ile çalıştığı ... olmakla çalışma süresinin tam süreli mi, yoksa kısmi süreli mi olduğu araştırılmalı, davalı işveren yanında kesintisiz çalışmaları bulunan başkaca kamu çalışanı bordro tanıklarının tespit edilerek bu tanıklar dinlenilmeli, varsa komşu işyeri tanıklarının da tespiti yapılarak dinlenilmeli, oluşması halinde tanık anlatımları arasındaki çelişki giderilmeli ve varılacak sonuca göre bir karar verilmelidir.

VI. KARAR
Açıklanan sebeplerle,
Temyiz olunan, Bölge Adliye Mahkemesi kararının BOZULMASINA,

Peşin alınan temyiz harcının istek halinde temyiz edene iadesine,

Dosyanın kararı veren Bölge Adliye Mahkemesine gönderilmesine,

15.05.2024 tarihinde oy birliğiyle karar verildi.