YARGITAY 10. HUKUK DAİRESİ

10. Hukuk Dairesi         2024/4020 E.  ,  2024/4620 K.
"İçtihat Metni"MAHKEMESİ : Ankara Bölge Adliye Mahkemesi 11. Hukuk Dairesi
SAYISI : 2023/3175 E., 2024/165 K.
KARAR : Esastan Ret
İLK DERECE MAHKEMESİ : Ankara 16. İş Mahkemesi
SAYISI : 2022/207 E., 2023/309 K.

Taraflar arasındaki hizmet tespiti ve prime esas kazanç tespiti davasından dolayı yapılan yargılama sonunda ilk derece mahkemesince, hükümde belirtilen gerekçelerle davanın kısmen kabul kısmen reddine karar verilmiştir.

Kararın davacı vekili, davalı ... vekili, davalı ... Belde Sosyal Etkinlikler Gıda Temizlik Eğitim Bilişim San ve Tic A.Ş. vekili ile fer'i müdahil Kurum vekili tarafından istinaf edilmesi üzerine, Bölge Adliye Mahkemesince istinaf taleplerinin esastan reddine karar verilmiştir.

Bölge Adliye Mahkemesi kararı, taraf vekillerince temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda; temyiz dilekçelerinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi ... tarafından hazırlanan rapor dinlenildikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:

I.DAVA
Davacı vekili dava dilekçesinde özetle, davacının davalılar iş yerinde 03.01.2011-08.08.2014 tarihleri arasındaki hizmetlerinin ve prime esas kazançlarının tespitine karar verilmesini talep ve dava etmiştir.

II.CEVAP
Davalı ... vekili cevap dilekçesinde özetle; davacının kendi işyerlerinde işçi statüsü ile çalışmadığını, davacının idareleri ile hiçbir hukuki bağının olmadığını beyanla davanın reddini istemiştir.

Fer'i müdahil Kurum vekili cevap dilekçesinde özetle; zamanaşımı, hak düşürücü süre, derdestlik, husumet, görev ve yetki itirazında bulunduklarını, davacının talebi ile ilgili Kurumun yaptığı işlemin doğru olduğunu, herhangi bir eksiklik bulunmadığını beyanla davanın reddi istemiştir.

III.İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI
İlk derece mahkemesi yukarıda tarih ve sayısı belirtilen karar ile; davanın kısmen kabul kısmen reddi ile, davacının davalılara ait işyerinde 02.08.2011-08.08.2014 tarihleri arasında hizmet akdine tabi olarak asgari ücret karşılığı sürekli ve kesintisiz olarak çalıştığının tespitine, fazlaya ilişkin talebin reddine karar verilmiştir.

IV.İSTİNAF
A.İstinaf Yoluna Başvuranlar
İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde taraf vekilleri tarafından istinaf yoluna başvurulmuştur.

B.İstinaf Sebepleri:
1.Davacı vekili İstinaf Sebepleri
Davacının asgari ücretle çalıştığının kabul edilmesinin doğru olmadığını, tanık beyanları ve yapılan araştırmalar ile davacının 2.000,00 TL ücretle çalıştığının belirlendiğini beyanla kararın kaldırılarak davanın kabulüne karar verilmesini talep etmiştir.

2.Davalı ... vekili İstinaf Sebepleri
Davacının davalı ...'nda çalıştığına dair hiçbir somut bilgi bulunmadığını beyanla kararın kaldırılarak davanın reddine karar verilmesini talep etmiştir.

3.Davalı ... Belde Sosyal Etkinlikler Gıda Temizlik Eğitim Bilişim San. ve Tic. A.Ş. vekili İstinaf Sebepleri
Davacının davalı şirkette çalışmasının söz konusu olmadığını, davanın husumetten reddedilmesi gerektiğini beyanla kararın kaldırılarak davanın reddini talep etmiştir.

4. Fer'i Müdahil Kurum vekili İstinaf Sebepleri
Eksik inceleme ile karar verildiğini, Kurumun yaptığı işlemlerde bir hata bulunmadığını beyanla kararın kaldırılarak davanın reddine karar verilmesini talep etmiştir.

C.Gerekçe ve Sonuç
Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile; davacının 01.01.2002 tarihinde 506 sayılı Kanun kapsamında emekli olduğu, 25.07.2009-01.08.2011 tarihleri arasında ... Belgelendirme ve Özel Eğit. Hiz. San. Tic. Ltd. Şti.'ye ait 1033874 sicil numaralı iş yerinden SGDP kapsamında bildirimlerinin yapıldığı, davalı iş yerinden yapılan sigortalı bildiriminin bulunmadığı, Çankaya Belediyesi tarafından iş istihdam birimi çalışanları ile ilgili 5393 sayılı Belediye Kanununa göre belediyelerin teşkilat yapısında ve norm kadro esaslarına göre koordinatörlük tanımı bulunmadığından bu birimin çalışmalarını işletme müdürlüğüne bağlı olarak yürüttüğünün, söz konusu birimden 2011 yılı sonrasında hizmet alımı yoluyla istihdam edilen ... ve ...'in çalıştığının, iş istihdam biriminin 07.06.2010 tarihinde Belediye Meclisi kararıyla kurulduğunun, ... ve ... isimli personellerin ücretlerinin ödenmesine ilişkin işlemleri yapan Belediye şirketinin Çankaya Belde Sosyal Etkinlikler Gıda Temizlik Eğitim Bilişim San. ve Tic. A.Ş. olduğunun bildirildiği, Başkent Üniversitesi Hastanesinden alınan yazıda Çankaya Belediyesi İş İstihdam Merkezi tarafından Üniversite Hastanesine işçi gönderildiğinin, 2011 yılında davacının Hastanenin Kurum Ev İdaresi Birimi ile görüşerek birkaç yıl boyunca temizlik hizmetinde çalışmak üzere işçi başvurularını Kurumlarına yönlendirdiğinin, ... Ankara Huzurevi ve Yaşlı Bakım Merkezinden alınan yazıda davacının Kurumlarını ziyaret ederek ihtiyaç halinde işçi yönlendireceğini söylediğinin ve halen telefonla arayarak bakım evine işçi yönlendirmesi yaptığının, ... Savunma ve Güvenlik Sist. San. A.Ş. tarafından Çankaya Belediyesi İş İstihdam Merkezi tarafından şirketlerine işçi gönderildiğinin, irtibatın karşılıklı e-posta ve telefon üzerinden yürütüldüğünün, davacının merkezdeki görevinden ayrılmasından sonra işçi yönlendirmesi olmadığının bildirildiği, ticaret sicil kayıtlarına göre Çankaya Belde Sosyal Etkinlikler Gıda Tem. Eğit. Bil. San. ve Tic. A.Ş.'nin tek pay sahibinin Çankaya Belediyesi olduğu, dinlenen kamu tanıklarının davacının davalı iş yerinde geçen çalışmalarını doğruladıkları, davacının 506 sayılı Kanun'un 63/B maddesi kapsamında SGDP'ye tabi çalışmanın tespitini istediği, mahkeme tarafından kurulan hükümde bu durum belirtilmemiş olsa da söz konusu durumun hükmün infazı sırasında Kurum tarafından değerlendirilmesinin mümkün olduğu, davacının çalıştığını iddia ettiği ücret miktarına ilişkin olarak yazılı bir delilin bulunmadığı anlaşıldığından mahkemece kurulan hükme ilişkin mahkemenin maddi vakıa ve hukuki değerlendirmesinde usul ve yasaya aykırılık bulunmadığı anlaşılmakla taraf vekillerinin istinaf taleplerinin esastan reddine karar verilmiştir.

A. Temyiz Yoluna Başvuranlar
Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde taraf vekilleri temyiz isteminde bulunmuşlardır.

B. Temyiz Sebepleri
Davacı vekili; istinaf talepleri doğrultusunda temyiz talebinde bulunmuştur.

Davalı ... vekili; istinaf talepleri doğrultusunda temyiz talebinde bulunmuştur.

Davalı ... Belde Sosyal Etkinlikler Gıda Temizlik Eğitim Bilişim San. ve Tic. A.Ş. vekili; istinaf talepleri doğrultusunda temyiz talebinde bulunmuştur.

Fer'i Müdahil Kurum vekili; istinaf talepleri doğrultusunda temyiz talebinde bulunmuştur.

C.Gerekçe
1.Uyuşmazlık ve Hukuki Nitelendirme
Dava; davacının davalılar iş yerinde 03.01.2011-08.08.2014 tarihleri arasındaki hizmetlerinin ve prime esas kazançlarının tespiti istemine ilişkindir.

2.İlgili Hukuk
Hizmet tespiti yönünden davanın yasal dayanağı; 506 sayılı Kanun'un 79 uncu maddesi ile 5510 sayılı Kanunun 86'ncı maddesidir. Anayasal haklar arasında yer alan sosyal güvenliğin yaşama geçirilmesindeki etkisi gözetildiğinde, sigortalı konumunda geçen çalışma sürelerinin saptanmasına ilişkin davalar, kamu düzenine ilişkin olduğundan, özel bir duyarlılık ve özenle yürütülmesi zorunludur. Bu bağlamda, hak kayıplarının ve gerçeğe aykırı sigortalılık süresi edinme durumlarının önlenmesi, ... insan haklarından olan sosyal güvenlik hakkının korunabilmesi için, bu tür davalarda tarafların gösterdiği kanıtlarla yetinilmeyip, gerek görüldüğünde re’sen araştırma yapılarak kanıt toplanabileceği de göz önünde bulundurulmalıdır.

İlgili yasalarda hizmet tespiti davasında ispat yönteminin ne şekilde olması gerektiğine dair herhangi bir açıklama bulunmadığından, kamu düzenine ilişkin bu tür davalarda taraflar her türlü delile dayanabileceği gibi mahkemece kendiliğinden araştırma ilkesine göre delil toplanabilir ve inceleme yapılabilir. Bu davaların kamu düzenine ilişkin olduğu da gözetilerek davacının işyerinde eylemli olarak çalışıp çalışmadığı yeterli ve gerekli bir araştırmayla hiç bir kuşku ve duraksamaya yer bırakmayacak sağlıklı bir biçimde belirlenmelidir. Bu nedenle fiili çalışma olgusunun somut şekilde ispatlanabilmesi için sadece taraf delilleriyle yetinilmeyip mahkemece resen araştırma yapılmalıdır.

506 sayılı Kanun'un 63/A bendi hükmüne göre yaşlılık aylığı almakta iken çalışmaya başlayanların yaşlılık aylıkları bu çalışma olgusuna dayalı ve onunla sınırlı olarak kesilmektedir. Ancak aynı Kanun'un 63/B bendi kapsamında sigortalının istemi bulunması halinde sigortalı adına sosyal güvenlik destek primi ödenerek veya sigortalı adına tüm sigorta kollarından prim ödenmesi durumunda bunun sigortalının aylığı kesilmeden çalışma tercihini gösterdiği kabulüyle aylığı kesilmeden çalışmaya devam etmesi mümkündür.

Prime esas kazanç yönünden, davanın yasal dayanaklarından olan 506 sayılı Kanun'un “Prime Esas Ücretler” başlığını taşıyan 77 nci maddesinin 1 inci fıkrası ile 5510 sayılı Kanun'un “Prime Esas Kazançlar” başlıklı 80 inci maddesinin 1. fıkrasında, sigortalıların prime esas kazançlarının nasıl belirleneceği açıklanmıştır. 1086 sayılı Hukuk Usulü Muhakemeleri Kanunu'nun; 288 inci maddesinde, bir hakkın doğumu, düşürülmesi, devri, değiştirilmesi, yenilenmesi, ertelenmesi, ikrarı ve itfası amacıyla yapılan hukuki işlemlerin, yapıldıkları zamanki miktar veya değerleri belir bir tutarı geçtiği takdirde, senetle kanıtlanması gerektiği, bu hukuki işlemlerin miktar veya değeri, ödeme veya borçtan kurtarma (ibra) gibi herhangi bir sebeple belirli bir tutardan aşağı düşse bile senetsiz kanıtlanamayacağı bildirilmiş, 289 uncu maddesinde, 288 inci madde uyarınca senetle kanıtlanması gereken konularda yukarıdaki hükümler hatırlatılarak karşı tarafın açık muvafakati durumunda tanık dinlenebileceği, 292 nci maddesinde de, senetle kanıtlanması zorunlu konularda yazılı bir delil başlangıcı varsa tanık dinlenebileceği açıklanarak delil başlangıcının, dava konusunun tamamen kanıtlanmasına yeterli olmamakla birlikte, bunun var olduğunu gösteren ve aleyhine sunulmuş olan tarafça verilen kağıt ve belgeler olduğu belirtilmiştir. 01.10.2011 tarihinde yürürlüğe giren 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 200 ve 202 nci maddelerinde de bu düzenlemeler korunmuştur.

Kuruma ödenmesi gereken sigorta primlerinin hesabında gerçek ücretin/kazancın esas alınması gerekmekte olup hizmet tespiti davalarının kamusal niteliği gereği, çalışma olgusu her türlü kanıtla ispatlanabilmesine karşın ücret konusunda aynı genişlikte ispat serbestliği söz konusu değildir ve değinilen maddelerde yazılı sınırları aşan ücret alma iddialarının yazılı delille kanıtlanması zorunluluğu bulunmaktadır. Ücret tutarı maddede belirtilen sınırları aştığı takdirde, tespiti gereken gerçek ücretin; hukuksal geçerliliğe sahip olarak düzenlenmiş bulunmaları kaydıyla, sigortalının imzasını içeren aylık ücreti gösteren para makbuzları, banka kayıtları, ticari defter kayıtları, ücret bordroları gibi belgelerle kanıtlanması olanaklıdır. Yazılı delille ispat sınırının altında kalan miktar için tanık dinlenebileceği gibi, tespiti istenen miktar sınırı aşsa dahi varlığı iddia edilen çalışmanın öncesine ve sonrasına ait yazılı delil başlangıcı sayılabilecek belgeler bulunuyorsa tanık dinlenmesi mümkündür. Nitekim Yargıtay Hukuk Genel Kurulu’nun 20.10.2010 gün ve 2010/10-480 Esas - 2010/523 Karar, 20.10.2010 gün ve 2010/10-481 Esas - 2010/524 Karar, 20.10.2010 gün ve 2010/10-482 Esas - 2010/525 Karar, 19.10.2011 gün ve 2011/10-608 Esas - 2011/649 Karar, 19.06.2013 gün ve 2012/10-1617 Esas - 2013/850 Karar sayılı ilamlarında da aynı görüş ve yaklaşım benimsenmiştir.

3.Değerlendirme
Dava hizmet tespiti ve prime esas kazanç tespiti davasıdır. Davacının dinlenen tanık beyanları kapsamında Çankaya Belde Sosyal Etkinlikler Gıda Temizlik Eğitim Bilişim San. ve Tic. A.Ş. çalıştığı açık olup tespite yönelik bu şirkete dair hüküm doğruysa da Belediye Başkanlığı ile ilgili işverenlik sıfatının ne şekilde sağlandığı tartışılmaksızın bu davalı hakkında kabul kararı verilmesi hatalıdır.

Ayrıca davacının ücretlerini ne şekilde aldığı, ücretlerinin kim tarafından ödendiği, bu ödemelere ilişkin belgeler celp edilmeden prime esas kazanç yönünden ret kararı hatalı olmuştur.

Davacının yaşlılık aylığı alırken 506 sayılı Kanun 63/B'ye göre çalıştığını beyan etmesine rağmen bu hususa dair belirleme yapılmaksızın hüküm oluşturulması da hatalı olmuş olup verilen karar bozmayı gerektirmiştir.

VI.KARAR
Açıklanan sebeplerle;
1-Temyiz olunan İlk Derece Mahkemesi kararına karşı taraf vekillerinin istinaf başvurularının esastan reddine ilişkin Bölge Adliye Mahkemesi kararının ORTADAN KALDIRILMASINA,

İlk Derece Mahkemesi kararının BOZULMASINA,

Peşin alınan temyiz karar harcının istek halinde ilgililere iadesine,

Dosyanın İlk Derece Mahkemesine, bozma kararının bir örneğinin kararı veren Bölge Adliye Mahkemesine gönderilmesine,

29.04.2024 gününde oybirliğiyle karar verildi.