YARGITAY 10. HUKUK DAİRESİ

10. Hukuk Dairesi         2024/4005 E.  ,  2024/4653 K.
"İçtihat Metni"MAHKEMESİ :İş Mahkemesi
SAYISI : 2022/156 E., 2024/4 K.
KARAR : Kısmen kabul

Taraflar arasında İlk Derece Mahkemesinde görülen ve istinaf incelemesinden geçen hizmet ve prime esas kazancın tespiti davasında verilen karar hakkında yapılan temyiz incelemesi sonucunda, Dairece İlk Derece Mahkemesi kararının bozulmasına karar verilmiştir.

İlk Derece Mahkemesince bozmaya uyularak yeniden yapılan yargılama sonucunda; davanın kısmen kabulüne karar verilmiştir.

İlk Derece Mahkemesi kararı davalı vekili ile feri müdahil Kurum vekili tarafından temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçesinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi ... tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:

I. DAVA
Davacı vekili dava dilekçesi ile davacının, 01.04.1999 tarihi ile 23.09.2013 tarihleri arasında davalı şirket bünyesinde iş makinesi operatörü olarak çalıştığını, müvekkilinin maaşının 2.000,00-TL olmasına rağmen davalı şirket tarafından müvekkilinin sigorta primlerinin daha düşük bir miktar üzerinden yarıtıldığını. Bu sebeple müvekkilinin davacının düşük ödenen sigorta primlerinin aldığı maaş üzerinden uyarlanarak Kurum kayıtlarının bu sebeplerle düzeltilmesini talep ettiklerini. Yine müvekkilinin davalı şirket bünyesinde 14 yılı aşkın bir süre boyunca çalışmış olmasına rağmen bazı dönemler müvekkilinin işten giriş-çıkışı yapılarak sigorta prim ödeme gün sayısında kesintiye uğratıldığını belirterek, davacı müvekkilinin 01.04.1999 ile 23.09.2013 tarihleri arasında davalı işveren şirkette çalışmış olduğu dönemlere ait hizmetinin tespiti ile gerçeğe aykırı olarak düşük ödenen sigorta primlerinin gerçek maaşı olan 2.000,00-TL üzerinden tespiti ve Kurum kayıtlarının bu şekilde düzeltilmesine, karar verilmesini talep etmiştir.

II. CEVAP
1.Fer'i müdahil Kurum vekili cevap dilekçesinde, davanın, davacı tarafından hizmet akdine tabi olarak yanında çalıştığını iddia ettiği işveren ve kanuni hasım olarak müvekkili Kurum başkanlığı davalı gösterilmek suretiyle hizmet akdine tabi çalışmaları nedeniyle zorunlu sigortalılık sürelerinin tespiti talebini içeren bir hizmet tespiti davası olduğunu, davada müvekkilinin Kurum başkanlığının fer'i müdahil sıfatıyla dava ve duruşmalara katılımı yönünde karar verilerek, 6100 sayılı HMK'nun 69 uncu maddesi "müdahilin yeraldığı davada hüküm taraflar hakkında verilir" hükmü doğrultusunda yargılama sonunda fer'i müdahil olan müvekkilinin Kurum başkanlığı aleyhine hüküm kurulmamasını talep ettiklerini, davacının dava dilekçesinde 01.04.1999 tarihi ile 23.09.2013 tarihleri arasında diğer davalı şirket bünyesinde kesintisiz olarak çalıştığının tespiti ile düşük ödenen sigorta primlerinin gerçek maaş üzerinde uygulanarak Kurum kayıtlarının düzeltilmesini istediğini, 5510 sayılı Kanun ve mülga 506 sayılı Kanun "yönetmelikle tespit edilen belgeleri işveren tarafından verilmeyen ve çalıştıkları kurumca tespit edilemeyen sigortalılar, hizmetlerinin geçtiği yılın sonundandan başlayarak 5 yıl içerisinde mahkemeye başvurarak hizmet sürelerinin tespitini isteyebilecekleri" düzenlenmiş olduğundan bu sürede hak düşürücü süre olduğundan davacının 1999-2009 yıllarında çalışmasından kaynaklanan hizmet tespiti davasının hakdüşürücü sürenin geçmiş olması nedeniyle reddi gerektiğini. Kurum kayıtlarının incelenmesinde 01.04.1999 ile 23.09.2011 tarihleri arasında davacının 922 gün hizmetinin olduğu, davacının hangi işyerinde hangi dönemde çalıştığını iddia ediyorsa bunu açıklaması o işyerinde çalıştığını da alınan ücretin puantaj kayıtları, vergi kayıtları dönem bordroları vs yazılı belgelerle kanıtlanması gerektiğini beyanla davanın reddine, karar verilmesini istemiştir.

2.Davalı şirket vekili cevap dilekçesinde; davanın süresinde açılmamış olup yasa ve genel şartlar gereği hak düşürücü süre geçtiğinden ötürü davacının iş bu davayı açma hakkının bulunmadığını, davacı ...'in müvekkiline ait şirkette 01.04.1999 tarihinde çırak olarak işe başladığını, 3 yıl süre ile çırak olarak çalıştıktan sonra 5 yıl iş makinası operatör yardımcısı, daha sonra iş makinası operatörü olarak 14.05.2008 tarihine kadar çalıştığını, bu tarihten sonra hiçbir bilgi vermeden gerekçesiz olarak kendisinin işten ayrıldığını, davalı ...'in hiçbir zaman davalı işyerinde 2.000,00-TL. ücret karşılığında çalışmadığını, böyle bir gelir olabilecek ne iş kapasitesi ne de yapılan iş itibariyle böyle bir ücret ödenmesinin mümkün olmadığını belirterek davanın reddini istemiştir.

III. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI
İlk Derece Mahkemesinin 22.11.2019 tarihli ve 2014/386 E.2019/467 K. sayılı kararı ile davanın kabulü ile davacının 01.01.2005 tarihinden itibaren brüt asgari ücretin 1,6786 katı düzeyinde ücret alarak çalıştığının, davalı işveren ... Kum Ocakları İşletmesi San. ve Tic. Ltd. Şti. tarafından ödenerek eksik bildirilen prim kazanç tutarlarının tamamlanması gerektiğinin, davacı ...'in bir hizmet akdine bağlı olarak davalı ... Kum Ocakları İşletmesi San. ve Tic. Ltd. Şti.'nin 1018417 sicil numaralı işyerinde sigortasız olarak çalıştırıldığı; 1999/3 üncü dönem-04.05.2000 tarihleri arasında 44 gün, 01.10.2002-30.01.2003 tarihleri arasında 120 gün, 01.03.2009-03.04.2009 tarihleri arasında 33 gün olmak üzere toplam 197 günlük sürenin 506 sayılı Kanun'un 79/8 inci maddesi gereğince sigortalılık süresi olarak sayılması gerektiğinin tespitine, karar verilmiştir.

IV. İSTİNAF
A. İstinaf Yoluna Başvuranlar
İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde feri müdahil Kurum vekili istinaf başvurusunda bulunmuştur.

B. Gerekçe ve Sonuç
Bölge Adliye Mahkemesi tarafından feri müdahil Kurum vekilinin istinaf talebinin esastan reddine karar verilmiştir.

V.BOZMA VE BOZMADAN SONRAKİ YARGILAMA SÜRECİ
A. Bozma Kararı
1. Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde feri müdahil Kurum vekili tarafından temyiz isteminde bulunmuştur.

2.Dairemizin 02.03.2022 tarihli ve 2021/9835 E. 2022/2932 K. sayılı bozma ilamında,"...1-Hizmet tespiti yönünden; davacı, davalı ... Kum Ocakları İşl. San. ve Tic. Ltd. Şti. nezdinde 01.04.1999-23.09.2013 tarihleri arasında kesintisiz çalıştığının tespitini talep etmekte olduğundan, Mahkemece, kabule konu dönemde davacı adına bildirim yapan yukarıda anılan farklı sicil sayılı işverenlikler ile davalı işveren arasındaki bağ ve faaliyet durumunun araştırılarak ayrıca işverenlik adresleri de dikkate alınmak suretiyle bunların aynı ya da farklı işyeri olup olmadığı belirlenmeli,kabule konu sürelerin davalı işyerinde geçip geçmediği hususu davalı işyeri bordro tanıkları da dinlenmek suretiyle belirlenmeli, çalışmaların farklı işyerlerinde geçtiğinin anlaşılması halinde hak düşürücü süre de irdelenmek suretiyle sonucuna göre bir karar verilmelidir. 2-Prime esas kazanç yönünden;Mahkemece, davacı yanın çalıştığını iddia ettiği dönem yönünden, yasal düzenlemeler ve ilkeler kapsamında inceleme ve araştırma yapılmaksızın, eksik inceleme ve yanılgılı değerlendirme yapıldığı ...." belirtilmek suretiyle karar bozulmuştur.

B.İlk Derece Mahkemesince Bozmaya Uyularak Verilen Karar
İlk Derece Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile ".. davalı ... Kum Ocakları İşletmesi Sanayi ve Ticaret Ltd. Şti ve davacının kısmi olarak çalışmalarının bildirildiği dava dışı ... Kum Sanayi Tic. Ltd. Şti. ve 1036272 sigorta numaralı Tasfiye Halinde Pimtek İnşaat Madencilik Ticaret AŞ arasında organik bağ tespit edilememiştir.

Davalı ... Kum Ocakları İşletmesi Sanayi ve Ticaret Ltd. Şti ile davacının kısmi olarak çalışmalarının bildirildiği dava dışı ... Yapı Sanayi ve Ticaret Ltd. Şti. ve ... ...-... ... Ortaklığı arasında organik bağ bulunduğu kanaatine varılmıştır.

01.12.1999 -04.05.2000 tarihleri arasındaki 44 günlük (153 günlük ) (davacı taraf önceki kararı istinaf etmediği için 44 gün olarak alındı) 01.10.2002- 31.01.2003 tarihleri arasındaki 120 günlük süre:
Davacının 01.04.1999-30.11.1999 ile 05.05.2000-30.09.2002 tarihleri arasında Güzüy Kum Ocakları İşletmesi Sanayi ve Ticaret Ltd. Şti tarafından çalışmaları bildirildiğinden tespit talep edilen 01.12.1999 -04.05.2000 ile 01.10.2002-31.01.2003 tarihleri arasındaki dönemin hak düşürücü süreye uğramadığı kanaatine varılmıştır.

07.08.2003-09.09.2003 tarihleri arasındaki 33 günlük süre :
Bu dönemle ilgili olarak sigortaya bildirim yapılmamış, davalı ... Kum Ocakları İşletmesi Sanayi ve Ticaret Ltd. Şti'ne ait işyerlerinden davacının 10.09.2003-21.09.2003 tarihleri arasındaki dönemde çalışmaları bildirilmiş, davacı 22.09.2003 tarihinde farklı bir işyeri olan 1002634 sigorta numaralı dava dışı ... Yapı Sanayi ve Ticaret Lid. Şii'ye ait işyerinde çalışmaya başladığı, davanın çalışmanın sona erdiği 2003 yılının sonundan başlayarak 5 yıllık hak düşürücü süre dolduktan çok sonra 27.10.2014 tarihinde açıldığından tespit talep edilen 07.08.2003-09.09.2003 tarihleri arasındaki dönemin hak düşürücü süreye uğradığı kanaatine varılmıştır.

01.01.2004-23.01.2004 tarihleri arasındaki 23 günlük süre :
Mahkememizce verilen 22.11.2019 tarihli karara esas alınan bilirkişi raporunda bu dönemin dikkate alınmadığı, davacı tarafça bu dönemle ilgili olarak kanun yoluna başvurulmadığı,

Bu dönemle ilgili olarak sigortaya bildirim yapılmadığı, davacının 24.01.2004 tarihinde 1021954 sigorta numaralı dava dışi ... Yapı Sanayi ve Ticaret Tad. Şti. iş yerinde çalışmaya başladığı,

Dava çalışmanın sona erdiği 2004 yılının sonundan başlayarak 5 yıllık hak düşürücü süre dolduktan çok sonra 27.10.2014 tarihinde açıldığından tespit talep edilen 01.01.2004- 23.01.2004 tarihleri arasındaki dönemin hak düşürücü süreye uğradığı kanaatine varılmıştır.

01.03.2009-03.04.2009 tarihleri arasındaki 33 günlük süre :
Bu dönemle ilgili olarak sigortaya bildirim yapılmadığı, davacının 04.04.2009 tarihinde 1014686 sigorta numaralı dava dışı ... -... Ortaklığı işverinde çalışmaya başladığı,

Davanın çalışmanın sona erdiği 2009 yılının sonundan başlayarak 5 yıllık hak düşürücü süre içinde 27.10.2014 tarihinde dava açıldığından tespit talep edilen 01.01.2004-23.01.2004 tarihleri arasındaki dönemin hak düşürücü süreye uğramadığı kanaatine varılmıştır.

Davacının 01.01.2005 - 14.05.2008, 01.03.2009-03.04.2009 ile 03.03.2011- 31.12.2011 tarihleri arasındaki iddia ve tespitini talep ettiği dönem ücret tularları tanıkla ispat sınırı üzerinde olup davacı tarafça davacının iddia edilen tularda ücretle çalıştığına ilişkin olarak yazalı belge ibraz edilmediği gibi yazılı delil başlangıcı sayılabilecek belge de ibraz edilmediğinden iddia edilen ücretin ispat edilemediği,

Davacının 01.01.2012 -23.09.2013 tarihleri arasındaki iddia ve tespitini talep ettiği dönem ücret tutarları tanıkla ispat sınırı altında olup davacı tarafça davacının iddia edilen tutarda ücret ile çalıştığının bordro tanık beyanları ile ispat edilemediği kanaatine varılmıştır.
.." gerekçesiyle,

Davanın kısmen kabulü ile davacının davalı ... Kum Ocakları İşletmesi San. ve Tic. Ltd. Şti.'nin 1018417 sicil numaralı işyerinde sigortasız olarak çalıştırıldığı; 01.12.1999-04.05.2000 tarihleri arasında 44 gün, 01.10.2002-30.01.2003 tarihleri arasında 120 gün, 01.03.2009-03.04.2009 tarihleri arasında 33 gün olmak üzere toplam 197 günlük sürenin 506 sayılı Kanun'un 79/8 inci maddesi gereğince asgari ücret üzerinden sigortalılık süresi olarak sayılması gerektiğinin tespitine, fazlaya ilişkin talebinin reddine karar verilmiştir.

V. TEMYİZ
A. Temyiz Yoluna Başvuranlar
İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davalı vekili ile fer'i müdahil Kurum vekili temyiz isteminde bulunmuştur.

B. Temyiz Sebepleri
Davalı vekili ile feri müdahil Kurum vekili davanın reddinin gerektiğini belirterek kararın temyizen bozulmasını talep etmiştir.

C. Gerekçe
1. Uyuşmazlık ve Hukuki Nitelendirme
Uyuşmazlık,hizmet tespiti ve prime esas kazancın tespiti istemine ilişkindir.

2. İlgili Hukuk
1.6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun (6100 sayılı Kanun) 369 uncu maddesinin birinci fıkrası ile 370 ve 371 inci maddeleri ile

2.506 sayılı Kanun'un 77 nci, 79 uncu maddesi, 5510 sayılı Kanun'un 80 inci maddesi, 86 ncı maddesinin 9 uncu fıkrası hükümleridir.

3. Değerlendirme
1. Temyiz olunan nihai kararların bozulması 6100 sayılı Kanun'un geçici 3 üncü maddesinin ikinci fıkrası atfıyla uygulanmasına devam olunan mülga 1086 sayılı Hukuk Usulü Muhakemeleri Kanunu'nun 428 inci maddesi ile 439 uncu maddesinin ikinci fıkrasında yer alan sebeplerden birinin varlığı hâlinde mümkündür.

2. Temyizen incelenen İlk Derece Mahkemesi kararının bozmaya uygun olduğu, kararda ve kararın gerekçesinde hukuk kurallarının somut olaya uygulanmasında bir isabetsizlik bulunmadığı, bozmaya uyulmakla karşı taraf yararına kazanılmış hak durumunu oluşturan yönlerin ise yeniden incelenmesine hukukça imkân bulunmadığı anlaşılmakla; davalı ve fer'i müdahil Kurum vekillerinin temyiz dilekçesinde ileri sürülen nedenler kararın bozulmasını gerektirecek nitelikte görülmemiştir.

VI. KARAR
Açıklanan nedenlerle,
Temyiz olunan İlk Derece Mahkemesi kararının 6100 sayılı Kanun'un 370 inci maddesinin birinci fıkrası uyarınca ONANMASINA,

Dosyanın İlk Derece Mahkemesine gönderilmesine

29.04.2024 tarihinde oy birliğiyle karar verildi.