YARGITAY 10. HUKUK DAİRESİ

10. Hukuk Dairesi         2024/3961 E.  ,  2024/6222 K.
"İçtihat Metni"MAHKEMESİ : Adana Bölge Adliye Mahkemesi 8. Hukuk Dairesi
SAYISI : 2023/1608 E., 2023/1601 K.
KARAR : Esastan ret
İLK DERECE MAHKEMESİ : Adana 4. İş Mahkemesi
SAYISI : 2020/228 E., 2023/26 K.

Taraflar arasındaki hizmet tespiti davasından dolayı yapılan yargılama sonunda İlk Derece Mahkemesince, hükümde belirtilen gerekçelerle davanın kısmen kabul kısmen reddine karar verilmiştir.

Kararın davalı ... vekili ile davalı Kurum vekili tarafından istinaf edilmesi üzerine, Bölge Adliye Mahkemesince istinaf taleplerinin esastan reddine karar verilmiştir.

Bölge Adliye Mahkemesi kararı, davalı ... vekili ile davalı Kurum vekilince temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda; temyiz dilekçelerinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi ... tarafından hazırlanan rapor dinlenildikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:

I.DAVA
Davacı vekili dava dilekçesinde özetle, davacının, davalılar iş yerinde 01.10.1984-02.10.2012 tarihleri arasındaki hizmetlerinin tespitine karar verilmesini talep ve dava etmiştir.

II.CEVAP
Davalı şirket vekili cevap dilekçesinde özetle; davacının işyerinde çalışmadığını, işvereni şikayet etmek için SGK'ya gittiğini, müfettişlerin geleceği 13.09.2012 tarihinde müşteri olarak lokantaya gelip kendisini orada çalışan bir işçi olarak gösterdiğini, bu açıdan davacının işyerinde çalışması olmadığından itiraz ettiğini, zamanaşımı itirazında bulunduğunu, ayrıca bu şirketin 1997 yılında kurulduğunu, 1997 yılından bu yana da kendilerinin çalıştırdığını, davacının ise 1984 yılından bu yana çalıştığı yönünde iddiası olmakla bu kadar uzun süre çalışmanın hayatın olağan akışına uygun olmadığını beyanla davanın reddini istemiştir.

Davalı Kurum vekili cevap dilekçesinde özetle; davacının 01.10.1984-02.10.2012 dönemine ait hizmet cetveline göre davalı işyerinde 01.08.1990-1991 yılı arasında toplam 255 gün çalışması olduğunu, Kurum kayıtlarına intikal etmeyen çalışmalarını davacının yazılı belge ile ispatlaması gerektiğini, bunun dışında davacının işyerinde çalıştığına dair herhangi bir yazılı belge ya da kayıt bulumadığını, işe giriş bildirgelerinden çalışmanın kesintili geçtiğine karine teşkil ettiğini, hizmet tespiti davalarının kamu düzenini ilgilendirmesi nedeniyle özel bir duyarlılık ve özenle yürütülmesi gerektiğini, çalışıldığı iddia edilen süreler yönünden çalışmanın yazılı belgelerle ispatlanması gerektiğini, bu anlamda bahsi geçen süreler açısından yazılı belge bulunup bulunmadığının araştırılması, yazılı belge olmadığından fıiili çalışma ispatlanamadığını ve hak düşürücü sürenin geçtiğini beyanla davanın reddini istemiştir.

Diğer davalılar davaya cevap vermemişlerdir.

III.İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI
İlk Derece Mahkemesi yukarıda tarih ve sayısı belirtilen karar ile davanın kısmen kabul, kısmen reddi ile davacının 05.11.1997-11.09.2012 tarihleri arasında davalı işyerinde çalıştığının tespitine (12.05.2009-29.12.2009 askerlik dönemi hariç) karar verilmiştir.

IV.İSTİNAF
A.İstinaf Yoluna Başvuranlar
İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davalı ... vekili ile davalı Kurum vekili tarafından istinaf yoluna başvurulmuştur.

B.İstinaf Sebepleri:
1.Davalı ... vekili İstinaf Sebepleri
Davalı ...'in 2001-2004 yılları arasında davalılardan ... Restaurant ve Turz. İşletmeleri Tic. ve San. Ltd. Şti. hissedarı olduğunu, bu yıllar arasında şirketi çalıştırdığını ve fakat 2004 yılında şirketteki tüm hissesini ...'e devrettiğini, devirle birlikte kendi üzerine düşen şirketin tüm vergi ve SGK borçlarını ilgili kurumlara bizzat ödediğini, ilgili kurumların kayıtları araştırıldığında bu hususların tespit edilebileceğini, hisse devrinden sonra Restaurant ve Turz. İşletmeleri Tic. ve San. Ltd. Şti. ile hiçbir bağının kalmadığını, müvekkilin 2005 yılında kuyumculuk yapmaya başladığını, 2013 yılına kadar da kuyumculuk işi ile uğraştığını, işbu dilekçeleri ekinde sunulan Türkiye Ticaret Sicili Gazetesi kayıtlarından da görüleceği üzere 16.05.2005 tarihinde ... Kuyumculuk İnş. Gıda Teks. San. ve Tic. Ltd. Şti. hissedarlarından... hissesinin bir kısmını davalı ...'e devrettiğini, bu tarihten sonra davalı ...'in kuyumculuk yapmaya başladığını, 29.04.2013 tarihinde ise davalının bu şirketteki tüm hissesini Deniz Demir'e devrederek ortaklıktan ayrıldığını, yani davalının 2005-2013 yılları arasında kuyumculuk yapmış olduğunu, davalı şirket ile de hiçbir bağı bulunmadığını, dolayısıyla bu yıllar arasında davacının davalı ... nezdinde çalışmış olmasının imkansız olduğunu, bu tarihten sonra davalı ...'in babasından kalma iş yerini 11.06.2014 tarihinde Naime Yırtıcı' dan tamamen boş olarak kiralayarak yeniden restaurant işletmeciliği yapmaya başladığını, işletme için gerekli olan tüm eşyaları davalının kendisinin satın almış olup faturaların davalı ... adına düzenlendiğini, "... Restaurant" bulunduğu çevrede oldukça bilinen atadan kalma ve davalı ... için manevi değeri olduğundan işletme adı olarak ... Restaurant olarak faaliyet gösterdiğini, ancak işletme tamamen davalı ... adına kayıtlı olup vergi levhası dilekçeleri ekinde sunulduğunu, davalı ...'in davalı ... Restaurant ve Turz. İşletmeleri Tic. ve San. Ltd. Şti. hissedarı olan kardeşi ... ile uzun yıllardır görüşmediklerini, dolayısıyla işlettiği restaurantın ne kardeşi ... ile ne de şirketi ile bir ilgisi bulunmadığını, görüldüğü üzere Mahkemece davacının davalılar nezdinde çalıştığı tespit edilen tarihlerde davalı ...'in davalı şirket ile herhangi bir bağı bulunmadığını beyanla kararın kaldırılarak davanın davalı ... yönünden reddine karar verilmesini talep etmiştir.

2. Davalı Kurum vekili İstinaf Sebepleri
Hizmet tespitine yönelik bu tür davaların kamu düzenine ilişkin olması nedeniyle, özel bir duyarlılıkla ve özenle yürütülmesi icap ettiği, çalışıldığı iddia edilen sürelerin yazılı belge ile ispatı gerekeceği, yazılı belge ibraz edilmeyen bu tür davalarda tanık anlatımlarına da itibar edilemeyeceği, dinlenen birkaç tanık beyanı da hüküm kurmaya elverişli olmadığını beyanla kararın kaldırılarak davanın reddine karar verilmesini talep etmiştir.

C.Gerekçe ve Sonuç
Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile davacının davalı işyerinden dava konusu edilen dönem aralığında 01.08.1990-31.11.1990 tarihleri arasında 150 gün, 01.01.1991-05.04.1991 tarihleri arasında 105 gün 48545 sicil numaralı ... yanında sigorta bildiriminde bulunulduğu, 48545 sicil numaralı ... işyerinin kanun kapsamına alınış tarihinin belli olmadığı, 1024954 sicil numaralı ... Restaurant isimli işyerinin 05.11.1997 tarihinde kanun kapsamına alındığı ve halen kanun kapsamında bulunduğu, davacının işe giriş bildirgesinini 01.08.1990 tarihinde ... Tarafından verildiği, 18 yaşını 04.02.1990 tarihinde ikmal ettiği, 18.05.2009-29.12.2009 tarihleri arasında askerlik yaptığı. dinlenen tanık beyanları ile davalının davalı iş yerinde talep edilen dönemde çalışmasının bulunduğu sabit olduğu anlaşılmakla istinaf taleplerinin esastan reddine karar verilmiştir.

V.TEMYİZ
A. Temyiz Yoluna Başvuranlar
Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davalı ... vekili ile davalı Kurum vekili temyiz isteminde bulunmuştur.

B. Temyiz Sebepleri
Davalı ... vekili; istinaf sebepleri ile birlikte, davanın davalı ... yönünden husumet yokluğundan davanın reddine karar verilmesi gerektiğini, kararın eksik inceleme ile verildiğini, savunma hakkının kısıtlandığını, davalının hiç bir zaman davacının iş vereni olmadığını, hak düşürücü sürenin geçtiğini ve kısmen ret kararı verilmesine rağmen taraflarına vekalet ücretine hükmedilmediğini beyanla temyiz talebinde bulunmuştur.

Davalı Kurum vekili; istinaf sebeplerini tekrarla temyiz talebinde bulunmuştur.

C.Gerekçe
1.Uyuşmazlık ve Hukuki Nitelendirme
Dava; davacının, davalılar iş yerinde 01.10.1984-02.10.2012 tarihleri arasındaki hizmetlerinin tespitine karar verilmesi istemine ilişkindir.

2.İlgili Hukuk
Hizmet tespiti yönünden davanın yasal dayanağı; 506 sayılı Kanun'un 79 uncu maddesi ile 5510 sayılı Kanun'un 86 ncı maddesidir. Anayasal haklar arasında yer alan sosyal güvenliğin yaşama geçirilmesindeki etkisi gözetildiğinde, sigortalı konumunda geçen çalışma sürelerinin saptanmasına ilişkin davalar, kamu düzenine ilişkin olduğundan, özel bir duyarlılık ve özenle yürütülmesi zorunludur. Bu bağlamda, hak kayıplarının ve gerçeğe aykırı sigortalılık süresi edinme durumlarının önlenmesi, temel insan haklarından olan sosyal güvenlik hakkının korunabilmesi için, bu tür davalarda tarafların gösterdiği kanıtlarla yetinilmeyip, gerek görüldüğünde re’sen araştırma yapılarak kanıt toplanabileceği de göz önünde bulundurulmalıdır.

İlgili yasalarda hizmet tespiti davasında ispat yönteminin ne şekilde olması gerektiğine dair herhangi bir açıklama bulunmadığından, kamu düzenine ilişkin bu tür davalarda taraflar her türlü delile dayanabileceği gibi mahkemece kendiliğinden araştırma ilkesine göre delil toplanabilir ve inceleme yapılabilir. Bu davaların kamu düzenine ilişkin olduğu da gözetilerek davacının işyerinde eylemli olarak çalışıp çalışmadığı yeterli ve gerekli bir araştırmayla hiç bir kuşku ve duraksamaya yer bırakmayacak sağlıklı bir biçimde belirlenmelidir. Bu nedenle fiili çalışma olgusunun somut şekilde ispatlanabilmesi için sadece taraf delilleriyle yetinilmeyip mahkemece resen araştırma yapılmalıdır.

3.Değerlendirme
Dava hizmet tespiti davasıdır. Davacı, işe girdiği 01.10.1984 tarihinden işten çıkarıldığı 02.10.2012 tarihine kadar davalı iş yerinde ustabaşı olarak çalıştığını, sadece 1990 yılında 150 gün, 1991 yılında 105 gün olmak üzere 255 gün bildiriminin olduğunu, iş yerinden askerliğini yapmak için ayrıldığını ve askerlik dönüşünde tekrar aynı yerde işe başladığını beyanla hizmetlerinin tespitini talep etmiştir. Mahkemece, tanık beyanlarının davacının hizmetlerinin doğrulandığı anlaşılmakla askerlik süresi hariç olmak üzere davanın kısmen kabul kısmen reddine karar verilmiştir.

Davacının çalıştığı lokanta iş yerinin 20.05.1985 tarihinde davalı ... adına kapsama alındığı, 04.11.1997 tarihinde kapsamdan çıkarıldığı, aynı tarih itibarı ile davalı ... Restaurant ve Turizm İşletmeleri Ticaret ve Sanayi Ltd. Şti.'nin şirketleşerek ve 05.11.1997 tarihinde aynı iş yerinin kanun kapsamına alınarak davacıyı çalıştırmaya devam ettiği, davalılardan ...'in de davalı şirketin ortağı olduğu, adına ayrı bir iş yerinin olmadığı açıktır. Yine dosya kapsamından, davalı şirket tarafından 01.09.2011-11.09.2012 tarihleri arasında ek bildirgenin Kuruma bildirildiği, hizmet cetvelinde de bu bildirimlerin görüldüğü anlaşılmaktadır. Mahkemece davalı iş yerinin şirketleşme öncesinde davalı ... adına iş yerinin devri yapıldıktan sonra da şirket adına ayrı ayrı tespit hükmü kurulması gerektiğinin gözetilmemesi, ayrıca davalılar adına Kuruma bildirilen hizmetlerin dışlanmaması, askerlikte geçen süre dışlanırken askerlik başlangıç ve bitimlerinde makul olarak 1 haftalık ara verme sürelerinin gözetilmemesi hatalıdır.

Ayrıca davalı ..., davalı şirketin ortağı olup müstakil bir işverenlik sıfatı yoktur. Bu haliyle bu davalı yönünden davanın reddedilmesi gerektiği gözetilmelidir.

Bu hususların göz ardı edilmesi suretiyle verilen karar hatalı değerlendirme üzerine verilmiş olup karar bu nedenle bozmayı gerektirmiştir.

VI.KARAR
Açıklanan sebeplerle;
Temyiz olunan İlk Derece Mahkemesi kararına karşı davalı ... vekili ile davalı Kurum vekilinin istinaf başvurularının esastan reddine ilişkin Bölge Adliye Mahkemesi kararının ORTADAN KALDIRILMASINA,

İlk Derece Mahkemesi kararının BOZULMASINA,

Peşin alınan temyiz harcının istek halinde temyiz eden ilgiliye iadesine,

Dosyanın İlk Derece Mahkemesine, bozma kararının bir örneğinin Bölge Adliye Mahkemesine gönderilmesine,

03.06.2024 gününde oybirliğiyle karar verildi.