YARGITAY 10. HUKUK DAİRESİ

10. Hukuk Dairesi         2024/3882 E.  ,  2024/4815 K.
"İçtihat Metni"MAHKEMESİ : Ankara Bölge Adliye Mahkemesi 10. Hukuk Dairesi
SAYISI : 2023/2429 E., 2023/2458 K.
KARAR : Esastan Ret
İLK DERECE MAHKEMESİ : Ankara 17. İş Mahkemesi
SAYISI : 2020/172 E., 2023/265 K.

Taraflar arasındaki hizmet tespiti davasından dolayı yapılan yargılama sonunda İlk Derece Mahkemesince davanın kabulüne karar verilmiştir.

Kararın davalı ve fer'i müdahil Kurum vekilleri tarafından istinaf edilmesi üzerine, Bölge Adliye Mahkemesince başvuruların esastan reddine karar verilmiştir.

Bölge Adliye Mahkemesi kararı davalı ve fer'i müdahil Kurum vekilleri tarafından temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçesinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi ... tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:

I. DAVA
Davacı vekili dava dilekçesinde özetle, davacının davalı bakanlığa bağlı Çivril ilçesi Dumlupınar İlk Öğretim Okulunda 12.09.1994 tarihinde çalışmaya başladığını, okulun adının 2002 yılında ... İlk Öğretim Okulu olarak değişip çalışmasını sürdürdüğünü, öğretmenlere yardımcı olarak çalışıp, ana sınıfı öğrencilerinin bakımı, sınıfların temizliği gibi işler yaptığını, 2012 yılı Haziran ayına kadar çalışmasını aralıksız sürdürdüğünü, işe alınmasına aracılık eden okul öğretmenlerinden ... ...'in başka bir okula tayin edilmesiyle o okulda çalışmaya başladığını, ancak bu dönemde de işten çıkarıldığı halde ... okulundan çağrılıp o okulun işlerini de yapmaya devam ettiğini, sadece 16.12.2012-06.06.2013 tarihleri arası ... Anaokulunda çalıştığı süreye ilişkin sigorta primlerinin yatırıldığını, diğer çalışmalarının SGK'ya bildirilmediğini, bu nedenle Eylül 1994- Haziran 2012 yılları arasında bildirilmeyen hizmetlerinin tespitine karar verilmesini talep etmiştir.

II. CEVAP
Davalı vekili cevap dilekçesinde özetle, dava konusu dönemde davacının çalışmasına ilişkin kayıt olmadığını, hak düşürücü sürenin geçtiğini, davanın reddi gerektiğini bildirmiştir.

Davalılardan SGK vekili fer'i müdahil sıfatıyla verdiği cevap dilekçesinde özetle, 6552 sayılı Kanun 64 üncü maddesine göre fer'i müdahil olan Kurum aleyhine hüküm kurulmamasını, varsa çalışma olgusunun usulünce ispatlanması gerektiğini, Kurum işlemlerinin yerinde ve yasal mevzuata uygun olup, davanın reddi gerektiğini bildirmiştir.

III. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI
İlk Derece Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile " taraflar arasındaki uyuşmazlığın hizmet tespitine ilişkin olduğu, dava tarihi itibariyle 5 yıllık hak düşürücü süre dolmadığından hak düşürücü süre savunmasının yerinde olmadığı, istinaf kararı doğrultusunda bordro tanıklarının dinlendiği, tanıklardan Bora Ogün ve tekrardan dinlenen ...'ın davacının çalışmasının tam zamanlı olduğunun doğrulandığı, istinaf kararı öncesi dinlenen tanık anlatımları ve deliller birlikte değerlendirildiğinde davacının davalı Bakanlığa ait Çivril İlçesinde sonradan ismi ... İlk Öğretim Okulu olarak değişen Dumlupınar İlk Öğretim Okulu olarak SGK'da tescilsiz işyerinde 12.09.1994-08.06.2012 tarihleri arasında hizmetli olarak sadece okulların eğitim ve öğretime açık olduğu tarihlerde hizmet akdiyle tam gün üzerinden çalıştığı sonucuna varıldığı, işçilik alacakları dosyasında dinlenen idareci konumunda olan davalı tanıkları ... ve ... ... 'ın part time çalışmaya ilişkin beyanlarına itibar edilmediği, davacının kurum bildirilmesi gereken hizmetlerinin uzman bilirkişi raporunda belirtilen miktar kadar olduğu, davacının 12.09.1994-08.06.2012 tarihleri arasında 4570 gün hizmet akdiyle çalışmasının olduğu sonucuna varıldığı" gerekçesiyle
"Davanın kabulü ile
Davacının davalı Bakanlığa ait tescilsiz işyerinde; 12.09.1994 — 08.06.2012 tarihleri arasında 506 ve 5510 sayılı Kanunlara tabi olarak hizmet akdi ile çalıştığı ve 1994/9 ayında 19 gün, 1994/10 ayında 30 gün, 1994/11 ayında 30 gün, 1994/12 ayında 30 gün, 1995/1 ayında 20 gün, 1995/2 ayında 23 gün, 1995/3 ayında 30 gün, 1995/4 ayında 30 gün, 1995/5 ayında 30 gün, 1995/6 ayında 9 gün, 1995/9 ayında 20 gün, 1995/10 ayında 30 gün, 1995/11 ayında 30 gün, 1995/12 ayında 30 gün, 1996/1 ayında 26 gün, 1996/2 ayında 18 gün, 1996/3 ayında 30 gün, 1996/4 ayında 30 gün, 1996/5. ayında 30 gün, 1996/6. ayında 14 gün, 1996/9. ayında 15 gün, 1996/10. ayında 30 gün, 1996/11. ayında 30 gün, 1996/12. ayında 30 gün, 1997/1. ayında 24 gün, 1997/2. ayında 12 gün, 1997/3. ayında 30 gün, 1997/4. ayında 30 gün, 1997/5. ayında 30 gün, 1997/6. ayında 13 gün, 1997/9. ayında 16 gün, 1997/10. ayında 30 gün, 1997/11. ayında 30 gün, 1997/12. ayında 30 gün, 1998/1. ayında 30 gün, 1998/2. ayında 13 gün, 1998/3. ayında 30 gün, 1998/4. ayında 30 gün, 1998/5. ayında 30 gün, 1998/6. ayında 19 gün, 1998/9. ayında 17 gün, 1998/10. ayında 30 gün, 1998/11. ayında 30 gün, 1998/12. ayında 30 gün, 1999/1. ayında 30 gün, 1999/2. ayında 11 gün, 1999/3. ayında 30 gün, 1999/4. ayında 30 gün, 1999/5. ayında 30 gün, 1999/6. ayında 25 gün, 1999/9. ayında 18 gün, 1999/10. ayında 30 gün, 1999/11. ayında 30 gün, 1999/12. ayında 30 gün, 2000/1 ayında 28 gün, 2000/2. ayında 16 gün, 2000/3 ayında 30 gün, 2000/4. ayında 30 gün, 2000/5. ayında 30 gün, 2000/6. ayında 16 gün, 2000/9 ayında 20 gün, 2000/10 ayında 30 gün, 2000/11 ayında 30 gün, 2000/12 ayında 30 gün, 2001/1. ayında 26 gün, 2001/2. ayında 20 gün, 2001/3 ayında 30 gün, 2001/4. ayında 30 gün, 2001/5. ayında 30 gün, 2001/6. ayında 8 gün, 2001/9 ayında 21 gün, 2001/10 ayında 30 gün, 2001/11. ayında 30 gün, 2001/12. ayında 30 gün, 2002/1. ayında 30 gün, 2002/2. ayında 11 gün, 2002/3 ayında 30 gün, 2002/4. ayında 30 gün, 2002/5. ayında 30 gün, 2002/6. ayında 14 gün, 2002/9. ayında 22 gün, 2002/10. ayında 30 gün, 2002/11. ayında 30 gün, 2002/12. ayında 30 gün, 2003/1. ayında 30 gün, 2003/2. ayında 12 gün, 2003/3 ayında 30 gün, 2003/4. ayında 30 gün, 2003/5. ayında 30 gün, 2003/6. ayında 13 gün, 2003/9. ayında 16 gün, 2003/10. ayında 30 gün, 2003/11. ayında 30 gün, 2003/12. ayında 30 gün, 2004/1. ayında 23 gün, 2004/2. ayında 21 gün, 2004/3 ayında 30 gün, 2004/4. ayında 30 gün, 2004/5. ayında 30 gün, 2004/6. ayında 15 gün, 2004/9. ayında 18 gün, 2004/10. ayında 30 gün, 2004/11. ayında 30 gün, 2004/12. ayında 30 gün, 2005/1. ayında 19 gün, 2005/2. ayında 22 gün, 2005/3 ayında 30 gün, 2005/4. ayında 30 gün, 2005/5. ayında 30 gün, 2005/6. ayında 10 gün, 2005/9. ayında 19 gün, 2005/10. ayında 30 gün, 2005/11. ayında 30 gün, 2005/12. ayında 30 gün, 2006/1. ayında 11 gün, 2006/2. ayında 30 gün, 2006/3 ayında 30 gün, 2006/4. ayında 30 gün, 2006/5. ayında 30 gün, 2006/6. ayında 19 gün, 2006/9. ayında 13 gün, 2006/10. ayında 30 gün, 2006/11. ayında 30 gün, 2006/12. ayında 30 gün, 2007/1. ayında 26 gün, 2007/2. ayında 17 gün, 2007/3 ayında 30 gün, 2007/4. ayında 30 gün, 2007/5. ayında 30 gün, 2007/6. ayında 19 gün, 2007/9. ayında 14 gün, 2007/10. ayında 30 gün, 2007/11. ayında 30 gün, 2007/12. ayında 30 gün, 2008/1. ayında 28 gün, 2008/2. ayında 18 gün, 2008/3 ayında 30 gün, 2008/4. ayında 30 gün, 2008/5. ayında 30 gün, 2008/6. ayında 13 gün, 2008/9. ayında 23 gün, 2008/10. ayında 30 gün, 2008/11. ayında 30 gün, 2008/12. ayında 30 gün, 2009/1 ayında 23 gün, 2009/2. ayında 20 gün, 2009/3 ayında 30 gün, 2009/4. ayında 30 gün, 2009/5. ayında 30 gün, 2009/6. ayında 12 gün, 2009/9. ayında 7 gün, 2009/10. ayında 30 gün, 2009/11. ayında 30 gün, 2009/12. ayında 30 gün, 2010/1. ayında 22 gün, 2010/2. ayında 21 gün, 2010/3 ayında 30 gün, 2010/4. ayında 30 gün, 2010/5. ayında 30 gün, 2010/6. ayında 18 gün, 2010/9. ayında 11 gün, 2010/10. ayında 30 gün, 2010/11. ayında 30 gün, 2010/12. ayında 30 gün, 2011/1. ayında 28 gün, 2011/2. ayında 15 gün, 2011/3 ayında 30 gün, 2011/4. ayında 30 gün, 2011/5. ayında 30 gün, 2011/6. ayında 17 gün, 2011/9. ayında 12 gün, 2011/10. ayında 30 gün, 2011/11. ayında 30 gün, 2011/12. ayında 30 gün, 2012/1. ayında 20 gün, 2012/2. ayında 23 gün, 2012/3 ayında 30 gün, 2012/4. ayında 30 gün, 2012/5. ayında 30 gün ve 2012/6. ayında 8 gün olmak üzere 4570 gün, günlük brüt asgari ücret üzerinden hizmeti bulunduğunun tespitine" karar verilmiştir.

IV. İSTİNAF
A. İstinaf Yoluna Başvuranlar
İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davalı ve fer'i müdahil Kurum vekilleri istinaf başvurusunda bulunmuştur.

B. İstinaf Sebepleri
Davalı vekili istinaf dilekçesinde özetle; sigortalıya işe girdiği tarihi takip eden bir aylık süre zarfında girdiği işi sosyal güvenlik kurumuna bildirme ... tanındığını, bu hakkın sigortalıya tanınmasındaki amacın, işverenin çalıştırdığı kişileri SGK'ya bildirmemesinin önüne geçerek kişinin bizzat kendi başvurusuyla sigorta girişinin yapılarak sigortalı olmasını sağlamak olduğunu, bu sebeple davacının çalıştığını iddia ettiği 1994-2012 yılları arasında yaklaşık 18 yıllık süre zarfında sözde sigortasız olduğunu bilmemesi ve bu sürede bahse konu davayı açmamasının hayatın olağan akışına aykırı olduğunu, Kurum kayıtlarının resmi belge niteliğinde olması nedeniyle davacının resmi kayıtlarda görülmeyen hizmetinin varlığını kanıtlamasının ancak aynı güçte deliller ile mümkün olduğunu, bu iddianın salt tanık beyanlarıyla ispatının mümkün olmadığını, tanık anlatımlarına ilişkin tanıklar arasında çelişki olduğunu, bilirkişi raporunu kabul etmediklerini, tespiti istenen hizmetin geçtiği yılın sonundan başlayarak 5 yıl içerisinde bu davanın açılması gerekmekte iken, hak düşürücü ve zamanaşımı süreleri gözetilmeden açılan bu davanın salt süre yönünden dahi usulden reddedilmesi gerektiğini, davanın idareleri yönünden husumetten reddi gerektiğini belirterek, kararın kaldırılmasını talep etmiştir.

Fer'i müdahil Kurum vekili istinaf dilekçesinde özetle; çalışıldığı iddia edilen yerin özelliği nedeniyle çalışmanın olduğu iddia edilen dönemde çalışanların kayıtları ve ödemelerinin belli bir düzen içerisinde tutulması ve davacının çalışmasının olduğunu iddia ettiği dönemleri kesin delillerle ispat etmesi gerektiğini, kuruma bildirilmeyen veya kurumca tespit edilemeyen çalışmaların sigortalı hizmet olarak değerlendirilmesi amacıyla açılacak davaların tespiti istenen hizmetin geçtiği yılın sonundan başlayarak 5 yıl içinde açılması gerektiğini belirterek kararın kaldırılmasını istemiştir.

C. Gerekçe ve Sonuç
Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile "Dava dosyasındaki kayıt ve belgelere göre, davacının 16.12.2012-06.06.2013 tarihleri arasında 1109654 numaralı ... Anaokulu işyerinden sigortalı bildiriminin yapıldığı, davalıya ait 1059906 numaralı Nevşet Kameroğlu İlkokuluna ait işyerinden ise 2005/9-2006/1 arası ... ... ve ... ... isimli kişilerin bildiriminin yapıldığı, okul idaresinden okul çalışanlarının listesinin getirtildiği, listede hangi tarihler arasında çalışıldığının belirtilmediği, okul aile birliği kayıtlarında davacıya ait bir kayıt bulunamadığı, Ankara 34. İş Mahkemesinin 2016/600 Esas sayılı dosyasında işçilik alacağı davasının görülmekte olduğu, bilirkişi marifetiyle düzenlenen raporda okulun açık olduğu dönemlerde tam süreli çalıştığının belirtildiği, mahkemece de bu yönde karar verildiği anlaşılmaktadır.
...
Somut olayda, davacının çalışması özellikle kamu tanığı olarak dinlenen öğretmenlerin beyanlarıyla ... olup, sömestr ve yaz tatilleri dışlanarak sonuca gidilen mahkeme kararı yerinde olmuştur.

Bu nedenlerle dosya kapsamı, mevcut delil durumu ve ileri sürülen istinaf sebepleri dikkate alındığında mahkemenin vakıa ve hukuki değerlendirmesinde usul ve esas yönünden yasaya aykırılık bulunmadığı anlaşılmakla, istinaf başvurularının esastan reddine" karar verilmiştir.

V. TEMYİZ
A. Temyiz Yoluna Başvuranlar
Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davalı ve fer'i müdahil Kurum vekilleri temyiz isteminde bulunmuştur.

B. Temyiz Sebepleri
Davalı vekili, istinaf dilekçesinde ileri sürdüğü gerekçelerle davanın reddi ile kararın bozulmasını talep etmiştir.

Fer'i müdahil Kurum vekili, istinaf dilekçesinde ileri sürdüğü gerekçelerle davanın reddi ile kararın bozulmasını talep etmiştir.

C. Gerekçe
1. Uyuşmazlık ve Hukuki Nitelendirme
Uyuşmazlık, hizmet tespitine ilişkindir.

2. İlgili Hukuk
1.Hizmet tespitine ilişkin talebin yasal dayanağı 01.10.2008 tarihinde yürürlüğe giren 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu'nun geçiş hükümlerini içeren Geçici 7 nci maddesi gereğince 506 sayılı Kanun'un 79/10. ve 5510 sayılı Kanun'un 86/9 uncu maddeleri olup Anayasal haklar arasında yer alan sosyal güvenliğin yaşama geçirilmesindeki etkisi gözetildiğinde, sigortalı konumunda geçen çalışma sürelerinin saptanmasına ilişkin bu tür davalar kamu düzeni ile ilgili olduğundan özel bir duyarlılıkla ve özenle yürütülmeleri zorunludur. Bu bağlamda, hak kayıplarının ve gerçeğe aykırı sigortalılık süresi edinme durumlarının önlenmesi, ... insan haklarından olan sosyal güvenlik hakkının korunabilmesi için, tarafların gösterdiği kanıtlarla yetinilmeyip gerek görüldüğünde kendiliğinden araştırma yapılarak delil toplanabileceği açıktır.

Bu tür davalarda Mahkemece yapılacak iş, davacıyla ilgili varsa tüm belge ve kayıtlar işverenden istenilmeli, çalışmanın gerçekleştiği ileri sürülen işyerinin Kurum nezdinde bulunan dosyası, işverence hazırlanması gerekli ücret ödeme bordroları, puantaj kayıtları ve diğer kayıtlar getirtilmeli, dönemsel sigorta primleri bordrosuyla veya aylık prim ve hizmet belgesiyle bildirimleri yapılan sigortalılar tanık sıfatıyla dinlenilmeli, Kurum müfettişlerince inceleme yapılıp yapılmadığı sorulmalı, inceleme yapılmışsa belgeler getirtilmeli, aynı çevrede faaliyet yürüten ve davacının çalışmasını bilebilecek durumda olan tarafsız nitelikte başka işverenler ve bordrolu çalışanlar yöntemince saptanarak tanık sıfatıyla dinlenilmeli, işçilik alacaklarına ilişkin dava dosyasının varlığı araştırılarak celbedilmeli ve işçilik hakları davasında dinlenen tanıkların anlatımları ile bu dosyada bilgi ve görgüsüne başvurulan tanıkların anlatımları karşılaştırılmalı, varsa çelişki giderilmeli, yargılama sürecinde dinlenen tanık anlatımlarının değerlendirilmesinde, iş yerinin kapsamı, kapasitesi ve niteliği nazara alınmalı, işin mevsimlik olduğu anlaşılırsa dönemleri belirlenmeli, bu dönemde davacı ile işveren arasındaki sözleşmenin askıda olduğu ve mevsimlik dönemlerde hak düşürücü sürenin işlemeyeceği gözönünde bulundurulmalı; böylelikle; çalışmanın varlığı, başlangıç ve bitiş tarihleri, mevsimlik mi, sürekli mi olduğu, yapılan işin kapsam ve niteliği de nazara alındığında kısmi çalışma mümkün olduğundan kısmi ve kesintili olup olmadığı yöntemince araştırılmalıdır.

2. Diğer taraftan 4857 sayılı İş Kanunu'nun 13 üncü maddesinde, işçinin normal haftalık çalışma süresinin, tam süreli iş sözleşmesiyle çalışan emsal işçiye göre önemli ölçüde daha az belirlenmesi durumunda sözleşmenin kısmî süreli iş sözleşmesi olduğu belirtilmiş, 63 üncü maddesinde, genel bakımdan çalışma süresinin haftada en çok 45 saat olduğu, aksi kararlaştırılmamışsa bu sürenin, işyerlerinde haftanın çalışılan günlerine eşit ölçüde bölünerek uygulanacağı açıklanmıştır. Bu tür hizmet tespiti davalarında tam gün üzerinden veya kısmi zamanlı olarak çalışma olgusunun ortaya konulması önem arz etmekte olup, çalışmanın kısmi zamanlı olduğu anlaşıldığı takdirde günde kaç saat hizmet verildiği ve giderek haftalık ve aylık çalışma süreleri belirlenmeli, sonrasında değinilen 63 üncü madde kapsamında 7,5 saatlik çalışmanın 1 iş gününe karşılık geldiğinden yola çıkılarak hüküm altına alınması gereken aylık çalışma süresi belirlenmelidir.

3. Değerlendirme
Eldeki dava, davacının, davalı işyeri nezdinde Eylül 1994- Haziran 2012 tarihleri arası çalıştığının tespiti istemine ilişkin olup davanın kabulüne karar verilmiş ise de Mahkemece verilen hükmün eksik araştırma ve yanılgılı değerlendirmeye dayalı olduğu anlaşılmaktadır.

Somut olayda, davacı 1994 yılı Eylül ayı ile 2012 yılı Haziran ayı arasında anaokulu öğrencilerinin bakımı için ücretleri veliler tarafından karşılanmak suretiyle anaokulunda çalıştığı iddiasıyla dava açmış ise de Mahkemece dinlenen tanık beyanları yetersiz olup öncelikle davacıyla birlikte çalışan anaokulu öğretmenleri dönemler itibariyle tespit edilip tanıklıklarına başvurulmalı, davacının yaptığı iş ve çalışmanın sürekli olup olmadığı, haftada kaç saat çalıştığı, sürekli çalışıp çalışmadığı üzerinde durulmalı, kısmi çalışmanın söz konusu olduğunun tespiti halinde değinilen 63 üncü madde kapsamında 7,5 saatlik çalışmanın 1 iş gününe karşılık geldiği nazara alınarak hüküm altına alınması gereken aylık çalışma süresi belirlenmeli, 18 yıl gibi uzun bir süre çalışmanın daha titizlikle araştırılması, tüm deliller araştırılarak, çalışmanın süresi, kapsamı tereddütsüz şekilde ortaya konularak sonucuna göre karar verilmelidir.

Bu maddi ve hukuki olgular göz ardı edilerek eksik araştırma ve inceleme sonucu yanılgılı değerlendirme ile yazılı şekilde hüküm kurulması, usul ve yasaya aykırı olup, bozma nedenidir.

VI. KARAR
1. Temyiz olunan, İlk Derece Mahkemesi kararına karşı istinaf başvurusunun esastan reddine ilişkin Bölge Adliye Mahkemesi kararının ORTADAN KALDIRILMASINA,

2. İlk Derece Mahkemesi kararının BOZULMASINA,

Dosyanın İlk Derece Mahkemesine, bozma kararının bir örneğinin Bölge Adliye Mahkemesine gönderilmesine,

02.05.2024 tarihinde oy birliğiyle karar verildi.