YARGITAY 10. HUKUK DAİRESİ

10. Hukuk Dairesi         2024/3829 E.  ,  2024/4907 K.
"İçtihat Metni"MAHKEMESİ :Asliye Hukuk (İş) Mahkemesi
SAYISI : 2022/98 E., 2023/372 K.
KARAR : Ret

Taraflar arasında İlk Derece Mahkemesinde görülen hizmet tespiti ve ölüm aylığı bağlanması davasında verilen karar hakkında yapılan temyiz incelemesi sonucunda, Dairece İlk Derece Mahkemesi kararının bozulmasına karar verilmiştir.

İlk Derece Mahkemesince bozmaya uyularak yeniden yapılan yargılama sonucunda; davanın reddine karar verilmiştir.

İlk Derece Mahkemesi kararı davacı vekili tarafından temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçesinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi ... tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:

I.DAVA
Davacı vekili dava dilekçesinde özetle; davacının murisi ...'ın 2016 Aralık ayında vefat ettiğini, 01.05.2013 – 01.10.2013 tarihleri arasında 150 gün İsafakılı köyünün çobanlığını yaptığını, asgari ücret ile çalışmış olduğu halde sigortasının yapılmadığını, çalışmaya dair hiç bir belgenin Köy Muhtarlığı tarafından Kuruma verilmediğini ileri sürerek, çalışma olgusunun gerçek olduğunun tespiti ile ölüm aylığı bağlanmasına karar verilmesini istemiştir.
II.CEVAP
Davalı ... tarafından davaya cevap verilmemiştir.

Fer’i müdahil Kurum vekili cevap dilekçesinde özetle; davanın reddini istemiştir.

III.İLK DERECE MAHKEME KARARI
İlk Derece Mahkemesinin 11.03.2020 tarih ve 2018/231 E. - 2020/112 K. sayılı kararıyla, davanın reddine karar verilmiştir.

IV.İSTİNAF
A. İstinaf Yoluna Başvuranlar
İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davacı vekili istinaf başvurusunda bulunmuştur.

B. İstinaf Sebepleri
Davacı vekili; kararın usul ve yasaya aykırı olduğunu, dosya kapsamında toplanan delillerle çalışma olgusunun ispatlandığını belirterek, kararın kaldırılmasını istemiştir.

C. Gerekçe ve Sonuç
Bölge Adliye Mahkemesinin 18.05.2021 tarih ve 2021/832 E. - 2021/828 K. sayılı kararı ile Mahkemenin vakıa ve hukuki değerlendirmesinde usul ve esas yönünden yasaya aykırılık bulunmadığı anlaşıldığından, istinaf başvurusunun esastan reddine karar verilmiştir.

V. BOZMA VE BOZMADAN SONRAKİ YARGILAMA SÜRECİ
A. Bozma Kararı
1.Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davacı vekili temyiz isteminde bulunmuştur.

2.Dairemizin 25.01.2022 tarih ve 2021/8479 E. - 2022/1017 K. sayılı kararı ile eksik inceleme ve araştırma ile karar verildiği, her ne kadar köy kayıt defterinde çoban tutmakla ilgili bir evrak yok ise de, talep konusu dönemde İsafakılı köyünde görev yapan imam, öğretmen, muhtar ve azaların tamamı dinlenmeli, gerçek ve fiili çalışma olgusu üzerinde hassasiyetle durularak varılacak sonuç uyarınca bir karar verilmesi gerektiği belirtilerek, hüküm bozulmuştur.

B. İlk Derece Mahkemesince Bozmaya Uyularak Verilen Karar
İlk Derece Mahkemesinin 05.07.2023 tarih ve 2022/98 E. - 2023/372 K. sayılı kararı ile bozmaya uyularak yapılan yargılama ile toplanan deliller, dinlenen mahalli bilirkişilerin beyanları birlikte değerlendirildiğinde; davacının murisi olan ...'ın dava konusu olan dönemlerde 506 sayılı Kanun kapsamında (5510 sayılı Kanun 4/a kapsamında) davalı ... tüzel kişiliğine bağlı olarak hizmet akdi ile çalıştığı iddiasının ispatlanamadığı ve 5510 sayılı Kanun'un 2 nci maddesi gereği davacının murisinin her türlü borçlanma hariç en az 5 yıllık sigortalılık süresine haiz olmadığı bu nedenle davacının ölüm aylığına hak kazanamadığı gerekçesiyle davanın reddine karar verilmiştir.

VI. TEMYİZ
A. Temyiz Yoluna Başvuranlar
İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davacı vekili temyiz isteminde bulunmuştur.

B. Temyiz Sebepleri
Davacı vekili; Mahkemece eksik inceleme ve araştırma ile karar verildiğini, bozma gereklerinin yerine getirilmediğini belirterek, usul ve yasaya aykırı verilen kararın temyiz incelemesi sonucu bozulmasını istemiştir.

C. Gerekçe
1. Uyuşmazlık ve Hukuki Nitelendirme
Uyuşmazlık, hizmet tespitine ilişkindir.

2. İlgili Hukuk
1.Davanın yasal dayanağı 5510 sayılı Kanun'un 86/9 uncu maddesi olup anayasal haklar arasında yer alan sosyal güvenliğin yaşama geçirilmesindeki etkisi gözetildiğinde, sigortalı konumunda geçen çalışma sürelerinin saptanmasına ilişkin bu tür davalar kamu düzeni ile ilgili olduğundan özel bir duyarlılıkla ve özenle yürütülmeleri zorunludur. Bu bağlamda, hak kayıplarının ve gerçeğe aykırı sigortalılık süresi edinme durumlarının önlenmesi, ... insan haklarından olan sosyal güvenlik hakkının korunabilmesi için tarafların gösterdiği kanıtlarla yetinilmeyip gerek görüldüğünde kendiliğinden araştırma yapılarak delil toplanabileceği açıktır.

2.Mahkemenin, Yargıtay Dairesince verilen bozma kararına uyması sonunda, kendisi için o kararda gösterilen şekilde inceleme ve araştırma yaparak, yine, o kararda belirtilen hukuki esaslar gereğince hüküm verme yükümlülüğü doğar. “Usuli kazanılmış hak” olarak tanımlayacağımız bu olgu; mahkemeye, hükmüne uyduğu Yargıtay bozma kararında belirtilen çerçevede işlem yapma ve hüküm kurma zorunluluğu getirir.

Yargıtay tarafından bozulan bir hükmün bozma kararının kapsamı dışında kalmış olan kısımları kesinleşir. Bozma kararına uymuş olan mahkeme kesinleşen bu kısımlar hakkında yeniden inceleme yaparak karar veremez. Bir başka anlatımla, kesinleşmiş bu kısımlar, lehine olan taraf yararına usuli kazanılmış hak oluşturur. (04.02.1959 tarih ve 13/5 sayılı YİBK)

3. Değerlendirme
1.İnceleme konusu eldeki davada davacı, murisi ...'ın 01.05.2013 – 01.10.2013 tarihleri arasında davalı nezdinde geçen ve Kuruma bildirilmeyen sigortalı çalışmalarının tespitini istemiş; Mahkemece bozma ilamına uyularak, hükümde yazılı gerekçelerle davanın reddine karar verilmiş ise de, bozma gerekleri tam olarak yerine getirilmediğinden, hüküm eksik inceleme ve araştırmaya dayalıdır.

2.Mahkemece, bir önceki bozma ilamı doğrultusunda, İsafakılı köyünde ihtilaf konusu dönemde görev yapan aza, öğretmen, imam vs. kamu tanıkları tespit edilerek davacının çalışmasının niteliği ve süresi ile gerçek bir çalışma olup olmadığı yönünden beyanlarına başvurulmalı, davanın nitelikçe kamu düzenini ilgilendirdiği nazara alınıp araştırma genişletilerek, gerekirse kaymakamlıktan sorulmak suretiyle civar köylerden davacının çalışmalarını bilebilecek tanıklar araştırılarak dinlenmeli ve toplanan deliller bir arada değerlendirilip takdir edilerek, oluşacak sonuca göre bir karar verilmelidir.

VII. KARAR
Açıklanan sebeplerle;
Temyiz olunan Mahkeme kararının yukarıda açıklanan nedenlerle BOZULMASINA,

Dosyanın kararı veren Mahkemesine gönderilmesine,

07.05.2024 tarihinde oy birliğiyle karar verildi.