YARGITAY 10. HUKUK DAİRESİ

10. Hukuk Dairesi         2024/3765 E.  ,  2024/4485 K.
"İçtihat Metni"MAHKEMESİ : Adana Bölge Adliye Mahkemesi 12. Hukuk Dairesi
SAYISI : 2021/542 E., 2023/509 K.
KARAR : Esastan Ret
İLK DERECE MAHKEMESİ : Hatay İş Mahkemesi
SAYISI : 2017/724 E., 2021/70 K.

Taraflar arasındaki hizmet tespiti davasından dolayı yapılan yargılama sonunda, İlk Derece Mahkemesince davanın kabulüne karar verilmiştir.

Kararın davalı vekili ile fer'i müdahil Kurum vekili tarafından istinaf edilmesi üzerine, Bölge Adliye Mahkemesince başvurunun esastan reddine karar verilmiştir.

Bölge Adliye Mahkemesi kararı fer'i müdahil Kurum vekili tarafından temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçesinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi ... tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:

I. DAVA
Davacı vekili dava dilekçesinde; davacının 2013 yılı Temmuz ayından 2017 yılı Temmuz ayına kadar ustabaşı ve şantiye sorumlusu olarak davalı işveren nezdinde çalıştığını ancak çalışmalarının Kuruma eksik yansıtıldığını, tamamının sigortaya yansıtılmadığını beyan ederek müvekkili davacının Temmuz 2013 - Temmuz 2017 tarihleri arasında kesintisiz ve sigortalı bir şekilde davalı iş yeri nezdinde çalıştığının tespitini talep etmiştir.

II. CEVAP
1. Davalı şirket vekili cevap dilekçesinde; davacının iddialarının gerçeği yansıtmadığını ve talebinin hak düşürücü süreye uğradığını, çalışmalarının Kuruma bildirildiğini beyanla davanın reddini istemiştir.

2. Fer'i müdahil Kurum vekili cevap dilekçesinde; davacının Kurum kayıtlarında kesintili çalışmalarına rastlandığını, bildirilen süreler dışında herhangi bir kaydının bulunmadığını, eylemli çalışmanın ispatının gerektiğini belirterek davanın reddini istemiştir.

III. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI
İlk Derece Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile davanın kabulü ile Kuruma bildirilen süreler dışlanmak suretiyle davacının 15.07.2013 – 25.07.2017 tarihlerinde kesintisiz olarak davalı işveren nezdinde hizmet akdi ile çalıştığının tespitine karar verilmiştir.

IV. İSTİNAF
A. İstinaf Yoluna Başvuranlar
İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davalı vekili ile fer'i müdahil Kurum vekili istinaf başvurusunda bulunmuşlardır.

B. İstinaf Sebepleri
1. Davalı vekili istinaf dilekçesinde; beş yıllık hak düşürücü sürenin geçtiğini, yeterli ve gerekli araştırma yapılmadan karar verildiğini ileri sürmüştür.

2. Fer'i müdahil vekili istinaf dilekçesinde; eksik araştırma ve inceleme ile karar verildiğini ileri sürmüştür.

C. Gerekçe ve Sonuç
Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile davalı vekili ve fer'i müdahil vekilinin istinaf başvurusunun HMK'nın 353/1-b.1 maddesi gereğince esastan reddine karar verilmiştir.

V. TEMYİZ
A. Temyiz Yoluna Başvuranlar
Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde fer'i müdahil Kurum vekili temyiz isteminde bulunmuştur.

B. Temyiz Sebepleri
Fer'i müdahil Kurum vekili; kararın usul ve yasaya aykırı olduğunu belirterek bozulmasını istemiştir.

C. Gerekçe
1. Uyuşmazlık ve Hukuki Nitelendirme
Uyuşmazlık, davacının Temmuz 2013-Temmuz 2017 tarihleri arasında kesintisiz olarak davalı işyerinde geçen çalışmalarına ilişkin hizmet tespiti istemine ilişkindir.

2. İlgili Hukuk
1- 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 369 uncu maddesinin birinci fıkrası ile 370 ve 371 inci maddeleri.

2- Hizmet tespitine ilişkin talebin yasal dayanağı 01.10.2008 tarihinde yürürlüğe giren 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu'nun geçiş hükümlerini içeren Geçici 7 inci maddesi gereğince 506 sayılı Kanun'un 79/10 uncu ve 5510 sayılı Kanun'un 86/9 uncu maddeleri olup Anayasal haklar arasında yer alan sosyal güvenliğin yaşama geçirilmesindeki etkisi gözetildiğinde, sigortalı konumunda geçen çalışma sürelerinin saptanmasına ilişkin bu tür davalar kamu düzeni ile ilgili olduğundan özel bir duyarlılıkla ve özenle yürütülmeleri zorunludur. Bu bağlamda, hak kayıplarının ve gerçeğe aykırı sigortalılık süresi edinme durumlarının önlenmesi, ... insan haklarından olan sosyal güvenlik hakkının korunabilmesi için, tarafların gösterdiği kanıtlarla yetinilmeyip gerek görüldüğünde kendiliğinden araştırma yapılarak delil toplanabileceği açıktır.

3- Bu tür davalarda mahkemece yapılacak iş, davacıyla ilgili varsa tüm belge ve kayıtlar işverenden istenilmeli, çalışmanın gerçekleştiği ileri sürülen işyerinin Kurum nezdinde bulunan dosyası, işverence hazırlanması gerekli ücret ödeme bordroları, puantaj kayıtları ve diğer kayıtlar getirtilmeli, dönemsel sigorta primleri bordrosuyla veya aylık prim ve hizmet belgesiyle bildirimleri yapılan sigortalılar tanık sıfatıyla dinlenilmeli, Kurum müfettişlerince inceleme yapılıp yapılmadığı sorulmalı, inceleme yapılmışsa belgeler getirtilmeli, aynı çevrede faaliyet yürüten ve davacının çalışmasını bilebilecek durumda olan tarafsız nitelikte başka işverenler ve bordrolu çalışanlar yöntemince saptanarak tanık sıfatıyla dinlenilmeli, işçilik alacaklarına ilişkin dava dosyasının varlığı araştırılarak celbedilmeli ve işçilik hakları davasında dinlenen tanıkların anlatımları ile bu dosyada bilgi ve görgüsüne başvurulan tanıkların anlatımları karşılaştırılmalı, varsa çelişki giderilmeli, yargılama sürecinde dinlenen tanık anlatımlarının değerlendirilmesinde, iş yerinin kapsamı, kapasitesi ve niteliği nazara alınmalı, işin mevsimlik olduğu anlaşılırsa dönemleri belirlenmeli, bu dönemde davacı ile işveren arasındaki sözleşmenin askıda olduğu ve mevsimlik dönemlerde hak düşürücü sürenin işlemeyeceği gözönünde bulundurulmalı; böylelikle; çalışmanın varlığı, başlangıç ve bitiş tarihleri, mevsimlik mi, sürekli mi olduğu, yapılan işin kapsam ve niteliği de nazara alındığında kısmi çalışma mümkün olduğundan kısmi ve kesintili olup olmadığı yöntemince araştırılmalıdır.

3.Değerlendirme
1. İnceleme konusu eldeki davada davacı, Temmuz 2013-Temmuz 2017 tarihleri arasında davalı işveren ... Çelik Kapı Mobilya Metal Asansör San. Tic. Ltd. Şti. nezdinde geçen çalışmalarının tespitini istemiştir. Dosya içinde yer alan davacının hizmet döküm cetveli incelendiğinde; davacının 15.07.2013 - 20.05.2014 tarihleri arasında davalı şirkete ait 1134278 sicil numaralı Adana/Seyhan'da bulunan "... Mah. I. Etap Kentsel Dönüşüm" Projesi işinde, 21.05.2014 - 30.03.2015 tarihleri arasında davalı şirketin 1237385 sicil numaralı Ankara/Altındağ ilçesinde bulunan TOKİ Yapım İhalesi işyerinde, 01.04.2015 - 15.06.2015 tarihleri arasında davalı şirketin aracı olduğu 1024707 sicil numaralı Van Şerefiye Mah. TOKİ İnşaatı işyerinde, 16.06.2015 - 30.09.2015 tarihleri arasında davalı şirketin aracı olduğu 1035749 sicil numaralı Şanlıurfa Yenice Köyü Bina İnşaatı işyerinde, 01.10.2015 - 25.12.2015 tarihleri arasında davalı şirketin aracı olduğu 1166688 sicil numaralı Konya/Ilgın’da bulunan işyerinde, 14.05.2016 - 08.12.2016 tarihleri arasında tekrar davalı şirketin 1166688 sicil numaralı Konya/Ilgın’da bulunan işyerinde, 09.12.2016 - 25.07.2017 tarihleri arasında davalı şirketin 1059083 sicil numaralı Serinyol/Antakya adresinde bulunan "Çelik Kapı imalatı" işyerinde olmak üzere, belirtilen dönemler arasında hizmetlerinin Kuruma bildirilmiş olduğu, bildirimi yapılan bu süreler içerisinde 2014/2. ayda 19 gün, 2014/6. ayda 10 gün, 2014/7. ayda 9 gün, 2015/10. ayda 9 gün, 2017/5. ayda 10 gün Eksik Gün Nedeni Kod:1 - İstirahat olarak, 2016/7. ayda 18 gün, 2017/7. ayda 21 gün Eksik Gün Nedeni Kod:7 - Punataj Kayıtları, 2017/6. ayda 20 gün Eksik Gün Nedeni Kod:12 - Birden Fazla nedenler olarak toplam 116 günlük çalışmasının eksik olarak bildirildiği anlaşılmıştır.

2. Mahkemece, Kuruma bildirilen süreler dışlanmak suretiyle davacının 15.07.2013 – 25.07.2017 tarihlerinde kesintisiz olarak davalı işveren nezdinde çalıştığı yönünde davanın kabulüne kararı verilmiş ise de; davacının davalı işyerinde bildirimi yapılan sürelere göre 26.12.2015 - 13.05.2016 tarihleri arasında 138 gün herhangi bir bildiriminin bulunmadığı, ayrıca yukarıda izah olunduğu üzere tüm çalışma süresi içerisinde değişik nedenlerle toplam 116 gün çalışmasının ise Kuruma eksik olarak bildirildiği anlaşılmış olup, buna göre Mahkemece kabulüne karar verilen süreler içerisinde sadece davacının bildirimi bulunmayan boşluk dönem yönünden mi, yoksa eksik olarak bildirilen çalışma süreleri yönünden de hüküm kurulup kurulmadığının belirlenememesi karşısında infaza ve denetime elverişli olmayan, tereddüte yol açabilecek nitelikte hüküm kurulması hatalı olmuştur.

3. Dosya kapsamında dinlenen bordro tanıklarının hizmetlerinin davalı işverenin değişik işyerlerinde geçtiği, bordro tanıklarından ..., ... ve ...'in hizmet döküm cetvelleri incelendiğinde, davacının çalışmasının bildirilmediği 26.12.2015 - 13.05.2016 tarihleri arasındaki dönemde kendilerinin de 1166688 sicil numaralı işyerinden 2015 yılı Aralık ayında çıkışlarının verildiği, 21.02.2016 tarihinde ise davalı şirketin 1059083 sicil numaralı Serinyol/Antakya adresinde bulunan "Çelik Kapı imalatı" işyerinden bildirimlerinin yapıldığı, davacının ise 14.05.2016 tarihinden itibaren tekrar davalı şirketin 1166688 sicil numaralı Konya/Ilgın’da bulunan işyerinde bildirilmiş olması karşısında Mahkemece yapılacak iş davacının bildirimi bulunmayan 26.12.2015 - 13.05.2016 tarihleri arasındaki hizmetinin davalı işverenin Konya/Ilgın'da bulunan işyerinde mi yoksa şirketin merkezi olan Antakya'daki imalat işyerinde mi gerçekleştiğinin belirlenmesi, buna göre 1166688 sicil numaralı ve 1059083 sicil numaralı işyerlerinden 26.12.2015 - 13.05.2016 tarihleri arasındaki dönem bordroları getirtilip, bu işyerlerinde çalışması bulunan bordo tanıklarının tespiti ile yine ilgili dönemde komşu işyeri çalışanları veya bu işyerlerinden bordroya geçmiş çalışanlar re'sen tespit edilerek bilgi ve görgülerine başvurulmalı, bu döneme ilişkin davalı ... Çelik Kapı Mobilya Metal Asansör San. Tic. Ltd. Şti.’nin Konya/Ilgın işyerine ait sicil dosyaları, varsa ihale konusu dönemi kapsayan sözleşme örnekleri ile Kurum kayıtları da getirtilerek bu işyerindeki çalışma süreleri netleştirilmeli, toplanan tüm deliller birlikte değerlendirilerek sonuca göre hüküm kurulmalıdır.

4. Diğer taraftan, nizalı dönem içerisinde davacının hizmet döküm cetvelinde “Kod:1 - İstirahat", "Kod:7 - Punataj Kayıtları", "Kod:12 - Birden Fazla nedenler" ile bildirilen çalışmalarının da bulunduğu anlaşılmakla; Mahkemece Kuruma eksik bildirimler hakkında davalı işveren tarafından verilen belge olup olmadığı hususu araştırılmalı, özellikle "Kod:7 - Punataj Kayıtları", "Kod:12 - Birden Fazla nedenler" sebebiyle yapılan eksik bildirim dönemindeki hizmetleri ile ilgili olarak davacının yılın tüm dönemi boyunca aynı şekilde çalışma yapması gerekip gerekmediği de araştırılmalı, bu dönemlerde çalışması bulunan bordro tanıkları detaylı olarak dinlenmeli, varsa komşu işyeri tanıklarının da tespiti yapılarak dinlenilmeli, davacının tüm çalışma dönemindeki hizmetlerinin yılın tüm dönemi boyunca aynı şekilde olup olmadığı netleştirilmeli ve varılacak sonuca göre bir karar verilmelidir.

VI. KARAR
Açıklanan sebeplerle;
1. Temyiz olunan, İlk Derece Mahkemesi kararına karşı istinaf başvurusunun esastan reddine ilişkin Bölge Adliye Mahkemesi kararının ORTADAN KALDIRILMASINA,

2. İlk Derece Mahkemesi kararının BOZULMASINA,

Dosyanın İlk Derece Mahkemesine, bozma kararının bir örneğinin Bölge Adliye Mahkemesine gönderilmesine,

25.04.2024 tarihinde oy birliğiyle karar verildi.