YARGITAY 10. HUKUK DAİRESİ

10. Hukuk Dairesi         2024/3499 E.  ,  2024/4304 K.
"İçtihat Metni"MAHKEMESİ : İzmir Bölge Adliye Mahkemesi 10. Hukuk Dairesi
SAYISI : 2021/2789 E., 2023/3128 K.
KARAR : Esastan red
İLK DERECE MAHKEMESİ : İzmir 14. İş Mahkemesi
SAYISI : 2017/584 E., 2021/361 K.

Taraflar arasındaki hizmet tespiti ve prime esas ücretin tespiti davasından dolayı yapılan yargılama sonunda İlk Derece Mahkemesince davanın kısmen kabulüne karar verilmiştir.

Kararın davalı ve fer'i müdahil Kurum vekilleri tarafından istinaf edilmesi üzerine, Bölge Adliye Mahkemesince başvurularının esastan reddine karar verilmiştir.

Bölge Adliye Mahkemesi kararı davalı ve fer'i müdahil Kurum vekilleri tarafından temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçelerinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi ... tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:

I. DAVA
Davacı vekili dava dilekçesinde özetle; davacının, 15.12.1997 – 20.12.2016 ve 24.11.2017 – 08.12.2017 tarihleri arasında davalı işverene ait iş yerinde aylık net 1.400,00 TL ücretle çalıştığının tespitine karar verilmesini talep etmiştir.

II. CEVAP
1. Davalı vekili, Dayı Lokantası unvanlı iş yerinde davacının hiç çalışmadığını, bu lokantayı 2005 yılında devir aldığını, iş yerini 2016 yılı sonu, 2017 yılı başında kapattığını yeniden bir lokanta işletmediğini beyanla davanın reddine karar verilmesini talep etmiştir.
2.Fer'i müdahil SGK Başkanlığı vekili; davacının tespitini istediği 15.12.1997 - 14.04.2005 tarihleri arasındaki dönemde davalı işverene ait iş yerinin kanun kapsamında olmadığını, bu nedenle çalışma iddiasının kabulünün mümkün olamayacağını, dönem bordrolarında ismi mevcut olmayan davacının çalışma iddiasını resmi ve yazılı belgeler ile ispatlaması gerektiğini beyanla davanın reddini talep etmiştir.

III. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI
İlk Derece Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile davanın kısmen kabulü ile davacını, davalıya ait 1252486.35 sicil sayılı işyerinde 01.01.2006-20.12.2016 ve 24.11.2017-08.12.2017 tarihleri arasında hizmet akdine dayalı olarak asgari ücretle 3955 gün çalıştığının 3955 günlük çalışmasının Kuruma bildirilmediğinin tespitine, fazlaya ilişkin talebin reddine
karar verilmiştir.

IV. İSTİNAF
A. İstinaf Yoluna Başvuranlar
İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davalı ve fer'i müdahil Kurum vekilleri istinaf başvurusunda bulunmuştur.

B. İstinaf Sebepleri
1.Davalı vekili istinaf dilekçesinde özetle; davacı tanıklarının beyanlarının hükme esas alınmasına rağmen davalı tanığının beyanının esas alınmadığını, davacı tanıkları ile davalı arasında husumet bulunduğunu, birbirlerine açtıkları davalarda tanıklık yaptıklarını, iki komşu iş yeri tanığının davacıyı tanımadıklarına ilişkin beyanlarının dikkate alınmadığını beyanla İlk Derece Mahkemesi kararının kaldırılmasına karar verilmesini istemiştir.

2. Fer'i müdahil Kurum vekili, Yargıtay içtihatları gereği yeterli deliller toplanmadan, yeterli vasıfları taşıyan tanıklar dinlenmeden, yazılı delillere aykırı olarak, yetersiz ve eksik araştırma ile verilen kararın usul ve Kuruma aykırı olduğunu beyanla İlk Derece Mahkemesi kararının kaldırılarak davanın reddine karar verilmesini istemiştir.

C. Gerekçe ve Sonuç
Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile istinaf başvurularının esastan reddine karar verilmiştir.

V. TEMYİZ
A. Temyiz Yoluna Başvuranlar
Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davalı ve fer'i müdahil Kurum vekilleri temyiz isteminde bulunmuştur.

B. Temyiz Sebepleri
1.Fer'i müdahil Kurum vekili istinaf dilekçesindeki beyanlarını tekrarla kararın bozulmasını talep etmiştir.

2. Davalı vekili temyiz dilekçesinde özetle; cevap ve istinaf dilekçesindeki beyanlarını tekrarla kararı bozulmasını istemiştir.

C. Gerekçe
1. Uyuşmazlık ve Hukuki Nitelendirme
Uyuşmazlık, hizmet tespiti ve prime esas ücretin tespiti istemine ilişkindir.

2. İlgili Hukuk
1.Hizmet tespitine ilişkin talebin yasal dayanağı 01.10.2008 tarihinde yürürlüğe giren 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu'nun geçiş hükümlerini içeren Geçici 7 nci maddesi gereğince 506 sayılı Kanun'un 79/10 ve 5510 sayılı Kanun'un 86/9 uncu maddeleri olup Anayasal haklar arasında yer alan sosyal güvenliğin yaşama geçirilmesindeki etkisi gözetildiğinde, sigortalı konumunda geçen çalışma sürelerinin saptanmasına ilişkin bu tür davalar kamu düzeni ile ilgili olduğundan özel bir duyarlılıkla ve özenle yürütülmeleri zorunludur. Bu bağlamda, hak kayıplarının ve gerçeğe aykırı sigortalılık süresi edinme durumlarının önlenmesi, ... insan haklarından olan sosyal güvenlik hakkının korunabilmesi için, tarafların gösterdiği kanıtlarla yetinilmeyip gerek görüldüğünde kendiliğinden araştırma yapılarak delil toplanabileceği açıktır.

2. Bu tür davalarda Mahkemece yapılacak iş, davacıyla ilgili varsa tüm belge ve kayıtlar işverenden istenilmeli, çalışmanın gerçekleştiği ileri sürülen işyerinin Kurum nezdinde bulunan dosyası, işverence hazırlanması gerekli ücret ödeme bordroları, puantaj kayıtları ve diğer kayıtlar getirtilmeli, dönemsel sigorta primleri bordrosuyla veya aylık prim ve hizmet belgesiyle bildirimleri yapılan sigortalılar tanık sıfatıyla dinlenilmeli, Kurum müfettişlerince inceleme yapılıp yapılmadığı sorulmalı, inceleme yapılmışsa belgeler getirtilmeli, aynı çevrede faaliyet yürüten ve davacının çalışmasını bilebilecek durumda olan tarafsız nitelikte başka işverenler ve bordrolu çalışanlar yöntemince saptanarak tanık sıfatıyla dinlenilmeli, işçilik alacaklarına ilişkin dava dosyasının varlığı araştırılarak celbedilmeli ve işçilik hakları davasında dinlenen tanıkların anlatımları ile bu dosyada bilgi ve görgüsüne başvurulan tanıkların anlatımları karşılaştırılmalı, varsa çelişki giderilmeli, yargılama sürecinde dinlenen tanık anlatımlarının değerlendirilmesinde, iş yerinin kapsamı, kapasitesi ve niteliği nazara alınmalı, işin mevsimlik olduğu anlaşılırsa dönemleri belirlenmeli, bu dönemde davacı ile işveren arasındaki sözleşmenin askıda olduğu ve mevsimlik dönemlerde hak düşürücü sürenin işlemeyeceği gözönünde bulundurulmalı; böylelikle; çalışmanın varlığı, başlangıç ve bitiş tarihleri, mevsimlik mi, sürekli mi olduğu, yapılan işin kapsam ve niteliği de nazara alındığında kısmi çalışma mümkün olduğundan kısmi ve kesintili olup olmadığı yöntemince araştırılmalıdır.

3. Değerlendirme
Davacının 15.12.1997 – 20.12.2016 ve 24.11.2017 – 08.12.2017 tarihleri arasında davalı işverene esnaf lokantası iş yerinde aylık net 1.400,00 TL ücretle çalışmalarının tespitini talep ettiği eldeki davada, Mahkemece 01.01.2006 tarihi öncesi dönemin kesinti nedeniyle, hak düşürücü süreye uğradığı kabul edilmek suretiyle, hizmet tespitine konu kalan süre yönünden davanın kabulüne karar verilmişse de Mahkeme hükmünün eksik incelemeye dayalı olduğu anlaşılmaktadır.

Dosya kapsamında dinlenen davacı tanıkları ile davalı arasında husumet olduğu iddiası dikkate alınarak, uyuşmazlık konusu dönemi kapsar şekilde, iş yerinin esnaf lokantası olması nedeniyle zabıta tarafından denetlenmesi gerektiğinden varsa denetim raporu istenilmeli, ayrıca sağlık açısından burada çalışanların portör muayene kayıtlarının tutulması da gerektiğinden söz konusu kayıtlar Sağlık Müdürlüğü'nden istenilmeli, Belediye'den işyerinin ruhsat ve denetim raporları ile ilgili Vergi Dairesi'nden vergi yoklama fişleri varsa celp edilerek davalı esnaf lokantası iş yerine komşu olduğu tespit edilen, kanaat edinmeye yeter sayıda komşu iş yeri tanığı tespit edilmeli, davacının çalışma iddiası hakkında ayrıntılı beyanları alınmalı, beyanlar arasında çelişki oluşması halinde giderilmeli, toplanan deliller takdir edilerek varılacak sonuç uyarınca bir karar verilmelidir.

VI. KARAR
Açıklanan sebeplerle;
1. Temyiz olunan, İlk Derece Mahkemesi kararına karşı istinaf başvurusunun esastan reddine ilişkin Bölge Adliye Mahkemesi kararının ORTADAN KALDIRILMASINA,

2. İlk Derece Mahkemesi kararının BOZULMASINA,

Temyiz harcının istek halinde ilgilisine iadesine,

Dosyanın İlk Derece Mahkemesine, bozma kararının bir örneğinin kararı veren Bölge Adliye Mahkemesine gönderilmesine,

24.04.2024 tarihinde oy birliğiyle karar verildi.