YARGITAY 10. HUKUK DAİRESİ

10. Hukuk Dairesi         2024/3425 E.  ,  2024/4909 K.
"İçtihat Metni"MAHKEMESİ :İş Mahkemesi
SAYISI : 2023/824 E., 2023/685 K.
KARAR : Davanın Reddine

Taraflar arasında İlk Derece Mahkemesinde görülen iş kazası olduğunun tespiti davasında verilen karar hakkında yapılan temyiz incelemesi sonucunda, Dairece İlk Derece Mahkemesi kararının bozulmasına karar verilmiştir.

İlk Derece Mahkemesince bozmaya uyularak yeniden yapılan yargılama sonucunda; davanın esası hakkında SGK Başkanlığı ve ... İnş. Taah. Eml. Gıda Tur. Taş. San. ve Tic. Ltd. Şti. yönünden karar verilmesine yer olmadığına, davalı ... İnş. Taah. Nak. Çelik Kons. San. Tic. AŞ yönünden husumet yokluğundan davanın reddine karar verilmiştir.

İlk Derece Mahkemesi kararı davacı vekili ve davalı SGK Başkanlığı vekili tarafından temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçelerinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi ... tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:

I.DAVA
Davacı vekili dava dilekçesinde özetle; davacının, davalılardan ... A.Ş.'nin çalışanı olduğunu, davalının diğer davalı ... İnş. Taah. Emlak Gıda Tur. Taş. San. ve Tic. Ltd. Şti.'nin İstanbul Haramidere'deki iş hanının yapımı işini üstlenmiş olduğunu ve davacıyı da bu inşaatta çalışması için görevlendirdiğini, davacının iş hanı inşaatında çalışırken 14.05.2010 tarihinde düşerek ayak bileğinin iki yerinden kırıldığını, davalıların davacıyı hastaneye götürerek tedavisini üstleneceklerini beyan ettiklerinden davacının kaza bildiriminde bulunmadığını, davalıların hastane masraflarını üstlenmedikleri gibi davacının iş akdinin haksız olarak feshedildiğini, davacının iş kazası nedeniyle uğramış olduğu zararların tazmini için açılan tazminat davasında iş kazasının tespiti davası açılması için süre verildiğini ileri sürerek, davacının İstanbul Haramidere’deki inşaat iskelesinden 14.05.2010 tarihinde düşmesi nedeni ile meydana gelen kazanın iş kazası olduğunun tespitine karar verilmesini istemiştir.

II.CEVAP
Davalı SGK Başkanlığı vekili cevap dilekçesinde özetle; davanın reddine karar verilmesini istemiştir.

Davalı ...Ş. vekili cevap dilekçesinde özetle; davanın reddini istemiştir.

Davalı ... İnş. Taah. Emlak Gıda Tur. Taş. San. ve Tic. Ltd. Şti. davaya cevap vermemiştir.

III.İLK DERECE MAHKEME KARARI
İlk Derece Mahkemesinin 05.11.2020 tarih ve 2019/456 - 2020/440 E.K. sayılı kararıyla; dava konusuz kaldığından karar verilmesine yer olmadığına karar verilmiştir.

IV. İSTİNAF
A. İstinaf Yoluna Başvuranlar
İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davalı ...Ş. vekili istinaf başvurusunda bulunmuştur.

B. İstinaf Sebepleri
Davalı ...Ş. Vekilinin İstinaf Sebepleri
Davalı ...Ş. vekili istinaf dilekçesinde; davacının davalı şirkette çalışmakta iken iş kazası geçirmediğini ve SGK tarafından davaya konu kazanın iş kazası olduğuna ilişkin yapılan tespitin şirket bakımından bağlayıcı olmadığını belirterek, kararın kaldırılmasını istemiştir.

C. Gerekçe ve Sonuç
Bölge Adliye Mahkemesinin 18.01.2023 tarih ve 2021/395 - 2023/12 E.K. sayılı kararı ile somut olayda Kurum müfettişinin 28.06.2017 gün ve 105866 / İR /19 sayılı raporu ile sigortalı ...'in 14.10.2010 tarihinde iş yerindeki inşaat iskelesinden düşmek suretiyle geçirdiği kazanın 5510 sayılı Kanun'un 13 üncü maddesi (a) ve (b) bentlerine göre iş kazası olduğu kanaatine varıldığından, İlk Derece Mahkemesince Yargıtay 10. Hukuk Dairesinin yerleşik uygulaması doğrultusunda (Misal olarak bkz. Yargıtay 10. H.D. 2019/5364 E - 2020/3631 K sayılı kararı) davanın konusuz kalması nedeniyle esası hakkında karar verilmesine yer olmadığına karar verilmesinde usul ve yasaya aykırı herhangi bir yön görülmemiş, davalı kurum vekilinin istinaf kanun yoluna başvurmadığı da gözetilmek sureti ile istinaf isteminin reddine karar verilmiştir.

V. BOZMA VE BOZMADAN SONRAKİ YARGILAMA SÜRECİ
A. Bozma Kararı
Bölge Adliye Mahkemesince istinaf başvurusunun esastan reddine karar verilmesi üzerine, davalı ...Ş. vekili temyiz isteminde bulunmuştur.

Daire kararında, her ne kadar konusuz kalan dava hakkında karar verilmesine yer olmadığına dair karar verilmiş ise de; aslen Kurumca alınan karar tek taraflı ve sadece davalı ... bağlayacak olup, uyuşmazlığın tüm taraflar yönünden kesin surette çözülmesi gerektiğinden, diğer davalı bakımından da söz konusu olayın araştırılması, 5510 sayılı Kanun'un 13 üncü maddesinde belirlenen şartları taşıyıp taşımadığı ve devamla iş kazası olup olmadığı hususunun belirlenmesi gerektiğinin gözetilmemesinin usul ve yasaya aykırı olduğu belirtilerek, hüküm bozulmuştur.

B. İlk Derece Mahkemesince Bozmaya Uyularak Verilen Karar
İlk Derece Mahkemesinin 23.11.2023 tarih ve 2023/824 - 2023/685 E.K. sayılı kararı ile bozma ilamına uyularak yapılan yargılama ile kazazedenin anlatımı ile olay tarihinde bu şirket nezdinde bir çalışmanın olmadığı, kazalının bu şirketin işinde Bursa ilinde bulunan şantiyesinde birkaç ay çalıştığı, daha sonra kendisini diğer davalı şirketin sorumlusunun aradığı ve İstanbul ili dahilinde bir şantiye de çalışmak üzere çağırdığı, kazanın İstanbul ilinde diğer davalı şirketin şantiyesinde meydana geldiğinin anlaşıldığı, bu hususta istinabe ile dinlenen tanıklar anlatımlarında ... A.Ş.'nin Bursa ilinde bulunan şantiyesinde kazalının çalıştığını doğruladıkları, bu şirketin İstanbul ilinde şantiyesi olmadığını belirttikleri, nitekim Kurum denetmeni raporunda, kazanın ... Gayrimenkul Yatırım Ortaklığı A.Ş. ile ... Dekorasyon Emlak İnşaat Taahhüt Turizm Sanayi ve Ticaret Ltd.Şti. arasında alt işveren - asıl işveren ilişkisi kurularak yürütülen iş sırasında kazanın meydana geldiğinin ve davalı ...Ş. yönünden raporda kazalı ile bağlantı kurulacak herhangi bir hususun belirlenmediği bir arada değerlendirildiğinde, kazanın ... A.Ş.'nin işyeri organizasyonu dahilinde, işin görülmesi sırasından meydana gelmediğinin kabulünün olaya uygun düştüğü gerekçeleriyle,
1-Davanın esası hakkında ... Başkanlığı ve ... İnşaat Taahhüt Emlak Gıda Turizm Taşımacılık Sanayi ve Ticaret Limited Şirketi yönünden karar verilmesine yer olmadığına,

2-Davalı ... İnşaat Taahhüt Nak. Çelik Kons.San. Tic. AŞ yönünden husumet yokluğundan davanın reddine, karar verilmiştir.

VI. TEMYİZ
A. Temyiz Yoluna Başvuranlar
İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davacı vekili ve davalı SGK Başkanlığı vekili temyiz isteminde bulunmuşlardır.

B. Temyiz Sebepleri
1.Davacı Vekilinin Temyiz Sebepleri
Davacı vekili, kararın hakkaniyete aykırı olduğunu, Mahkemece eksik inceleme ile karar verildiğini belirterek, usul ve Kanun'a aykırı verilen kararın bozulmasını istemiştir.

2.Davalı SGK Başkanlığı Vekilinin Temyiz Sebepleri
Davalı SGK Başkanlığı vekili, hükmün vekalet ücreti ve yargılama giderlerine yönelik kısımlarının temyizen bozulmasını istemiştir.

C. Gerekçe
1. Uyuşmazlık ve Hukuki Nitelendirme
Uyuşmazlık, iş kazası olduğunun tespitine ilişkindir.

2. İlgili Hukuk
1.6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun (6100 sayılı Kanun) 369 uncu maddesinin birinci fıkrası ile 370 ve 371 inci maddeleri,

2. 5510 sayılı Kanun'un 13 üncü maddesinde iş kazası;
“a) Sigortalının işyerinde bulunduğu sırada,

B) İşveren tarafından yürütülmekte olan iş nedeniyle sigortalı kendi adına ve hesabına bağımsız çalışıyorsa yürütmekte olduğu iş nedeniyle,

c) Bir işverene bağlı olarak çalışan sigortalının, görevli olarak işyeri dışında başka bir yere gönderilmesi nedeniyle asıl işini yapmaksızın geçen zamanlarda,

d) Bu Kanun'un 4 üncü maddesinin birinci fıkrasının (a) bendi kapsamındaki emziren kadın sigortalının, iş mevzuatı gereğince çocuğuna süt vermek için ayrılan zamanlarda,

e) Sigortalıların, işverence sağlanan bir taşıtla işin yapıldığı yere gidiş gelişi sırasında, meydana gelen ve sigortalıyı hemen veya sonradan bedenen ya da ruhen engelli hâle getiren olaydır.” şeklinde tanımlanmıştır.

Olayın, işkazası olarak kabul edilebilmesi için olaya maruz kalan kişinin 5510 sayılı Kanun'un 4 üncü maddesi anlamında sigortalı olması, olayın, 5510 sayılı Kanun'un 13 üncü maddesinde sayılı ve sınırlı olarak belirtilen hal ve durumlardan birinde meydana gelmesi koşuldur. Başka bir anlatımla, olayın, iş kazası sayılabilmesi için iki koşulun birlikte gerçekleşmesi zorunludur.

Bu yönde, 5510 sayılı Kanun'un 4/a maddesi anlamında sigortalı niteliğini kazanmanın koşulları başlıca üç başlık altında toplanmaktadır. Bunlar:
a) Çalışma ilişkisinin kural olarak hizmet akdine dayanması,

b) İşin işverene ait yerde yapılması,

c)Kanunda açıkça belirtilen sigortalı sayılmayacak kişilerden olunmaması şeklinde sıralanabilir.

3.4857 sayılı Kanun'un 2 nci maddesine göre bir iş sözleşmesine dayanarak çalışan gerçek kişiye işçi, işçi çalıştıran gerçek veya tüzel kişiye yahut tüzel kişiliği olmayan kurum ve kuruluşlara işveren, işçi ile işveren arasında kurulan ilişkiye iş ilişkisi denir.

2 nci maddenin 7 nci fıkrasına göre bir işverenden, işyerinde yürüttüğü mal veya hizmet üretimine ilişkin yardımcı işlerinde veya asıl işin bir bölümünde işletmenin ve işin gereği ile teknolojik nedenlerle uzmanlık gerektiren işlerde iş alan ve bu iş için görevlendirdiği işçilerini sadece bu işyerinde aldığı işte çalıştıran diğer işveren ile iş aldığı işveren arasında kurulan ilişkiye asıl işveren-alt işveren ilişkisi denir. Bu ilişkide asıl işveren, alt işverenin işçilerine karşı o işyeri ile ilgili olarak bu Kanundan, iş sözleşmesinden veya alt işverenin taraf olduğu toplu iş sözleşmesinden doğan yükümlülüklerinden alt işveren ile birlikte sorumludur.

4.5510 sayılı Kanun'un 12/6 ncı maddesi ile de asıl işveren, bu Kanunun işverene yüklediği yükümlülüklerden dolayı alt işveren ile sorumlu tutulmuştur.

5.4857 sayılı Kanunun 7. maddesine göre Geçici (ödünç) iş ilişkisi, bir işverenin kendisine iş akdi ile bağlı işçisinin onayını almak ve holding bünyesi içinde veya aynı şirketler topluluğuna bağlı başka işyerinde veya yapmakta olduğu işe benzer işlerde çalıştırılması koşuluyla, o işçiyi, başka bir işverene iş görme edimini yerine getirmek üzere geçici olarak devretmesidir. İşçinin, geçici devre rağmen devreden işverenle iş akdi devam eder. Geçici (ödünç) iş ilişkisi, geçici iş akdinden farklıdır. Çünkü geçici iş akdi, geçici iş gücü ihtiyacının karşılanması için yapılan kısa ve belirli süreli akitlerdir. Geçici (ödünç) iş ilişkisi, üç kişinin, yani işçi, onun iş akdi ile bağlı olduğu işveren ve bu işverenle geçici işçi sağlama sözleşmesi yapan diğer (geçici) işverenin iradeleriyle oluşan üçlü bir ilişkiye dayanmaktadır (Süzek,Sarper: İş Hukuku, 2.Bası, s.228).

2 nci maddenin son fıkrasına göre, işverenin, devir sırasında yazılı rızasını almak suretiyle bir işçisini, holding bünyesi içinde veya aynı şirketler topluluğuna bağlı başka bir işyerinde iş görme edimini yerine getirmek üzere geçici olarak devretmesi hâlinde de geçici iş ilişkisi kurulmuş olur. Bu fıkra kapsamında geçici iş ilişkisi, yazılı olarak altı ayı geçmemek üzere kurulabilir ve en fazla iki defa yenilenebilir. İşçisini geçici olarak devreden işverenin ücret ödeme yükümlülüğü devam eder. Geçici iş ilişkisi kurulan işveren, işçinin kendisinde çalıştığı sürede ödenmeyen ücretinden, işçiyi gözetme borcundan ve sosyal sigorta primlerinden, devreden işveren ile birlikte sorumludur. Dördüncü, beşinci, onuncu ve on dördüncü fıkralar ve dokuzuncu fıkranın (a) ve (f) bentleri ile (d) bendinin birinci cümlesinde düzenlenen hak ve yükümlülükler bu fıkraya göre kurulan geçici iş ilişkisinde de uygulanır.

6.Mahkemenin, Yargıtay Dairesince verilen bozma kararına uyması sonunda, kendisi için o kararda gösterilen şekilde inceleme ve araştırma yaparak, yine, o kararda belirtilen hukuki esaslar gereğince hüküm verme yükümlülüğü doğar. “Usuli kazanılmış hak” olarak tanımlayacağımız bu olgu; mahkemeye, hükmüne uyduğu Yargıtay bozma kararında belirtilen çerçevede işlem yapma ve hüküm kurma zorunluluğu getirir.

3. Değerlendirme
1.Dairemizce benimsenen Yargıtay Hukuk Genel Kurulunun 15.02.2023 tarih ve 2022/287 - 2023/83 E.K. sayılı kararı ile iş kazasının tespiti istemli açılan davalarda, dava tüm tarafları bakımından konusuz kalmadıkça yargılamaya devam edilerek uyuşmazlığın sonuçlandırılması ve kamu düzenine ilişkin olan bu hususun Bölge Adliye Mahkemesince de 6100 sayılı Kanun'un 355 inci maddesi uyarınca resen incelenerek karar verilmesi gerektiği açık olup, Yargıtayın da ileri sürülen temyiz sebepleri ile bağlı olmaksızın kanunun açık hükmüne aykırılık bulunup bulunmadığı ve hukukun doğru uygulanıp uygulanmadığını inceleme yetki ve görevi kapsamında davanın konusuz kalıp kalmadığı hususunda inceleme yaparak kararı bu nedenle bozması mümkündür. Zira iş kazası olduğunun tespiti durumunda sigortalıya (veya hak sahiplerine) sigorta yardımları yapılması söz konusu olacağından verilen karar davalı Kurumun yanı sıra işverenin de hak alanını ilgilendirdiğinden Kurumun tek taraflı olarak olayı iş kazası olarak kabul etmesi ile taraflar arasındaki uyuşmazlığın sona erdiğinden ve davanın konusuz kaldığından söz etme olanağı bulunmamaktadır. Mahkemece yargılama sonucunda, olayın iş kazası olduğunun veya olmadığının tespitine karar verilecektir. Böylece sigortalı, işveren ve Kurum arasındaki sigorta ilişkisinden kaynaklanan du-rum üç taraf içinde kesin hüküm teşkil edecek şekilde belirlenmiş olacaktır. Olayın, işveren açısından ayrı, Kurum açısından ayrı olarak değerlendirilmesi mümkün olmayıp, iş kazası olup olmadığının, davanın konusuz kalıp kalmadığının tekrar uyuşmazlık konusu yapılmayacak şekilde her iki davalı yönünden bir bütün olarak değerlendirilip tespit edilmesi gerekmektedir. Zira mecburi dava arkadaşlarının tamamı tek bir taraf olarak kabul edilirler ve tümü hakkında tek bir karar verilir, birbirinden farklı hareket etmelerine imkan yoktur. Aksi hâl hukuki durumun yeknesak bir şekilde tespit edilmesi ilkesine aykırı olur.

2.Somut uyuşmazlıkta tüm taraflar yönünden konusuz kalma durumu olmadığına göre, Mahkemece bozmaya uyulmasına rağmen iş kazası hakkında tüm tarafları bağlayıcı bir karar verilmemesi hatalıdır.

3.Dosyada mevcut Sosyal Güvenlik Kurulu Teftiş Raporuna göre, dava dışı ... Gayri Menkul Yatırım Ortaklığı A.Ş adına işlem gören dosyada aracı olarak davalı ... Dekorasyon Emlak Gıda Tur. Taş. San. ve Tic. Ltd. Şti.'nin inşa edilen AVM ve konut inşaatının bölme duvarlarını 12.02.2010 tarihli sözleşme ile üstlendiği, davacının da 11.03.2010 tarihinden itibaren inşaat ustası olarak çalışmaya başladığı ve 14.05.2010 tarihinde iskeleden düşerek iş kazası geçirdiği, olayda asıl işveren ... A.Ş.'ni % 50, alt işveren ... Dekorasyon EmlakGıda Tur. Taş. San. ve Tic. Ltd. Şti.'nin ise % 50 oranında kusurlu olduklarının tespit edildiği, davacının sigortasız çalıştırılması nedeni ile idari para cezası verilmesi gerektiğinin de belirtildiği, ancak dosyada hakkında husumetten ret kararı verilen ... A.Ş.'nin, davacıyı Bursa ilinde kayıtlı tescilli işyerinde önce 07.01.2010 tarihinde, daha sonra da aynı adres ancak farklı tescil numaralı işyerinde 11.03.2010 tarihinde işe başlattığına dair işe giriş bildirgesinin Kuruma verildiği, Kurum teftiş raporunda iş kazası geçirilen işyerinde işe başlama tarihinin husumetten ret kararı verilen ...tarafından Kuruma bildirildiği, yani davacının iş kazası geçirdiğinde halen ...r A.Ş.'nin kayıtlı işçisi olduğu anlaşılmaktadır.

4.Davacı tarafça davalı ... Dekorasyon EmlakGıda Tur. Taş. San. ve Tic. Ltd. Şti.'nin üstlendiği işte işvereni olan ...tarafından görevlendirildiğini, davalı ...ise davacıyı görevlendirmediğini, davacının Bursa işyerine devamsızlık ederek gelmediğini savunmaktadır.

5.Öte yandan dosyada dikkat çeken bir başka hususta, davalı ...tarafından 13.08.2010 tarihinde Bursa SGK il Müdürlüğüne verilen yazıda, "Davacının izinli olduğunu, 14.05.2010 Cuma günü evinin bahçesinde duvar ören arkadaşına yardım ederken iskeleden düşerek sağ bacağında diafiz kırığı oluştuğunu, ortopedi servisine yatırıldığını, bu tarihten itibaren raporlu olduğunu" bildirmesidir.

6.Davacının davalı ...tarafından Bursa'daki işyerinde 10.03.2020 tarihinde işten ayrılışının bildirilerek, takip eden 11.03.2010 tarihinde İstanbul ilinde ... Dekorasyon Emlak Gıda Tur. Taş. San. ve Tic. Ltd. Şti. işyerinde işe başladığı, 11.03.2010 tarihinde Bursadaki işyerinde tekrar işe girişinin yapılması ile iş kazası geçirdiği 14.05.2010 tarihinde izinli olduğunun ve kaza geçirdiğinin aynı işveren tarafından bildirilmesi hayatın olağan akışına uygun düşmemektedir.

7.Açıklanan bu maddi ve hukuki olgular ışığında, hakkında husumetten ret kararı verilen ve kayden davacının işvereni görünen davalı ...Ş. yönünden verilen karar eksik inceleme ve araştırmaya dayalı olup, yapılacak iş; davacının görevlendirilme ve davalı ... Dekorasyon Emlak Gıda Tur. Taş. San. ve Tic. Ltd. Şti.'nin diğer davalı ...Ş. ile olan bağlantı iddiası üzerinde durulmalı, bu konuda deliller toplanmalı, ödünç iş ilişkisi kapsamında her iki davalı arasındaki ilişki net bir şekilde ortaya konulmalıdır.
8.Diğer taraftan Kurum teftiş raporunda asıl işveren kabul edilen ve iş kazasında kusur izafe edilen ... Gayri Menkul Yatırım Ortaklığı A.Ş. yönünden hak alanını ilgilendirdiğinden, davanın kamu düzenine ilişkin niteliği gereği HMK'nın 124 üncü maddesi dikkate alınmak suretiyle, adı geçen şirkete karşı husumet yöneltmesi için davacıya mehil verilmeli, taraf teşkili sağlanmalı, davaya dahil edilen şirketin de göstereceği bütün deliller toplanmalı, gerektiğinde resen de araştırma yapılarak oluşacak sonuca göre karar verilmelidir.

VII. KARAR
Açıklanan sebeplerle;
Temyiz olunan İlk Derece Mahkemesi kararının yukarıda açıklanan nedenlerle BOZULMASINA,

Temyiz harcının istek halinde ilgiliye iadesine,

Dosyanın kararı veren İlk Derece Mahkemesine gönderilmesine,

07.05.2024 tarihinde oy birliğiyle karar verildi.