YARGITAY 10. HUKUK DAİRESİ

10. Hukuk Dairesi         2024/3399 E.  ,  2024/3285 K.
"İçtihat Metni"MAHKEMESİ :İş Mahkemesi
SAYISI : 2021/361 E., 2023/575 K.
KARAR : Kabul

Taraflar arasında İlk Derece Mahkemesinde görülen ve istinaf incelemesinden geçen (1) gün süre ile sigortalılığının tespiti ile sigorta başlangıç tarihinin tespiti davasında verilen karar hakkında yapılan temyiz incelemesi sonucunda, Dairece İlk Derece Mahkemesi kararının bozulmasına karar verilmiştir.

İlk Derece Mahkemesince bozmaya uyularak yeniden yapılan yargılama sonucunda; davanın kabulüne karar verilmiştir.

İlk Derece Mahkemesi kararının davalı Kurum vekili tarafından temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda temyiz dilekçesinin kabulü ile incelemenin dosya üzerinde yapılmasına karar verildikten ve Tetkik Hâkimi ... tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:

I. DAVA
Davacı vekili dava dilekçesinde, davacının 06.01.1990 tarihinde 1 gün süre ile çalıştığının ve sigorta başlangıç tarihinin tespitini istemiştir.

II. CEVAP
Davalı Kurum vekili cevap dilekçesinde, talebin yerinde olmadığını beyanla, davanın reddine karar verilmesini istemiştir.
III. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI
İlk Derece Mahkemesinin 26.06.2018 tarihli 2017/232 Esas 2018/288 sayılı karar ile davanın kabulüne karar verilmiştir.

IV. BÖLGE ADLİYE MAHKEMESİ KARARI
İlk Derece Mahkemesi kararının süresi içerisinde davalı Kurum vekili tarafından istinafı üzerine Bölge Adliye Mahkemesince istinaf başvurusunun reddine karar verilmiştir.

V. BOZMA VE BOZMADAN SONRAKİ YARGILAMA SÜRECİ
A. Bozma Kararı
1.Bölge Adliye Mahkemesi kararına karşı davalı Kurum vekili temyiz isteminde bulunmuştur.

2.Dairemizin 23.02.2021 tarihli ve 2020/9261 E. 2021/2035 K. sayılı ilamında, Mahkemece, 1990 yılı dönem bordroları Kurumdan getirtilmesi, dönem bordrosu sunulması halinde bordroda kayıtlı sigortalı çalışanlar tespit olunarak tanık olarak dinlenmesi, kolluk vasıtasıyla tespit edilen ve yargılamada dinlenen tanıkların sigortalılık belgeleri ve vergi kayıt dönemleri getirtilerek beyanlarının denetlenmesi gerektiği belirtilerek karar bozulmuştur.

B. İlk Derece Mahkemesince Bozmaya Uyularak Verilen Karar
İlk Derece Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile "....Tüm dosya kapsamı incelenip değerlendirildiğinde; davacı adına, dava dışı ....Cafer Bar ve Restaurant olarak tescilli 232338.06 sicil numaralı iş yerinden 10.06.1992 tarihinde işe alındığını gösterir 10.07.1992 tarih 214482 varide numaralı işe giriş bildirgesi verildiği, bu iş yerinin 15.01.1992-31.12.1993 arasında kanun kapsamında olduğu, davacının hizmet döküm cetveline bakıldığında ihtilaflı dönemde davacı adına herhangi bir hizmet bildiriminde bulunulmadığı ayrıca iş yerinden uyuşmazlık dönemine ilişkin Kuruma dönem bordrosu verilmediği, Mahkememizce yapılan müteaddit araştırmalara rağmen komşu iş yeri tanığı da tespit edilemediği; Yargıtay ilamı gereği yapılan bilirkişi incelemesine göre işe giriş bildirgesi üzerindeki imzanın davacıya ait olduğu, davacının sigorta sicil numarasının 1992 yılı serisinden olduğu ve sonraki hizmetlerinde de kullanıldığı hususları birlikte değerlendirildiğinde davacının 10.06.1992 tarihinde dava dışı iş yerinde fiili olarak çalıştığı kanısına varılmış ve davanın kabulüne dair aşağıdaki karar verilmiştir..." gerekçesiyle davanın kabulü ile davacının sigorta başlangıç tarihinin 10.06.1992 tarihi olduğunun tespitine karar verilmiştir.

VI. TEMYİZ
A. Temyiz Yoluna Başvuranlar
İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davalı Kurum vekili temyiz isteminde bulunmuştur.

B. Temyiz Sebepleri
Davalı Kurum vekili davanın reddinin gerektiğini beyanla kararın bozulmasını talep etmiştir.

C.Gerekçe
1. Uyuşmazlık ve Hukuki Nitelendirme
Uyuşmazlık, sigorta başlangıcının tespiti istemine ilişkindir.

2. İlgili Hukuk
1.6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun (6100 sayılı Kanun) 369 uncu maddesinin birinci fıkrası ile 370 ve 371 inci maddeleri

2.506 sayılı Sosyal Sigortalar Kanun'un 2 nci, 6 ncı, 9 uncu, 79 uncu, 108 inci, maddesi hükümleridir.

Bir kimsenin sigortalı sayılabilmesi için sigortalı işe giriş bildirgesinin varlığı yeterli olmayıp, aynı zamanda o kimsenin Yasanın belirlediği biçimde (506 sayılı Kanun'un 2 nci maddesi ve 5510 sayılı Kanun'un 4/a maddesi) eylemli olarak çalışması da koşuldur. Bu yön 506 sayılı Kanun'un 6 ncı maddesi ile 5510 sayılı Kanun'un 7/a maddesinde ve Yargıtay Hukuk Genel Kurulunun 1999/21-549-555, 2005/21-437-448 ve 2007/21-306-320 sayılı kararlarında da vurgulanmıştır. Bu bakımdan davacının işyerinde eylemli olarak çalışıp çalışmadığının yöntemince araştırılması gerektiği ortadadır.

Hizmet tespitinin bir türü olan sigortalılık başlangıç tespiti davasında, dava konusu dönem yönünden hem çalışmaların geçtiği işyerinin varlığı hem de sigortalının çalışmalarının gerçek ve sigortalı çalışma olduğunun hiçbir teredüte yol açmayacak şekilde ispatlanması gerekmektedir.

Bu tür davalar yalnızca bir günlük çalışmanın tespitinden ibaret olarak görülmemeli, bir günlük çalışmanın kabulü ile saptanacak sigortalılık başlangıcının sigortalıya sağlayacağı sigortalılık süresi ile birlikte kazandıracağı haklar dikkate alınmalı ve giriş bildirgesi ile birlikte eylemli çalışmanın bulunup bulunmadığı özellikle belirlenmelidir.

Bu da dava konusu çalışmaların sigortalı çalışma niteliğinde olup olmadığı, sigortalı çalışma niteliğinde ise çalışmanın varlığı yönünden dönemde bordrolu olan tanık, yoksa komşu işyeri tanığı araştırarak ifadelerinin alınması, varsa bu döneme ilişkin makbuz, fatura, defter gibi tüm kayıt ve belgelerin incelenmesi, 506 ve 5510 sayılı Kanunlar ile Yargıtayın yerleşik içtihatları gereğidir.

3. Değerlendirme
1.Sigortalılığın kabulü ve hüküm altına alınabilmesi için mutlak koşul niteliğindeki hizmet akdinin ve eylemli çalışmanın varlığı ortaya konulmalıdır.

2.Mahkemenin yazılı hükmü, eksik inceleme ve değerlendirmeye dayalıdır. Mahkemece bozma sonrası yapılan yargılamada dava konusu dönemde işveren tarafından Kuruma bordro verilmediğinden bordro tanığı dinlenemediği, komşu işyeri sahibi ve çalışanları hususunda davalı Kurum ve emniyet aracılığıyla araştırma yapıldığı ve bu şekilde komşu iş yeri tespit edilemediği, öte yandan davacı tanığı olarak bozma öncesi dinlenen ve komşu iş yeri tanıkları oldukları dava konusu döneme ait vergi kayıtları,sigorta kayıtları ile dönem ve adresleri itibari ile komşu iş yeri oldukları tam olarak teyit edilmeyen tanıklar da dahil bozma öncesi dinlenen davacı tanık anlatımlarına göre bozma gereklerinin de yerine getirilmeden yazılı şekilde hüküm kurulduğu anlaşılmaktadır.

3.Buna göre Mahkemece, belediye ve vergi dairesi aracılığıyla da komşu işyeri sahipleri ve çalışanları tespit edilerek çalışma,vergi ve sigortalılık kayıtları da getirtilerek beyanları denetlenmek suretiyle dinlenilmeli,öte yandan bozma öncesi dinlenen davacı tanıklarından ....'in hediyelik eşya perakende ticareti konulu işyerinin hangi adreste ve dava konusu dönemde de vegi kaydının olup olmadığı, davacı tanığı ...'ın beyanında belirttiği babasına ait bakkal dükkanının hangi adreste ve hangi tarihler arasında faaliyette olduğunun ilgili vergi, belediye ve çalışma kayıtları getirtilerek beyanın doğruluğu denetlenmeli, davacı tanığı ...'e ait ... Seramik isimli işyerinin hangi adreste ve hangi tarihler arasında faaliyet gösterdiğine dair vergi, Kurum ve diğer kayıtlar da getirtilerek işyerinin komşu iş yeri olup olmadığı belirlenmeli, böylelikle toplanan ve toplanacak tüm deliller birlikte değerlendirilerek davacının işyerinde çalışıp çalışmadığı hususu hiçbir kuşku ve duraksamaya yer bırakmayacak şekilde belirlenmelidir.

VII. KARAR
Açıklanan sebeplerle;
Temyiz olunan İlk Derece Mahkemesi kararının BOZULMASINA,

Dosyanın İlk Derece Mahkemesine gönderilmesine,

27.03.2024 tarihinde oy birliğiyle karar verildi.