YARGITAY 10. HUKUK DAİRESİ

10. Hukuk Dairesi         2024/3246 E.  ,  2024/5176 K.
"İçtihat Metni"MAHKEMESİ : Ankara Bölge Adliye Mahkemesi 11. Hukuk Dairesi
SAYISI : 2022/1874 E., 2023/539 K.
KARAR : Esastan Ret
İLK DERECE MAHKEMESİ : ... Asliye Hukuk (İş) Mahkemesi
SAYISI : 2019/20 E., 2022/159 K.

Taraflar arasındaki asıl dava alacak, birleşen dava çalışmanın fiili olmadığından bahisle Kurum işlemi iptali davasından dolayı yapılan yargılama sonunda İlk Derece Mahkemesince, asıl davanın reddine, birleşen davanın kabulüne karar verilmiştir.

Kararın asıl dava davacı-bir. davada davalı ... vekili tarafından istinaf edilmesi üzerine, Bölge Adliye Mahkemesince başvurunun esastan reddine karar verilmiştir.

Bölge Adliye Mahkemesi kararı asıl davada davacı-bir. davada davalı SGK vekili tarafından temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçesinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi ... tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:

I. DAVA
1.Davacı Kurum vekili asıl dava dilekçesinde özetle, davalının ... ve ... Çelik Sigorta Aracılık Hizmetleri Ltd Şti adlı işyerlerindeki çalışmalarının, Kurumca yapılan denetim neticesinde iptal edildiğini, iptal ile birlikte aylık alma şartını kaybeden davalının aylığının 5510 sayılı Kanun'un 96 ncı Maddesi gereği durdurulduğunu belirterek, yersiz ödendiği iddia olunan toplam 37.556,33 TL'nin ödeme tarihlerinden itibaren işleyecek yasal faizi ile tahsilini talep etmiştir.

2.Birleşen aynı Mahkemenin 2017/ 50 -385 E.K. sayılı dosyada davacı Kurum vekili, aynı sebeple yersiz ödendiği iddia olunan 6.708,35 TL sağlık harcamasının ödeme tarihlerinden itibaren yasal faizi ile tahsilini talep etmiştir.

3.Birleşen Kastamonu İş Mahkemesinin 2016/376 Esas sayılı dosyasında ise davacı vekili özetle, SGK Kastamonu İl Müdürlüğünün 12.08.2016 gün 4472110 sayılı işleminin iptaline, 01.07.2009 - 20.02.2013 tarihleri arasındaki primi ödenmiş sigortalılık sürelerinin geçerli olduğunun ve müvekkilinin yaşlılık aylığı almaya hak kazandığını tespitine, Mahkeme aksi kanaatte ise aynı primleri ödenmiş sürenin isteğe bağlı sigortalılık süresi olarak geçerli olduğunu ve müvekkilinin yaşlılık aylığı almaya hak kazandığını tespitine, ödenmeyen yaşlılık aylıklarının yasal faizi ile birlikte ödenmesine, müvekkilinin 42.831,87 TL yaşlılık aylığı borcu ile 9.256,36 TL sağlık gideri borcunun iptaline karar verilmesini talep ve dava etmiştir.

II. CEVAP
1.Asıl davada, davalı cevap dilekçesinde; çalışmanın fiili çalışma olduğundan bahisle Kurum işleminin yerinde olmadığını belirterek davanın reddini istemiştir.

2.Birleşen davada SGK cevap dilekçesinde; çalışmanın fiili olmadığının tespit olunduğunu dolayısı ile Kurum işleminin yerinde olduğundan bahisle, davanın reddini istemiştir.

III. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI
İlk Derece Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile esas dava ve birleşen Mahkemenin 2017/50 Esas sayılı dava dosyası yönünden; davanın reddine, birleşen Kastamonu İş Mahkemesinin 2016/376 Esas sayılı dava yönünden; davanın kabulüne; davacı Kurumun 12.08.2016 tarih 4472110 sayılı işlemlerinin iptaline, davalı ... TC kimlik no.lu ...'ın ... ünvanlı 1011828 sicil no.lu işyerinde, 01.07.2009 ile 20.02.2013 tarihleri arasındaki çalışmasının fiili çalışmaya dayandığının tespiti ile zorunlu sigortalılığa dayalı yaşlılık aylığı almaya hak kazandığının tespitine, ödenmeyen yaşılık aylıklarının müteveffanın hak kazandığı tarihten itibaren işleyecek yasal faizi ile birlikte davacı tarafa ödenmesine, dair karar verilmiştir.

IV. İSTİNAF
A. İstinaf Yoluna Başvuranlar
İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde asıl dava davacı-bir. davada davalı Kurum vekili istinaf başvurusunda bulunmuştur.

B. İstinaf Sebepleri
Asıl dava davacı-bir. davada davalı Kurum vekili istinaf dilekçesinde; Yerel Mahkeme kararının kaldırılarak asıl davanın kabulüne birleşen dava yönünden davanın reddine karar verilmesini talep etmiştir.

C. Gerekçe ve Sonuç
Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile ... İlçe Emniyet Müdürlüğünün 20.05.2019 tarih ve E.2019051714031241737 sayılı yazıları ekinde gönderilen tutanakta; “... ve ... Çelik Sigorta isimli işyerinin 2000 ve 2013 yılları arasında Camikebir Mahallesi Hacı Numan Caddesi üzerinde aktif sigortacılık faaliyetleri yürüttüğünün ve halen aynı adreste faaliyetine aktif olarak devam ettiğinin, Kastamonu İl Merkezinde herhangi bir bürosunun olmadığının ve Kastamonu İlinde sigorta kesme işlemi yapmadığının fakat sigortacılık faaliyetlerinin yanında vekaletli olarak müşterilerine ait araçların tescil ve muayene işlemlerini yürütmesi sebebiyle çalışanlarının Kastamonu İl Merkezi ve tescil işlemi olan diğer ilçelerine sık sık gittiklerinin bilgisi alındığının belirtilmesi" karşısında ve dinlenen kamu tanık beyanlarından asıl ve birleşen davalar yönünden yazılı şekilde kurulan hükme ilişkin mahkemenin vakıa ve hukuki değerlendirmesinde usul ve esas yönünden yasaya aykırılık bulunmadığı gerekçeleri ile başvurunun esastan reddine dair karar verilmiştir.

V. TEMYİZ
A. Temyiz Yoluna Başvuranlar
Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde, asıl davada davacı-bir. davada davalı Kurum vekili temyiz isteminde bulunmuştur.

B. Temyiz Sebepleri
Asıl davada davacı-bir. davada davalı ... Başkanlığı vekili temyiz dilekçesinde; istinaf başvurusu ile aynı sebepleri belirterek asıl davanın kabulünü istemiştir.

C. Gerekçe
1. Uyuşmazlık ve Hukuki Nitelendirme
Uyuşmazlık, hizmetin fiili olup olmadığı ve bu kapsamsa yersiz aylık işleminin yerinde olup olmadığının tespiti istemine ilişkindir.

2. İlgili Hukuk
6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun (6100 sayılı Kanun) 1 inci maddesi, 114 üncü maddesinin 1 nci fıkrasının b bendi, 369 uncu maddesinin birinci fıkrası ile 370 ve 371 inci maddeleri. 5510 sayılı Genel Sağlık ve Sosyal Sigortalar Kanunu'nun 86 ncı maddesi.

3. Değerlendirme
1.Sahte sigortalılığa dayanan davalar hizmet tespiti içerikli olmakla, davanın yasal dayanağını oluşturan 5510 sayılı Kanun'un 86 ncı maddesinde bu tür hizmet tespiti davalarının kanıtlanması yönünden özel bir yöntem öngörülmemiştir. Kimi ayrık durumlar dışında resmi belge ve yazılı delillerin bulunması sigortalı sayılması gereken sürelerin saptanmasında güçlü delil olmaları itibariyle sonuca etkili olurlar. Ne var ki bu tür kanıtların bulunmaması halinde somut bilgilere dayanması inandırıcı olmaları koşuluyla bordro tanıkları veya iş ilişkisini bilen komşu işyeri çalışanları gibi kişilerin bilgileri ve bunları destekleyen diğer tanıklarla dahi sonuca gitmek mümkündür. Bu tür davalar kamu düzeni ile ilgili olduğundan özel bir duyarlılıkla ve özenle yürütülmeleri zorunlu olup Mahkemece, tarafların sunduğu deliller ile yetinilmemeli, 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun ilgili hükümleri esas alınarak kendiliğinden araştırma ilkesi benimsenmeli, sigortalılığın kabulü ve hüküm altına alınabilmesi için hizmet akdinin ve eylemli çalışmanın varlığı ortaya konulmalıdır.

2.Eldeki davada, müfettiş raporuna istinaden, asıl dava davalısının, 01.07.2009 ile 20.02.2013 tarihleri arasındaki çalışmanın fiili çalışmaya dayanmadığında hizmetlerin iptali nedeniyle, aylık bağlama koşullarının bulunmadığının anlaşılması üzerine, 01.03.2013 ile 19.07.2016 tarihleri arasında davacıya ödenen aylıkların istirdatına ve Kurum işleminin yerinde olmadığının ve bu nedenle Kuruma borçlu olmadığının tespiti istemine ilişkin davada; Mahkemece, davacıya ait iptal edilen 5510 sayılı Kanun kapsamındaki çalışmaların fiili olduğu sonucuna varılarak, Kurumun aylığın kesilmesine ilişkin işleminin yerinde olmadığı sonucuna varılmış ise de söz konusu kararın yerinde olmadığı anlaşılmaktadır.

3. Dosya kapsamına göre denetim raporunda, asıl dava davalısının sürekli çalışan olmadığı, iş oldukça çağrıldığı, kimi zaman yardım ettiğinin belirtildiği; kimi ifadelerde de davalının mauyene evraklarına ilişkin işlem yaptığının belirtilmesine karşın buna ilişkin rwsmi bilgi ve belgelerin dosya kapsamına sunulmadığı, savcılık dosyasında sigorta primlerinin kısmen ödenmiş olması ödenmemiş olsa bile tahsil olma imkanının bulunması nedeni ile kurum zararından bahsedilemeyeceği gerekçesi ile karar verildiği, İlçe Emniyet Müdürlüğünce tutulan tutanakta Kastamonu İl Merkezinde büro olmadığı için il dışına gidildiğinin ve vekaletli iş görüldüğünün belirtildiği ancak yine aynı şekilde buna ilişkin iş takibine dair vekalet belge ve sözleşmenin işlem tarihlerini de kapsayacak şekilde var olmadığı anlaşılmak; tüm dosya kapsamı ve delil durumu itibari ile fiili çalışmanın ispatlanamaması nedeni ile kurum işleminin yerinde olduğu sonucu yerine, yazılı şekilde karar verilmesi usul ve yasaya uygun görülmemiştir.

VI. KARAR
Açıklanan sebeplerle;
1. Temyiz olunan, İlk Derece Mahkemesi kararına karşı istinaf başvurusunun esastan reddine ilişkin Bölge Adliye Mahkemesi kararının ORTADAN KALDIRILMASINA,

2. İlk Derece Mahkemesi kararının BOZULMASINA,

Dosyanın İlk Derece Mahkemesine, bozma kararının bir örneğinin Bölge Adliye Mahkemesine gönderilmesine,

09.05.2024 tarihinde oy birliğiyle karar verildi.