YARGITAY 10. HUKUK DAİRESİ

10. Hukuk Dairesi         2024/2948 E.  ,  2024/4220 K.
"İçtihat Metni"MAHKEMESİ : İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 34. Hukuk Dairesi
SAYISI : 2022/24 E., 2023/3185 K.
KARAR : Esastan Ret
İLK DERECE MAHKEMESİ : Lüleburgaz İş Mahkemesi
SAYISI : 2020/378 E., 2021/237 K.

Taraflar arasındaki hizmet tespiti davasından dolayı yapılan yargılama sonunda İlk Derece Mahkemesince, hükümde belirtilen gerekçelerle davanın reddine karar verilmiştir.

Kararın davacı vekili tarafından istinaf edilmesi üzerine, Bölge Adliye Mahkemesince, istinaf başvurusunun esastan reddine karar verilmiştir.

Bölge Adliye Mahkemesi kararı, davacı vekili tarafından temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda; temyiz dilekçesinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi ... tarafından hazırlanan rapor dinlenildikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:

I.DAVA
Davacı vekili dava dilekçesinde özetle; davacının, 01.02.2007 - 01.06.2015 tarihleri arasında davalı şirket nezdinde hamal olarak Kuruma bildirilmeyen sürelerde hizmet akdiyle çalıştığının tespitine karar verilmesini istemiştir.

II.CEVAP
Davalı vekili cevap dilekçesinde özetle; davalı şirketin hazır beton ve inşaat malzemeleri sektöründe faaliyet gösterdiğini, hamala ihtiyaç duyulduğunda davacıdan, ücret karşılığı hamallık hizmeti alındığını, davacının sürekli bir çalışması bulunmadığını belirterek, davanın reddini istemiştir.

Feri müdahil SGK Başkanlığı vekili cevap dilekçesinde özetle; davanın hak düşürücü sürede açılmadığını, fiili çalışmanın yöntemince ispatlanması gerektiğini belirterek, davanın reddini istemiştir.

III.İLK DERECE MAHKEME KARARI
Yapılan yargılama, toplanan deliller, istinaf kaldırma kararı uyarınca ikmal olunan eksiklikler, tanık beyanları ve tüm dosya kapsamına göre; davacı asile beyanlarının alınması amacıyla 3 kez davetiye çıkarıldığı halde davacının duruşmalara katılmadığı, her ne kadar işbu davada isticvap hükümleri uygulanamaz ise de davacının duruşmalara katılmaması ve aksi yönde bir iddia ve ispatın bulunmaması nedeniyle, davacının davalı iş yeri dışında üçüncü kişiler nezdindeki çalışmalarının gerçek ve fiili olduğu kabul edilerek yapılan değerlendirme ile davacının iddia olunan dönemlerde aralıklı olarak ve götürü ücret karşılığı davalı iş yerinde hamal olarak çalıştığı, davacının davalı nezdinde kesintisiz olarak iş sözlemesine bağlı olarak çalışmadığı, davacının serbest piyasa hamalı olarak iş olduğu durumlarda hamal başı olarak kabul edilen kişinin aracılığı ile davalı iş yerinde çalıştığının anlaşıldığı, netice olarak davacının davalı nezdinde iddia olunan dönemlerde kesintisiz ve iş sözleşmesine bağlı olarak çalıştığının ispat edilemediği, davacının serbest piyasa hamalı olarak çalıştığı gerekçesiyle davanın reddine karar verilmiştir.

IV.İSTİNAF
A.İstinaf Yoluna Başvuranlar
İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davacı vekili tarafından istinaf yoluna başvurulmuştur.

B.İstinaf Sebepleri:
Davacı vekili istinaf dilekçesinde; Mahkemece eksik inceleme ve hatalı değerlendirme ile karar verildiğini, davacının her gün çalışmadığını kabul anlamına gelmemekle birlikte, her gün çalışmadığı varsayılsa dahi, davalının işi için her zaman fiilen hazır olarak beklediği, tanıkların tamamının da davacının aynı kişiler ile birlikte grup halinde sürekli olarak davalı iş yerinde çalıştıklarını çelişkisiz olarak beyan ettiklerini belirterek, kararın kaldırılmasını istemiştir.

C.Gerekçe ve Sonuç
Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile Mahkemece yapılan inceleme ve araştırmanın yeterli görüldüğü, davacının serbest piyasa hamalı olduğu, buna göre işveren ile arasındaki ilişkinin hizmet akdine dayalı olmadığ kabul edilerek davanın reddine karar verilmesinin usul ve esas yönünden hukuka uygun olduğu anlaşıldığından, istinaf başvurusunda bulunan taraf ve istinaf sebepleri gözetilerek, davacı vekilinin istinaf başvurusunun esastan reddine karar verilmiştir.

V.TEMYİZ
A. Temyiz Yoluna Başvuranlar
Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davacı vekili temyiz isteminde bulunmuştur.

B. Temyiz Sebepleri
Davacı Vekilinin Temyiz Sebepleri
Davacı vekili; istinaf sebepleri doğrultusunda hükmün temyiz incelemesi sonucu bozulmasını istemiştir.

C.Gerekçe
1.Uyuşmazlık ve Hukuki Nitelendirme
Uyuşmazlık, hizmet tespitine ilişkindir.

2.İlgili Hukuk
1.6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun (6100 sayılı Kanun) 369 uncu maddesinin birinci fıkrası ile 370 ve 371 inci maddeleri,

2.Davanın yasal dayanağı 506 sayılı Sosyal Sigortalar Kanunu'nun 79/10 uncu ve 5510 sayılı Kanun'un 86/9 uncu maddeleri olup anayasal haklar arasında yer alan sosyal güvenliğin yaşama geçirilmesindeki etkisi gözetildiğinde, sigortalı konumunda geçen çalışma sürelerinin saptanmasına ilişkin bu tür davalar kamu düzeni ile ilgili olduğundan özel bir duyarlılıkla ve özenle yürütülmeleri zorunludur. Bu bağlamda, hak kayıplarının ve gerçeğe aykırı sigortalılık süresi edinme durumlarının önlenmesi, ... insan haklarından olan sosyal güvenlik hakkının korunabilmesi için tarafların gösterdiği kanıtlarla yetinilmeyip gerek görüldüğünde kendiliğinden araştırma yapılarak delil toplanabileceği açıktır.

3.Hizmet tespiti davalarının amacı hizmetlerin karşılığı olan sosyal güvenlik haklarının korunmasıdır. Hizmet akdine dayalı çalışma olgusunun ispatında delil sınırlandırması yoksa da davacının Kurum sicil dosyası, iş yeri özlük dosyası temin edilip iş yerinin Kanunun kapsamında veya kapsama alınacak nitelikte bulunup bulunmadığı eksiksiz bir şekilde belirlendikten sonra iddia edilen çalışmanın başlangıç ve bitiş tarihleri, hangi iş yerinde ne iş yapıldığı, iş yerinin kapsam, kapasite ve niteliği, prime esas kazanca tabi ücretin ne olduğu, çalışmanın sürekli, kesintili, mevsimlik olup olmadığı eksiksiz bir şekilde açıklığa kavuşturulmalıdır.

Taraf tanıklarının sözleri değerlendirilirken bunların inandırıcılığı üzerinde durulmalı, verdikleri bilgilere nasıl vakıf oldukları, işveren ve işçiyle, iş yeriyle ilişkileri, bazen uzun yılları kapsayan bilgilerin insan hafızasında yıllarca eksiksiz nasıl taşınabileceği düşünülmeli ve tanıklar buna göre dinlenilmeli, re’sen araştırma kapsamında sadece taraf tanıkları ile yetinilmeyip mümkün oldukça iş yerinin müdür, amir, şef, ustabaşı ve postabaşı gibi görevlileri ve o iş yerinde çalışan öteki kişiler ile o iş yerine komşu ve yakın işyerlerinde bu yeri bilen ve tanıyanlar dahi dinlenerek tanık beyanlarının sağlığı denetlenmeli ve çalışma olgusu böylece hiç bir kuşku ve duraksamaya yer bırakmayacak biçimde belirlenmelidir.

3.Değerlendirme
1.İnceleme konusu eldeki davada, davacı, davalı şirket iş yerinde 01.02.2007 - 01.06.2015 tarihleri arasında Kuruma bildirilmeyen sürelerde çalıştığının tespitini istemiş, Mahkemece yapılan yargılama sonucunda, hükümdeki yazılı gerekçelerle davanın reddine karar verilmiş ise de bu sonuca eksik inceleme ve araştırma ile gidilmiştir.

2.Somut olayda, ihtilaflı dönemde davacı adına hizmet bildirimi yapılan dava dışı 37181 sicil numaralı ... Teks. Tic. San. Ltd. Şti. iş yerine ait ticaret sicil kayıtları getirtilerek, davalı iş yeri ile arasında organik bağ bulunup bulunmadığı tespit edilmeli, davacının davalı şirketin işçisi mi piyasa hamalı mı olduğu, davalının işçisi ise çalışmasının sürekli mi kesintili mi olduğu, part-time mı full- time mı çalıştığı araştırılmalı, bu kapsamda tanık beyanlarında geçtiği üzere hamaliye işlerini organize ettiği anlaşılan hamal başı ve varsa dinlenmeyen bordro tanıkları dinlenmeli, ..., zabıta, maliye, meslek odası aracılığı ve muhtarlık marifetiyle iş yerine o tarihte komşu olan diğer işyerlerinde uyuşmazlık konusu dönemde çalıştığı tespit edilen kayıtlı komşu iş yeri çalışanları, yoksa iş yeri sahipleri ayrıntılı araştırılıp tespit edilerek, davacının çalışmasının süresi ve niteliği yönünden yöntemince beyanlarına başvurulmalı, toplanan deliller bir arada değerlendirilip takdir edilerek, oluşacak sonuca göre karar verilmelidir.

VI. KARAR
1. Temyiz olunan, İlk Derece Mahkemesi kararına karşı istinaf başvurusunun esastan reddine ilişkin Bölge Adliye Mahkemesi kararının ORTADAN KALDIRILMASINA,

2. İlk Derece Mahkemesi kararının BOZULMASINA,

Peşin alınan temyiz harcının istek halinde ilgiliye iadesine,

Dosyanın kararı veren İlk Derece Mahkemesine, bozma kararının bir örneğinin Bölge Adliye Mahkemesine gönderilmesine,

22.04.2024 tarihinde oy birliğiyle karar verildi.