YARGITAY 10. HUKUK DAİRESİ

10. Hukuk Dairesi         2024/2848 E.  ,  2024/3777 K.
"İçtihat Metni"MAHKEMESİ : Ankara Bölge Adliye Mahkemesi 11. Hukuk Dairesi
SAYISI : 2023/2996 E., 2023/2849 K.
KARAR : Esastan Ret
İLK DERECE MAHKEMESİ : Ankara 13. İş Mahkemesi
SAYISI : 2021/452 E., 2022/436 K.

Taraflar arasındaki hizmet tespiti davasından dolayı yapılan yargılama sonunda, İlk Derece Mahkemesince davanın kısmen kabulüne karar verilmiştir.

Kararın davacı vekili ve davalı vekili ile feri müdahil Kurum vekili tarafından istinaf edilmesi üzerine, Bölge Adliye Mahkemesince başvurunun esastan reddine karar verilmiştir.

Bölge Adliye Mahkemesi kararı davalı vekili ve feri müdahil Kurum vekili tarafından temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçelerinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi ... tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:

I. DAVA
Davacı vekili dava dilekçesinde; davacının 2001 yılından bu yana tarım sigortalısı olduğunu, 2007 yılının Aralık ayında davalıya ait ... Gazinosunda geceleri yevmiye usulü ile sazcı olarak çalıştığını, müvekkilinin davalı iş yerinde kesintisiz olarak haftanın 7 günü çalıştığını ve 2014 yılının Şubat ayında işveren tarafından işine son verildiğini, 2014 yılının Mart ayında müvekkilinin ... Başkanlığı, Ankara Sosyal Güvenlik İl Müdürlüğüne emeklilik için başvuruda bulunduğunda Kurum tarafından 2-3 yıl çalışmasını tamamlaması gerektiğinin bildirildiğini, sigortasız olarak çalışmasının olduğunu öğrenen davacının hak kaybına uğradığını beyanla davalı ...'ye ait ... Gazinosunda Aralık 2007 - Şubat 2014 tarihleri arasında çalıştığının ve sigorta başlangıç tarihinin Aralık 2007 olarak tespitini talep etmiştir.

II. CEVAP
1. Davalı şirket vekili cevap dilekçesinde; davacı tarafın dilekçesinde ileri sürdüğü hususların kabulünün mümkün olmadığını, davacının iddiasının mesnetsiz ve haksız çıkar sağlamaya yönelik gerçek dışı iddialar olduğunu, davacının bahse konu işyerinde 2010 ila 2013 yılları arasında toplamda 10 ya da 11 gün saz çaldığını, tarım sigortası olduğundan bahisle kendisine sigorta yapılmasını reddettiğini ve sigorta bedelini de elden almayı teklif ettiğini beyanla davanın reddini istemiştir.

2. Feri müdahil Kurum vekili cevap dilekçesinde; henüz dava ile ilgili bilgi ve belgeler kendilerine ulaşmadığından esas hakkında cevap verme haklarını saklı tuttuğunu, öncelikle görev, yetki, derdestlik, husumet ve hak düşürücü süre gibi ilk itirazları ile zamanaşımı definin yapılmış sayılarak haksız açılan davanın reddini istemiştir.

III. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI
İlk Derece Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile davacının davasının kısmen kabulü ile davacının 16.12.2007 - 15.02.2014 tarihleri arasında davalı iş veren nezdinde kısmi süreli olarak ayda 15 gün üzerinden 2007 yılında 15 gün, 2008 yılında 180 gün, 2009 yılında 180 gün, 2010 yılında 180 gün, 2011 yılında 180 gün, 2012 yılında 180 gün, 2013 yılında 180 gün, 2014 yılı Ocak ayında 15 gün, 2014 yılı Şubat ayında 15 gün hizmet akdi ile çalıştığının tespitine, fazlaya ilişkin hizmet tespiti talebi hakkında karar verilmesine yer olmadığına, davacının sigorta başlangıç tarihinin tespiti talebinin reddine karar verilmiştir.

IV. İSTİNAF
A. İstinaf Yoluna Başvuranlar
İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davacı vekili, davalı vekili ile feri müdahil Kurum vekili istinaf başvurusunda bulunmuşlardır.

B. İstinaf Sebepleri
1. Davacı vekili istinaf dilekçesinde; davanın reddine dair kısmın sigorta başlangıcının tespitine ilişkin olduğu, bu hususta daha önce verilen ret kararının istinaf kaldırma kararına konu edilmediğini, bu nedenle kesinleşmiş olduğunu, reddedilen kısım yönünden davalı taraf lehine vekalet ücretine hükmedilmesinin hatalı olduğunu ileri sürmüştür.

2. Davalı vekili istinaf dilekçesinde; Mahkemece resen delil toplanılmadığını, tanık beyanlarının çelişkili olduğunu, somut uyuşmazlığın çözümü için yeterli olmadığını, kolluk araştırması ile davacıyı tanıyan kimse olmadığının tespit edildiğini, eksik inceleme ve araştırmaya dayalı hüküm tesis edildiğini ileri sürmüştür.

3. Feri müdahil Kurum vekili istinaf dilekçesinde; işveren tarafından süresinde verilemeyen kayıtlar sebebiyle Kurumun sorumlu tutulamayacağını, çalışma iddiasının usulünce ispatlanamadığını ileri sürmüştür.

C. Gerekçe ve Sonuç
Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile davacı vekilinin, davalı vekilinin ve fer'i müdahil Kurum vekilinin istinaf istemlerinin 6100 sayılı HMK'nın 353/1-b.1 maddesi uyarınca esastan reddine karar verilmiştir.

V. TEMYİZ
A. Temyiz Yoluna Başvuranlar
Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davalı vekili ve feri müdahil Kurum vekili temyiz isteminde bulunmuşlardır.

B. Temyiz Sebepleri
1. Davalı vekili; istinaf dilekçesi ile benzer nedenlerle eksik incelemeye dayalı kararın bozulmasını istemiştir.

2. Feri müdahil Kurum vekili; istinaf dilekçesi ile benzer nedenlerle eksik incelemeye dayalı kararın bozulmasını istemiştir.

C. Gerekçe
1. Uyuşmazlık ve Hukuki Nitelendirme
Uyuşmazlık, davalı işyerinde davacının Aralık 2007 - Şubat 2014 tarihleri arasında çalıştığının ve sigorta başlangıç tarihinin Aralık 2007 olarak tespiti istemine ilişkindir.

2. İlgili Hukuk
1-6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 369 uncu maddesinin birinci fıkrası ile 370 ve 371 inci maddeleri.

2-Hizmet tespitine ilişkin talebin yasal dayanağı 01.10.2008 tarihinde yürürlüğe giren 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu'nun geçiş hükümlerini içeren Geçici 7 nci maddesi gereğince 506 sayılı Kanun'un 79/10 uncu ve 5510 sayılı Kanun'un 86/9 uncu maddeleri olup Anayasal haklar arasında yer alan sosyal güvenliğin yaşama geçirilmesindeki etkisi gözetildiğinde, sigortalı konumunda geçen çalışma sürelerinin saptanmasına ilişkin bu tür davalar kamu düzeni ile ilgili olduğundan özel bir duyarlılıkla ve özenle yürütülmeleri zorunludur. Bu bağlamda, hak kayıplarının ve gerçeğe aykırı sigortalılık süresi edinme durumlarının önlenmesi, ... insan haklarından olan sosyal güvenlik hakkının korunabilmesi için, tarafların gösterdiği kanıtlarla yetinilmeyip gerek görüldüğünde kendiliğinden araştırma yapılarak delil toplanabileceği açıktır.

3-Bu tür davalarda Mahkemece yapılacak iş, davacıyla ilgili varsa tüm belge ve kayıtlar işverenden istenilmeli, çalışmanın gerçekleştiği ileri sürülen işyerinin Kurum nezdinde bulunan dosyası, işverence hazırlanması gerekli ücret ödeme bordroları, puantaj kayıtları ve diğer kayıtlar getirtilmeli, dönemsel sigorta primleri bordrosuyla veya aylık prim ve hizmet belgesiyle bildirimleri yapılan sigortalılar tanık sıfatıyla dinlenilmeli, Kurum müfettişlerince inceleme yapılıp yapılmadığı sorulmalı, inceleme yapılmışsa belgeler getirtilmeli, aynı çevrede faaliyet yürüten ve davacının çalışmasını bilebilecek durumda olan tarafsız nitelikte başka işverenler ve bordrolu çalışanlar yöntemince saptanarak tanık sıfatıyla dinlenilmeli, işçilik alacaklarına ilişkin dava dosyasının varlığı araştırılarak celbedilmeli ve işçilik hakları davasında dinlenen tanıkların anlatımları ile bu dosyada bilgi ve görgüsüne başvurulan tanıkların anlatımları karşılaştırılmalı, varsa çelişki giderilmeli, yargılama sürecinde dinlenen tanık anlatımlarının değerlendirilmesinde, iş yerinin kapsamı, kapasitesi ve niteliği nazara alınmalı, işin mevsimlik olduğu anlaşılırsa dönemleri belirlenmeli, bu dönemde davacı ile işveren arasındaki sözleşmenin askıda olduğu ve mevsimlik dönemlerde hak düşürücü sürenin işlemeyeceği gözönünde bulundurulmalı; böylelikle; çalışmanın varlığı, başlangıç ve bitiş tarihleri, mevsimlik mi, sürekli mi olduğu, yapılan işin kapsam ve niteliği de nazara alındığında kısmi çalışma mümkün olduğundan kısmi ve kesintili olup olmadığı yöntemince araştırılmalıdır.

3. Değerlendirme
1- İnceleme konusu eldeki davada, Aralık 2007 - Şubat 2014 tarihleri arasında davalıya ait ... Gazinosu işyerinde geçen sigortalılığının tespitini istemiş; Mahkemece, dinlenen bordro ve tüm tanık beyanları ile Ankara 34. İş Mahkemesinin 2020/762 Esas sayılı dosya kapsamı dikkate alınarak davanın kısmen kabulüne dair karar verilmiş ise de, hüküm eksik inceleme ve hatalı değerlendirmeye dayalıdır.

2. Dosya kapsamında mevcut davacıya ait Kurum kayıtlarına göre davacının davalı işyerinden sigortalı bildiriminin bulunmadığı, hükme esas alınan işçilik alacakları dosyasının derdest olduğu, anılan Mahkemece alınan bilirkişi raporunda çalışma sürelerinin talebe göre belirlendiği, uyuşmazlık konusu dönemde çalışması bulunan bordro tanıklarından en erken dönemde çalışması bulunan ... ... Öngel'in beyanlarının çelişkili olduğu, dinlenilen diğer bordro tanıklarının beyanlarının ise kesin ve uyuşmazlığın çözümüne elverişli olmadıkları anlaşılmıştır.

3. Bu doğrultuda davalı adına kayıtlı işyerinin ... Gazinosu unvanlı eğlence mekanı olması karşısında Mahkemece, Emniyet Müdürlüğünden ve Zabıta Müdürlüğünden söz konusu işyeri hakkında uyuşmazlık konusu dönemde tutanak düzenlenip düzenlenmediği araştırılarak, buna dair tutanaklar ile anılan işyerinde çalışan kişilere ait listeler celp edilerek dosya içerisine eklenmesi, dinlenilen bordro tanıklarının hizmet döküm cetvelleri Kurumdan getirilerek çalışma sürelerinin denetlenmesi, dosyada mevcut dönem bordrolarından seçilecek daha fazla bordro tanığının beyanına başvurulması, diğer taraftan davacının Kurum denetmenine 08.04.2015 tarihinde davalı işyerinde sigortasız olarak çalıştırıldığına dair ifade verdiği gözetildiğinde feri müdahil Kurumdan davacının iddiası hakkında denetmen raporu düzenlenip düzenlenmediğinin sorulması suretiyle uyuşmazlık konusu husus, hiçbir kuşku ve duraksamaya yer bırakmayacak biçimde çözümlenip; deliller hep birlikte değerlendirilip takdir edilerek, varılacak sonuç uyarınca bir karar verilmelidir.

VI.KARAR
Açıklanan sebeplerle;
1-Temyiz olunan İlk Derece Mahkemesi kararına karşı istinaf başvurusunun esastan reddine ilişkin Bölge Adliye Mahkemesi kararının ORTADAN KALDIRILMASINA,

İlk Derece Mahkemesi kararının BOZULMASINA,

Peşin alınan temyiz harcının istek halinde temyiz eden ilgiliye iadesine,

Dosyanın İlk Derece Mahkemesine, bozma kararının bir örneğinin kararı veren Bölge Adliye Mahkemesine gönderilmesine,

04.04.2024 tarihinde oy birliğiyle karar verildi.