YARGITAY 10. HUKUK DAİRESİ

10. Hukuk Dairesi         2024/2444 E.  ,  2024/4349 K.
"İçtihat Metni"MAHKEMESİ : Ankara Bölge Adliye Mahkemesi 11. Hukuk Dairesi
SAYISI : 2022/1504 E., 2023/2731 K.
KARAR : Esastan Ret
İLK DERECE MAHKEMESİ : Ankara 41. İş Mahkemesi
SAYISI : 2020/212 E., 2022/146 K.

Taraflar arasında Kurum işleminin iptali davasında yapılan yargılama sonunda İlk Derece Mahkemesince davanın kabulüne karar verilmiştir.

Kararın davalı Kurum vekili tarafından istinaf edilmesi üzerine, Bölge Adliye Mahkemesince istinaf isteminin esastan reddine karar verilmiştir.

Bölge Adliye Mahkemesi kararı davalı Kurum vekili tarafından temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçesinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi ... tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:

I. DAVA
Davacı vekilinin vermiş olduğu dava dilekçesinde özetle; davacının Libya çalışmalarının 21.04.2015 tarih 121956/29/SR/01 sayılı teftiş raporuna istinaden iptal edildiğini, müvekkilinin Libya çalışmalarının iptal işleminin hukuka aykırı olduğunu, davacının pasaportu ve yurt dışı kayıtları incelendiğinde 01.06.1988 ile 30.05.1991 tarihleri arasında Libya'da olduğunun görüldüğünü ileri sürerek davacının Libya'da 01.06.1988 ile 30.05.1991 tarihleri arasında ... Ürt San Tic. Ltd. Şti.'ndeki çalışmalarını iptal eden Kurum işleminin iptaline karar verilmesini talep etmiştir.

II. CEVAP
Davalı Kurum vekilinin vermiş olduğu cevap dilekçesinde özetle; Kurum tarafından yapılan işlemlerde hata bulunmadığını belirterek davanın reddine karar verilmesini istemiştir.

III. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI
İlk Derece Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile davanın kabulü ile davacının 01.06.1988-30.05.1990 tarihleri arasındaki hizmet kaydını iptal eden Kurum işleminin iptaline karar verilmiştir.

IV. İSTİNAF
A. İstinaf Yoluna Başvuranlar
İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davalı Kurum vekili istinaf başvurusunda bulunmuştur.

B.İstinaf Sebepleri
Davalı Kurum vekili istinaf dilekçesinde özetle; Kurum tarafından yapılan işlemlerin mevzuata uygun olduğunu belirterek kararın kaldırılmasını talep etmiştir.

C. Gerekçe ve Sonuç
Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile yapılan yargılama ile dosya kapsamına göre, SGK müfettişi tarafından düzenlenen 21.04.2015 tarihli ve 121956/29/SR/01 sayılı raporda, davacı ... tarafından kuruma başvurularak 04.04.2011 tarih ve 6401684 sayılı dilekçe ekinde verilen Trablus Büyükelçiliği Çalışma ve Sosyal Güvenlik Müşavirliğince düzenlendiği iddia olunan 21.04.2010 tarihli ve 1235 sayılı yurt dışı hizmet belgesine istinaden 01.06.1988-30.05.1991 dönemlerinde Libya'daki çalışmalarına ait hizmetlerinin sigortalılık süresinden sayılmasının talep edildiği, Trablus Büyükelçiliği Çalışma ve Sosyal Güvenlik Müşavirliğine bahse konu çalışma belgesinin teyidi amacıyla bilgi sorulduğu, Müşavirlikçe gönderilen 09.05.2013 tarih ve 83 sayılı yazıda ... adına ... Tokmakçı tarafından düzenlenen 21.04.2010 tarihli ve 1235 sayılı yurt dışı hizmet belgesinin dayanağının 21.04.2010 tarihli bonservis aslı olduğu, bonservis üzerinde antet olmadığı, bonservisi imzalayanın isim ve unvanının bulunmadığının belirtildiği, Ankara İl Emniyet Müdürlüğünün 02.08.2012 tarihli yazıları ekinde bulunan pasaport çıktısında ... adına 25.03.1988 tarihinde verilmiş bir pasaport kaydı olmakla birlikte ilgili pasaportun incelenememesi ve belgenin dayanağının antetsiz ve isimsiz bir bonservis belgesi olması nedeniyle 21.04.2010 tarihli ve 1235 sayılı yurt dışı hizmet belgesinin doğruluğu konusunda bir kanaate ulaşılamadığı, ibraz edilen yurt dışı hizmet belgesinin doğruluğu hususunda tereddütler oluştuğundan ...'a anılan hizmet belgesine istinaden 01.06.1988-30.05.1991 dönemine ait hizmet kazandırılmamasının, sigortalı tarafından Trablus Büyükelçiliği Çalışma ve Sosyal Güvenlik Müşavirliğine başvurularak alacağı geçerli bir belgeye istinaden tekrar işlem yapılabileceği hususunda bilgilendirilmesi gerektiğinin bildirildiği, ... Ürt San Tic. Ltd. Şti.nin Libya'da bulunan iş yerinin 01.09.1985 tarihinde kanun kapsamına alındığı, davacının hizmet cetveli incelendiğinde 18.09.2001 tarihinde 506 sayılı Kanun kapsamında çalışmaya başladığına dair bilgi bulunduğu, davacı vekili tarafından ibraz edilen 25.03.1988 tarihli pasaportta davacının 26.05.1988 tarihinde Atatürk hava limanından çıkış yaptığına, 19.04.1990 tarihinde vize işlemi yapıldığına dair bilgi bulunduğu, Ankara İl Emniyet Müdürlüğü tarafından SGK müfettişine yazılan 02.08.2012 tarihli yazı ekinde bulunan pasaport çıktısında ... adına 25.03.1988 tarihinde verilmiş bir pasaport kaydı olduğunun bildirildiği, tanık ...'ın Libya'da 1988-1990 yılları arasında inşaatçı/ fayansçı olarak çalıştığını, davacının kendisinin çalışmaya başladığı dönemde davalı iş yerinde şirketin (arapça) tercümanlık yaptığını, daha sonra şirket battığı için 1990 yılında ... ürt San Tic. Ltd. Şti. iş yerinden ayrılmak zorunda kaldığını, Türkiye'ye döndüğünü, davacının kendisinin işten ayrıldığı dönemde halen davalı iş yerinin şubesi olan Trablus'ta çalışmasına devam ettiğini beyan ettiği, SGK müfettişi tarafından düzenlenen raporda tanık adına 09.02.1988-28.01.1990 tarihleri arasındaki belgenin geçerli sayılması gerektiği yönünde kanaat bildirildiği, davacı vekilinin SGK'ya yazdığı 27.07.2020 tarihli dilekçede; ...'ın Libya'da çalışma döneminin 01.06.1988 ile 30.05.1990 tarihleri arasında olduğunu, hizmet belgesine sehven 01.06.1988 ile 30.05.1991 yazıldığını beyan ettiği anlaşılmakla davalı Kurum vekilinin istinaf isteminin 6100 sayılı HMK'nın 353/1-b.1 maddesi uyarınca esastan reddine karar verilmiştir.

V. TEMYİZ
A. Temyiz Yoluna Başvuranlar
Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davalı Kurum vekili temyiz isteminde bulunmuştur.

B. Temyiz Sebepleri
Davalı Kurum vekili temyiz dilekçesinde; istinaf gerekçelerini tekrarla kararın bozulmasını istemiştir.

C. Gerekçe
1. Uyuşmazlık ve Hukuki Nitelendirme
Uyuşmazlık,davacının Libya'da ... Ürt San Tic. Ltd. Şti. iş yerinde geçen çalışmalarını iptal eden Kurum işleminin iptali istemine ilişkindir.

2. İlgili Hukuk
Sahte sigortalılığa dayanan davalar hizmet tespiti içerikli olmakla, davanın yasal dayanağını oluşturan 5510 sayılı Kanun'un 86 ncı maddesinde bu tür hizmet tespiti davalarının kanıtlanması yönünden özel bir yöntem öngörülmemiştir. Kimi ayrık durumlar dışında resmi belge ve yazılı delillerin bulunması sigortalı sayılması gereken sürelerin saptanmasında güçlü delil olmaları itibariyle sonuca etkili olurlar. Ne var ki bu tür kanıtların bulunmaması halinde somut bilgilere dayanması inandırıcı olmaları koşuluyla bordro tanıkları veya iş ilişkisini bilen komşu işyeri çalışanları gibi kişilerin bilgileri ve bunları destekleyen diğer tanıklarla dahi sonuca gitmek mümkündür. Bu tür davalar kamu düzeni ile ilgili olduğundan özel bir duyarlılıkla ve özenle yürütülmeleri zorunlu olup, Mahkemece, tarafların sunduğu deliller ile yetinilmemeli, 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun ilgili hükümleri esas alınarak kendiliğinden araştırma ilkesi benimsenmeli, sigortalılığın kabulü ve hüküm altına alınabilmesi için hizmet akdinin ve eylemli çalışmanın varlığı ortaya konulmalıdır.

3. Değerlendirme
Mahkemece davanın kabulüne karar verilmiş ise de, Mahkemenin hükmü eksik inceleme ve araştırmaya dayalıdır.

Mahkemece öncelikle bu tür davaların kamu düzenini ilgilendirdiği, re'sen araştırma ilkesine tabi olduğu, özel bir duyarlılık ve titizlikle yürütülmesi gerektiği gözetilerek; Trablus Büyükelçiliği Müşavirliğince gönderilen 09.03.2013 tarihli yazıda davacı adına düzenlenen 21.04.2010 tarihli yurt dışı hizmet belgesinin müşavirlik çalışanı Samia Tokmakçı tarafından düzenlenmiş olduğunun belirtilmesi karşısında; ... Tokmakçı'nın elçilik çalışanı olup olmadığı araştırılmalı, davacının ayrıntılı yurda giriş çıkış kayıtları getirtilmeli, Trablus Büyükelçiliğinden davacıya ait yurt dışı hizmet belgesine dayanak olan tüm bilgi ve belgeler istenmeli, ayrıca Dışişleri Bakanlığından veya dava dışı ... Ürt. San. ve Tic. Ltd. Şti.ye ait işyerinde uyuşmazlık konusu dönemde çalışan ve çalışması kayıtlara geçmiş olan sigortalılığı iptal edilmeyen çalışanlar re'sen saptanarak bilgi ve görgülerine başvurulmalı, davacıya Libya'daki çalışmaları sırasında ücretini nasıl aldığı ve banka kanalıyla Türkiye'ye para gönderip göndermediği sorularak gerekiyorsa banka kayıtları getirtilmeli, davacının yurt dışı hizmet belgesinin hangi gerekçeye dayalı olarak iptal edildiği hususu da Kurumdan ayrıca sorulmak suretiyle açıklığa kavuşturulmalı, toplanan tüm deliller ışığında değerlendirme yapılarak elde edilecek sonuca göre karar verilmelidir.

VI. KARAR
Açıklanan sebeplerle;
1. Temyiz olunan, İlk Derece Mahkemesi kararına karşı istinaf başvurusunun esastan reddine ilişkin Bölge Adliye Mahkemesi kararının ORTADAN KALDIRILMASINA,

2. İlk Derece Mahkemesi kararının BOZULMASINA,

Dosyanın İlk Derece Mahkemesine, bozma kararının bir örneğinin kararı veren Bölge Adliye Mahkemesine gönderilmesine,

24.04.2024 tarihinde oy birliğiyle karar verildi.