YARGITAY 10. HUKUK DAİRESİ

10. Hukuk Dairesi         2024/2347 E.  ,  2024/3695 K.
"İçtihat Metni"MAHKEMESİ : Sakarya Bölge Adliye Mahkemesi 11. Hukuk Dairesi
SAYISI : 2023/96 E., 2023/2785 K.
KARAR : Esastan Ret
İLK DERECE MAHKEMESİ : Sakarya 3. İş Mahkemesi
SAYISI : 2021/187 E., 2022/309 K.

Taraflar arasındaki Kurum işleminin iptali davasından dolayı yapılan yargılama sonunda İlk Derece Mahkemesince davanın dava şartı yokluğu nedeniyle usulden reddine karar verilmiştir.

Kararın davacı vekili tarafından istinaf edilmesi üzerine, Bölge Adliye Mahkemesince istinaf isteminin reddine karar verilmiştir.

Bölge Adliye Mahkemesi kararı davacı vekili tarafından temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçesinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi ... tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:

I. DAVA
Davacı vekili dava dilekçesinde özetle; SGK tarafından düzenlenen 13.02.2015 denetim raporunda şirket işçilerinin yasada ve sözleşmede belirlenen saatler üstünde çalıştırıldığından bahisle, bu fazla çalışma süreleri için Kurum tarafından, şirkete resen prim tahakkuk ettirildiği, yine aynı rapora istinaden müvekkil şirkete 55.068,00.TL idari para cezası uygulandığı, idari para cezasına karşı Sakarya 2.İdare Mahkemesinin 2021/534 Esas sayılı dosyası ile iptal davasının açıldığı ve yargılamanın devam ettiği, müvekkil şirketin hukuka aykırı olarak tahakkuk edilen prim borcunu ve para cezasını, tüm yasal haklar saklı kalmak kaydıyla ihtirazi kaydıyla ödediğini, İş Teftiş Kurulu Tüzüğü'nün 10 ve 13 üncü maddelerinde kurulun görev ve yetkileri "çalışma hayatıyla ilgili mevzuatın uygulanmasını denetlemek ve mevzuatta gördükleri boşluk ve aksaklıkların giderilmesi" olarak belirtilmiş ise de İş Teftiş Kurulu, inceleme sonucu şirkete önerilerde bulunması gerekirken, Mahkeme gibi hareket edip şirketi bağlayıcı bir takım hükümler vermiş olması usul ve yasaya aykırılık teşkil ettiğinden, hukuka aykırı olarak E-52646245-202.99-22280133 sayılı yazıyla gerçekleştirilen prim tahakkukunun kaldırılmasına/iptaline, ihtirazi kayıtla ödenen 9.352,61.TL'nin ödeme günü olan 24.05.2021 tarihinden itibaren işleyecek faiziyle birlikte müvekkile iadesini talep ve dava etmiştir.

II. CEVAP
Davalı ... Başkanlığı vekili cevap dilekçesinde özetle; 13.02.2015 tarihli müfettiş raporunda davacı Kurum nezdinde, çalışmakta olan işçilerin fazla çalışma ödemelerinin yapılmadığının tespit edildiği, yine anılan raporda yıllık 270 saatlik fazla çalışma sınırının da aşıldığının da tespit edildiği, ilgili rapora istinaden ..., ..., ..., ..., ve ... ... için ilgili aylara ait ilave P.E.K tutarlarının işverenden 18.03.2021 tarihinde yazıyla talep edildiği, idari para cezası uygulandığı, söz konusu idari para cezalarının 12.04.2021 tarihinde tebliğ edildiği, işverenin 26.04.2021 tarihinde itiraz ettiği, 05.05.2021 tarihinde komisyon kararı ile itirazın reddine dair karar verildiği, 5510 sayılı Kanun'un 86 ncı maddesindeki yükümlülüğü yerine getirmeyen işveren için 5510 sayılı Kanun'un 102/1-e-2 nci maddesinde işlem yapıldığı ve idari para cezası uygulandığı, hukuki dayanaktan yoksun davanın reddine karar verilmesini talep etmiştir.

III. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI
İlk Derece Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile Mahkemenin 17.03.2021 tarihli 1 nolu celsesinin 1 no.lu ara kararında dava konusu işlemin iptaline yönelik yapılacak yargılama ve verilecek karardan, işlemde isimleri geçen ve lehine prim tahakku yapılan kişilerin hakları etkileneceğinden, davacı vekiline ..., ..., ..., ..., ... ...'nun, dahili davalı olarak davaya dahil edilmeleri için iki haftalık kesin süre verilmiş, kesin süre içerisinde belirtilen taraflar davaya dahil edilmediğinden davanın dava şartı yokluğu nedeniyle usulden reddine karar verilmiştir.

IV. İSTİNAF
A. İstinaf Yoluna Başvuranlar
İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davacı vekili istinaf başvurusunda bulunmuştur.

B.İstinaf Sebepleri
Davacı vekili istinaf dilekçesinde, İlk Derece Mahkemesince dava konusu işlemin iptaline yönelik yapılacak yargılamada verilecek karardan Kurum işleminde isimleri geçen ve lehine prim tahakkuku yapılan kişilerin hakları etkileneceği gerekçesiyle bu işçilerin davaya dahil edilmesi için süre verildiği, verilen kesin süre içerisinde işçilerin davaya dahil edilmediği açıklanarak davanın dava şartı yokluğu nedeniyle usulden reddine dair karar verildiğini, ancak Eskişehir 2. İş Mahkemesinin 25.01.2021 tarih 2020/128-2021/49 E.-K. sayılı kararı ile istinaf ilamının onandığını, dava konusu olayda 13.02.2015 tarihli denetim raporu düzenlendiğini, bu raporda şirket işçilerinin yasada ve sözleşmede belirlenen saatlerden fazla çalıştırıldığından bahisle bu fazla çalışma süreleri için Kurum tarafından şirkete resen prim tahakkuku yapıldığını, aynı raporda 55.068,00 TL idari para cezası uygulandığını, idari para cezasına karşı Sakarya 2. İdare Mahkemesinde 2021/534 Esas sayılı dosya üzerinde iptal davası açıldığını, yargılamasının devam ettiğini, müvekkili şirketin prim borcu ve para cezasını ihtirazi kayıtla ödediğini, 21.04.2021 tarihli itiraza 60 gün içerisinde cevap verilmediğini, zımnen reddedildiğini, 13.02.2015 tarihli raporun müvekkili şirkete tebliğinin yapılmadığını, tahakkuk edilen primlerinin dayanaklarının müvekkilince bilinmediğini, prim tahakkuklarına dayanak çalışma sürelerinin tespitinin de kurum teftiş raporu dışında hiçbir somut delil bulunmadığını, müvekkiline ait işyerinde haftada 5 gün 1 saat ara dinlenme ile 08:30-18:00 saatleri arasında 42,5 saat çalışma yapıldığını, bu çalışmalar dışında fazla çalışma yapıldığına dair hiçbir bilgi ve delil bulunmadığını, raporda " şubeden örneklem olarak seçilen 2011/2012/2013 yıllarının Ocak, Haziran ve Eylül ayları kayıtları incelenmiştir" denildiğini, yüzeysel bir işlemle genelleme yapılarak prim tahakkukunun hukuka aykırı olduğunu, tüm şubelerde tüm aylara ilişkin denetim yapılmadan prim tahakkuku ve para cezası uygulamanın hukuka aykırı olduğunu, ayrıca fazla çalışma yapıldığı kabul edilse dahi iş sözleşmelerinde fazla çalışma ücretlerinin aylık ücrete dahil olduğu hususunun düzenlendiğini belirterek istinaf talebinde bulunmuştur.

C. Gerekçe ve Sonuç
Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile kararın dava dışı sigortalıların hak alanını ilgilendirdiği durumlarda bu sigortalıların davaya dahil edilmesi yönündeki içtihadın yerleşik görüş haline geldiği, bu halde İlk Derece Mahkemesince müfettiş raporu ile fazla çalışma yaptığı belirlenen sigortalı işçilerin davaya dahil edilmemesi nedeniyle davanın usulden reddine dair karar verilmesinde usul ve yasaya aykırı bir durum bulunmadığı, gerekçesi ile istinaf isteminin reddine karar verilmiştir.

V. TEMYİZ
A. Temyiz Yoluna Başvuranlar
Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davacı vekili temyiz isteminde bulunmuştur.

B. Temyiz Sebepleri
Davacı vekili temyiz dilekçesinde; istinaf gerekçeleri ile kararın bozulmasını istemiştir.

C. Gerekçe
1. Uyuşmazlık ve Hukuki Nitelendirme
Uyuşmazlık, Kurum işleminin istemine ilişkindir.

2. İlgili Hukuk
5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu'nun 80, 88 ve 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun (6100 sayılı Kanun) 369 uncu maddesinin birinci fıkrası ile 370 ve 371 inci maddeleri.

3. Değerlendirme
5510 sayılı Kanunun 80/1 maddesi uyarınca;
"4 üncü maddenin birinci fıkrasının (a) bendi kapsamındaki sigortalıların prime esas kazançları aşağıdaki şekilde belirlenir.
a) Prime esas kazançların hesabında;
1) Hak edilen ücretlerin,
2) Prim, ikramiye ve bu nitelikteki her çeşit istihkaktan o ay içinde yapılan ödemelerin ve işverenler tarafından sigortalılar için özel sağlık sigortalarına ve bireysel emeklilik sistemine ödenen tutarların,
3) İdare veya yargı mercilerince verilen karar gereğince yukarıdaki (1) ve (2) numaralı alt bentlerde belirtilen kazançlar niteliğinde olmak üzere sigortalılara o ay içinde yapılan ödemelerin,
brüt toplamı esas alınır".
Aynı maddenin aynı fıkrasının (d) bendi uyarınca ise;
"Ücretler hak edildikleri aya mal edilmek suretiyle prime tabi tutulur. Diğer ödemeler ise öncelikle ödendiği ayın kazancına dahil edilir ve ücret dışındaki bu ödemelerin yapıldığı ayda üst sınırın aşılması nedeniyle prime tabi tutulamayan kısmı, ödemenin yapıldığı ayı takip eden aydan başlanarak iki ayı geçmemek üzere üst sınırın altında kalan sonraki ayların prime esas kazançlarına ilâve edilir. Toplu iş sözleşmelerine tabi işyerleri işverenlerince veya kamu idareleri veya yargı mercilerince verilen kararlara istinaden, sonradan ödenen ücret dışındaki ödemelerin hizmet akdinin mevcut olmadığı veya askıda olduğu bir tarihte ödenmesi durumunda, 82 nci madde hükmü de nazara alınmak suretiyle prime esas kazancın tabi olduğu en son ayın kazancına dahil edilir".
Keza aynı kanunun 88/1 maddesi uyarınca da;
"4 üncü maddenin birinci fıkrasının (a) bendinde belirtilen sigortalıları çalıştıran işveren, bir ay içinde çalıştırdığı sigortalıların primlerine esas tutulacak kazançlar toplamı üzerinden bu Kanun gereğince hesaplanacak sigortalı hissesi prim tutarlarını ücretlerinden keserek ve kendisine ait prim tutarlarını da bu tutara ekleyerek en geç Kurumca belirlenecek günün sonuna kadar Kuruma öder.
Hak edilen ancak, ödenmemiş olan ücretler üzerinden hesaplanacak primler hakkında da birinci fıkradaki hüküm uygulanır".

Görüldüğü gibi kurum prim alacağının ödenmesi için ücretin ödenmesi veya en azından hak edilmesi gerekir. Genel denetim sonrası işyerinde salt fazla mesai yapıldığının tespit edilmesi yeterli değildir. Hak etme ve ödeme olgusu içinde hak eden sigortalının da ne kadar ücret alacağı olduğunun tespiti gerekir. Bu ise sigortalının bu tespite dayanarak fazla mesai ücret alacağını talep etmesine bağlıdır.
Eldeki dava dosyası incelendiğinde, verilen süreye rağmen raporda ismi geçen işçilerin davaya dahil edilmemesi nedeniyle davanın usulden reddine ilişkin mahkeme kararı eksik inceleme ve araştırmaya dayalıdır.

Mahkemece yapılması gereken iş; ödeme ve hak etme olgusu açısından öncelikle Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı müfettişleri tarafından düzenlenen raporda ismi geçen işçilerin fazla mesai ücretleri için dava açıp açmadıkları araştırılmalı ve açılan davalar sonucu verilen kararların akibetleri irdelenmelidir. Bunun yanında müfettiş raporunda isimleri bulunan ve bilhassa müfettiş tarafından ifadelerine başvurulan işçiler tespit edilerek konuyla ilgili beyanları alınmalı ve tüm bu deliller toplandıktan sonra dosya alanında uzman bilirkişi heyetine tevdi edilerek, müfettiş raporundaki tespitler ile davacı şirketin itirazları hakkında somut değerlendirmeler içeren bir bilirkişi raporu alındıktan sonra, varılacak sonuca göre karar verilmelidir.

VI. KARAR
1. Temyiz olunan, İlk Derece Mahkemesi kararına karşı istinaf başvurusunun esastan reddine ilişkin Bölge Adliye Mahkemesi kararının ORTADAN KALDIRILMASINA,

2. İlk Derece Mahkemesi kararının BOZULMASINA,

Peşin yatırılan temyiz harcının istek halinde ilgiliye iadesine,

Dosyanın İlk Derece Mahkemesine, bozma kararının bir örneğinin kararı veren Bölge Adliye Mahkemesine gönderilmesine,

03.04.2024 tarihinde oy birliğiyle karar verildi.