YARGITAY 10. HUKUK DAİRESİ

10. Hukuk Dairesi         2024/2202 E.  ,  2024/3318 K.
"İçtihat Metni"MAHKEMESİ :İş Mahkemesi
SAYISI : 2023/32 E., 2023/439 K.
KARAR : Kısmen kabul

Taraflar arasında Mahkemede görülen hizmet tespiti davasında verilen karar hakkında yapılan temyiz incelemesi sonucunda, Yargıtay 10. Hukuk Dairesince, Mahkeme kararının bozulmasına karar verilmiştir.

Mahkemece, Yargıtay 10. Hukuk Dairesinin bozma kararına uyularak yeniden yapılan yargılama sonucunda; davanın kısmen kabulüne karar verilmiştir.

Mahkeme kararı, taraf vekilleri tarafından temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçesinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi ... tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:

I. DAVA
Davacı vekili dava dilekçesinde; davacı murisi ...'nın davalı işveren ...'ya ait ... işh. Zemin kat no:1 deki ... Çay ocağı isimli işyerinde ocakçı olarak 01.01.1999 tarihinden başlayarak vefat tarihi olan 28.12.2008 tarihine kadar sürekli olarak, Cumartesi günleri de dahil olmak üzere çalıştığını, 28.12.2008 tarihinde kalp krizi sonucu vefat ettiğini, belirtilen işyerinde ölüm tarihine kadar aralıksız ve sürekli çalışmış olmasına rağmen çalışmasının davalı kuruma işverence bildirilmediğini, sigorta primlerinin ödenmediğini, ancak kendi vicdanını rahatlatmak, murisi de mağdur etmemek için, daha az prim ödeme hesabı ile murisin saflığından da istifade ederek sosyal sigorta yerine tarım işçisi iş kolunda hizmet akdiyle çalışıyormuş gibi sigortalanması sağlanarak 01.01.1999 tarihinde tarım sigortası yaptırıldığını, ancak murisin tarım sigortası oluşundan tarım sigortasından çıkış tarihi olan 30.12.2003 tarihleri de dahil olmak üzere ölüm tarihi olan 28.12.2008 tarihine kadar davalıya ait ... Çay Ocağında ocakçı olarak çalıştığını belirterek, davacı murisi ...'nın davalı ...'ya ait işyerinde 01.01.1999-28.12.2008 tarihleri arasında, asgari ücretle çalıştığının ve sigorta başlangıç tarihinin 01.01.1999 tarihi olarak tespiti ile bu süreler içerisinde yatırılmayan sigorta primlerinin davalı tarafından yatırılmasına karar verilmesini talep ve dava etmiştir.

II. CEVAP
1.Davalı ... vekili cevap dilekçesinde özetle; davanın zamanaşımına uğramış olup, öncelikle bu yönden reddi gerektiğini, davacı murisinin 2001199900939 no.lu sigorta sicil dosyası ile 01.01.1999-30.12.2003 tarihleri arasında tarım sigortalısı olduğunu, ölüm nedeniyle kendisine SGK kurum tarafından ölüm toptan ödemesi yapıldığını, davacı tarafın tarım sigortalısı iken müvekkili yanında çalıştığını iddia etmesinin usul ve yasaya aykırı olup, işbu hizmet tespiti davasının yasal olmadığını, murisin davalı yanında sürekli ve aralıksız olarak çalışmadığını, söz konusu iş hanında 3 tane çay ocağı bulunduğunu davalının, iş hanının zemin katına ve yukarıdaki bir kaç dükkana çay satımı ile uğraştığını, işlerini kendisinin gördüğünü, işlerin yoğun olduğu Ağustos ayında torunu ve yakın çevresinin kendisine yardım ettiğini, murisin de genellikle ayda bir defa çay ocağına gelip ocağın kazanının, su arıtma cihazının, limonata makinasının ve etrafın genel temizliğini yapıp günlük yevmiyesini aldığını, işlerin yoğun olduğu ayda ise ortalama 15 günde bir gelip söz konusu işleri yapıp yevmiyesini aldığını, kendisinin sürekli ve aralıksız bir çalışması olmadığını, murisin yakınlarının emeklilik için SGK.ya dilekçe verip, talep kabul edilmeyince bu kez haksız olarak işbu davayı açtıklarını belirterek, davanın reddini istemiştir.

2.Davalı Kurum vekili cevap dilekçesinde özetle; davanın haksız ve yersiz olup, reddi gerektiğini, davacı murisine ait sigorta sicil dosyasının incelenmesinde; kendisinin tarım sigortası talep dilekçesine istinaden 01.01.1999 tarihinden itibaren tarım sigortalılığının kabul edilip, ölümü nedeniyle hak sahiplerine 405 prim ödeme gün sayısı üzerinden toptan ölüm ödemesi yapıldığının tespit edildiğini, murisin yazılı olarak kuruma başvurup tarım sigortalısı olduğunu, davacının da 21.01.2009 tarihinde kuruma ölüm aylığı almak için başvurduğunu ve kendilerine ölüm toptan ödemesi yapıldığını, bu nedenle hizmet tespiti davası açılmasının yasal olmadığını, bu tür hizmet tespiti davalarının kamu düzenini ilgilendirdiğinden, hiç kuşkuya düşülmeyecek şekilde ispatlanması gerektiğini, Kurum kayıtlarının esas olup, davacının bunun aksini ancak aynı nitelikte yazılı belgelerle ispatlayabileceğini, davanın kabulü yoluna gidilecek olursa, Kurum davanın açılmasına sebebiyet vermediğinden aleyhlerine vekalet ücreti ve yargılama giderine hükmedilmemesi gerektiğini belirterek, davanın reddini istemiş,

III. MAHKEME KARARI
Mahkemenin 22.10.2015 tarihli ve 2010/152 Esas, 2015/245 Karar sayılı kararı ile davanın kısmen kabulü ile davacı murisi - eşi ...'nın davalı ...'ya ait ... İşhanı, Zemin Kat, No:1 Denizli adresindeki ... Çay Ocağı isimli işyerinde 01.01.2004 - 28.12.2008 tarihleri arasında haftada iki gün çalıştığını kabulle toplam 520 gün hizmet akdiyle, asgari ücretle, mülga 506 SY.kapsamında çalıştığının ve bu hizmetlerinin SGK'ya bildirilmesi gerektiğinin tespitine, fazla talebin reddine karar verilmiştir.

IV. BOZMA VE BOZMADAN SONRAKİ YARGILAMA SÜRECİ
A. Bozma Kararı
1. Mahkemenin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde taraf vekilleri temyiz isteminde bulunmuştur.

2. (Kapatılan) 21. Hukuk Dairesinin 16.05.2017 tarihli 2016/1778 Esas, 2017/4064 Karar sayılı ilamı ile; "Yapılacak iş; öncelikle davalı işyerinin ihtilaflı dönemde faal olup olmadığını titizlikle araştırıp açıklığa kavuşturmak, bu bağlamda, davalının ticaret ve vergi dairesi nezdinde kaydının bulunup bulunmadığı yönünde araştırma yapılıp varsa tescil ve mükellefiyet kayıtlarını temin etmek, davalıya ait ihtilaflı dönemde iş yeri olup olmadığı var ise bu işyerinin davaya konu dönemde çalışma izni ve ruhsatı ile elektrik-su-telefon aboneliğinin bulunup bulunmadığını ilgili belediye, PTT müdürlüğünden sormak, davalıya ait işyeri kira ise kira sözleşmesini temin etmek suretiyle ihtilaflı dönemde davalı tarafından kullanılıp kullanılmadığını tespit ederek davalıya ait işyerinin hangi tarihlerde faal olduğunu belirlemek, işyerinin davalı dönemde faal olduğunun anlaşılması halinde ise dönem bordroları bulunmadığından ve dinlenen tanık beyanları yetersiz olup sonuca gitmeye elverişli olmadığından Sosyal Güvenlik Kurumu, zabıta, maliye, meslek odası aracılığı ve muhtarlık marifetiyle işyerine o tarihte komşu olan diğer işyerlerinde uyuşmazlık konusu dönemde çalıştığı tespit edilen kayıtlı komşu işyeri çalışanları; yoksa işyeri sahipleri araştırılıp tespit edilerek davacı murisinin çalışma süresi, part-time çalışıp çalışmadığını sormak, hizmet akdinin unsurları olan bağımlılık, ücret ve çalışmanın niteliği hususlarında beyanlarını almak, böylece çalışmanın hizmet akdine esas bir çalışma olup olmadığı, part-time mı full-time mı olduğunu tespit etmek suretiyle davanın nitelikçe kamu düzenini ilgilendirdiği de nazara alınıp gerçek çalışma olgusunu somut ve inandırıcı bilgilere dayalı şekilde ortaya koyduktan sonra sonucuna göre karar vermekten ibarettir." gerekçesi ile karar bozulmuştur.

B. Mahkemece Bozmaya Uyularak Verilen Karar
Mahkemenin 12.05.2022 tarihli 2017/151 Esas, 2022/157 Karar sayılı kararı ile "davanın kısmen kabulü ile, davacı murisi - eşi ...'nın davalı ...'ya ait ... İşhanı, Zemin Kat, No:1 Denizli adresindeki ... Çay Ocağı isimli işyerinde 01.01.2004 - 28.12.2008 tarihleri arasında iki ayda bir hafta çalıştığını kabulle toplam 210 gün hizmet akdiyle, asgari ücretle, mülga 506 sayılı Kanun kapsamında çalıştığının ve bu hizmetlerinin SGK'ya bildirilmesi gerektiğinin tespitine, fazla talebin reddine karar verilmiştir.

C.Bozma Kararı:
1.Mahkemenin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde taraf vekilleri temyiz isteminde bulunmuştur.

2. Yargıtay 10. Hukuk Dairesinin 06.10.2022 tarihli 2022/9217 Esas, 2022/11954 Karar sayılı ilamı ile; "Mahkemece yapılması gereken iş, uyuşmazlık konusu dönem içerisinde davacı murisinin davalı işyerinde hangi aylar arasında hangi günler içerisinde çalıştığını gösteren, açık ve infaza elverişli bir hüküm kurmaktan ibarettir." gerekçesi ile karar bozulmuştur.

D. Mahkemece Bozmaya Uyularak Verilen Karar
İlk Derece Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile " davanın kısmen kabulüne, davacının murisi eşi, ...'nın davalı ...'ya ait ... İş Hanı Zemin kat No: 1 Denizli adresindeki ... Çay Ocağı isimli iş yerinde 01.01.2004 - 28.12.2008 tarihleri arasında haftada 2 gün yarım saat kısmı çalışma şeklinde her ay 5'er gün olmak üzere toplam 300 gün asgari ücret üzerinden hizmet akdi ile çalıştığının tespiti ile (mülga 506 sayılı Kanun kapsamında) bu hizmetlerinin SGK'ya bildirilmesi gerektiğinin tespitine, fazlaya ilişkin talebinin reddine karar verilmiştir.

VI. TEMYİZ
A. Temyiz Yoluna Başvuranlar
Mahkemenin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde taraf vekilleri temyiz isteminde bulunmuştur.

B. Temyiz Sebepleri
1.Davacı vekili: işyeri yoklama tutanağından davacı murisinin tam gün çalıştığının belirlendiğini, aleyhe ifade veren tanıkların davalıdan duyduklarını bildirdiklerini ve ifadelerine itibar edilmesinin mümkün olmadığını belirterek eksik incelemeye dayalı kararın bozulmasını istemiştir.

2.Davalı ... vekili: davanın zamanaşımına uğradığını, davacı murisin çalışmadığını, ortalama 15 günde bir gelip çay ocağı temizliği yaptığını beyanla davanın tümden reddi gerektiğini belirterek kararın bozulmasını istemiştir.

3.Davalı Kurum vekili; bu tür davaların kamu düzenini ilgilendirdiğini, resen araştırma ilkesi gereğince yeterince araştırma yapılmadığını belirterek kararın bozulmasını istemiştir.

C. Gerekçe
1. Uyuşmazlık ve Hukuki Nitelendirme
Uyuşmazlık, hizmet tespiti istemine ilişkindir.

2. İlgili Hukuk
6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun geçici 3 üncü maddesi delaletiyle 1086 sayılı Hukuk Usûlü Muhakemeleri Kanunu'nun (1086 sayılı Kanun) 428 inci maddesi, 438 inci maddesinin yedi, sekiz, dokuzuncu fıkraları ile 439 uncu maddesinin ikinci fıkrası ile 5510 sayılı Kanun'un 13 üncü maddesi hükümleridir.
3. Değerlendirme
1. Temyiz olunan nihai kararların bozulması 1086 sayılı Kanun'un 428 inci maddesi ile 439 uncu maddesinin ikinci fıkrasında yer alan sebeplerden birinin varlığı hâlinde mümkündür.

2. Temyizen incelenen Mahkeme kararının bozmaya uygun olduğu, kararda ve kararın gerekçesinde hukuk kurallarının somut olaya uygulanmasında bir isabetsizlik bulunmadığı, bozmaya uyulmakla karşı taraf yararına kazanılmış hak durumunu oluşturan yönlerin ise yeniden incelenmesine hukukça imkân bulunmadığı anlaşılmakla; temyiz dilekçesinde ileri sürülen nedenler, işyeri Kurum kayıtları, tanık anlatımlarına göre kararın bozulmasını gerektirecek nitelikte görülmemiştir.

VII. KARAR
Açıklanan sebeplerle;
Davalı Kurum vekilinin yerinde görülmeyen tüm temyiz itirazlarının reddi ile usul ve kanuna uygun olan kararın ONANMASINA,

Aşağıda yazılı temyiz harcının ilgiliden alınmasına,

Dosyanın Mahkemesine gönderilmesine,

27.03.2024 tarihinde oy birliğiyle karar verildi.