YARGITAY 10. HUKUK DAİRESİ

10. Hukuk Dairesi         2024/2187 E.  ,  2024/3711 K.
"İçtihat Metni"MAHKEMESİ : Samsun Bölge Adliye Mahkemesi 8. Hukuk Dairesi
SAYISI : 2022/2487 E., 2023/1467 K.
KARAR : Esastan Ret
İLK DERECE MAHKEMESİ : Samsun 3. İş Mahkemesi
SAYISI : 2021/734 E., 2022/372 K.

Taraflar arasındaki (1) gün sigortalılığının tespiti davasından dolayı yapılan yargılama sonunda İlk Derece Mahkemesince davanın kabulüne karar verilmiştir.

Kararın davalı Kurum vekili tarafından istinaf edilmesi üzerine, Bölge Adliye Mahkemesince istinaf başvurusunun esastan reddine karar verilmiştir.

Bölge Adliye Mahkemesi kararı davalı Kurum vekili tarafından temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçesinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi ... tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:

I. DAVA
1.Davacı vekili dava dilekçesinde, davacının 11611203 sigorta sicil numarası ile 22131351 sicil numaralı davalı işyerinde 01.02.1978 tarihinde çalışmıştır. Müvekkil ... Asansörleri Kollektif Şti. ... Yurdunmalı ve Ort.şirketi bünyesinde 01.02.1978 yılında işe başladığını, müvekkilin işe başlama tarihi 01.02.1978 yılı olmasına rağmen davalı şirketin sigorta primlerini hiç yatırmadığını, müvekkilinin her hangi bir gelirinin olmadığını, bu nedenlerle müvekkilinin davalı işyeri nezdinde işe giriş tarihi olan 01.02.1978 tarihi itibari ile bir günülük sigortalılığının tespitine, adli müzaheretten yararlandırılmasına, yargılama giderleri ve vekalet ücretinin karşı tarafa yükletilmesine karar verilmesini talep etmiştir.

II. CEVAP
Davalı Kurum vekili cevap dilekçesinde, yasal dayanaktan yoksun davanın reddi gerektiğini, müvekkil kurumun 5501011611203 sigorta sicil numaralı 4(a) sigortalısı olan davacının dosyasının tetkikinden 1986/02 döneminde 60 günlük çalışmasının olduğunu, bunun dışında başkaca sigortalı hizmet günlerinin bulunmadığı ve daha önceki dönemde herhangi bir çalışmasının olmadığının anlaşıldığını, davacının talep ettiği döneme ilişkin olarak müvekkil kurumda kayıtlı hizmeti olmadığını, bu döneme dair kuruma intikal eden herhangi bir hizmeti olmadığından hizmet tespit talebi hak düşürücü süreye uğradığını, bu nedenle yasal dayanaktan yoksun olarak açılmış davanın reddine, karar verilmesini talep etmiştir.

III. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI
İlk Derece Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile "..Söz Konusu işe giriş bildirgesinin verildiği tarihin söz konusu tarih 1978 yılının serilerinden olduğu anlaşılmıştır. Kaldırma ilamından önce ki gerekçemize ek olarak tespit edilenlerle birlikte davacının bordronun bulunmamasının ve ilgili iş yeri dosyasının imha edilmesinin davacı aleyhine değerlendirilmeyeceği anlaşılmak ile Somut uyuşmazlıkta dönem bordrosunun bulunmaması, bordro tanığı dinlenememesine sebep olmuş ise de dinlenen tanık ... ...'nın aynı tarihli ve iş yeri sicil numaralı işe giriş bildirgesinin bulunması ve bu tanığın beyanı kapsamında , davacının ihtilaf konusu dönemde davalı iş yerinde çalıştığına kanaat getirilmiştir...." gerekçesiyle davanın kabulüne davacının 01.02.1978 tarihinde 21913.51 iş yeri sicil numaralı ... Elektrik .. ünvanlı iş yerinde günün tarihinde 1 gün suretle çalıştığının tespitine, bu sürelerin sigorta hizmet cetveline işlenmesine, karar verilmiştir.

IV. İSTİNAF
A. İstinaf Yoluna Başvuranlar
İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davalı Kurum vekili istinaf başvurusunda bulunmuştur.

B. İstinaf Sebepleri
Davalı Kurum vekili İlk Derece Mahkemesi kararının usul ve yasaya aykırı olduğunu, hak düşürücü süre yönünden itirazlarının olduğunu, eksik inceleme ve araştırma ile karar verildiğini, bu nedenlerle İlk Derece Mahkemesi kararının kaldırılması gerektiği gerekçeleri ile yasal süre içerisinde istinaf kanun yoluna başvurmuştur.

C. Gerekçe ve Sonuç
Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile davalı Kurum vekili istinaf başvurusunun esastan reddine karar verilmiştir.

V. TEMYİZ
A. Temyiz Yoluna Başvuranlar
Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davalı Kurum vekili temyiz isteminde bulunmuştur.

B. Temyiz Sebepleri
Davalı Kurum vekili istinaf dilekçe içeriğini tekrarla kararın temyizen bozulmasını talep etmiştir.

C. Gerekçe
1. Uyuşmazlık ve Hukuki Nitelendirme
Uyuşmazlık 01.02.1978 tarihinde (1) gün süre ile sigortalı olduğunun tespiti istemine ilişkindir.

2. İlgili Hukuk
1.6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 369 uncu maddesinin birinci fıkrası ile 370 ve 371 inci maddeleri.

2. 506 sayılı Sosyal Sigortalar Kanunun 2 nci, 6 ncı, 9 uncu, 79 uncu, 108 inci maddesi hükümleridir.

Bir kimsenin sigortalı sayılabilmesi için sigortalı işe giriş bildirgesinin varlığı yeterli olmayıp, aynı zamanda o kimsenin Yasanın belirlediği biçimde (506 sayılı Kanun'un 2 nci maddesi ve 5510 sayılı Kanun'un 4/a maddesi) eylemli olarak çalışması da koşuldur. Bu yön 506 sayılı Kanun'un 6 ncı maddesi ile 5510 sayılı Kanun'un 7/a maddesinde ve Yargıtay Hukuk Genel Kurulunun 1999/21-549-555, 2005/21-437-448 ve 2007/21-306-320 sayılı kararlarında da vurgulanmıştır. Bu bakımdan davacının işyerinde eylemli olarak çalışıp çalışmadığının yöntemince araştırılması gerektiği ortadadır.

Hizmet tespitinin bir türü olan sigortalılık başlangıç tespiti davasında, dava konusu dönem yönünden hem çalışmaların geçtiği işyerinin varlığı hem de sigortalının çalışmalarının gerçek ve sigortalı çalışma olduğunun hiçbir teredüte yol açmayacak şekilde ispatlanması gerekmektedir.

Bu tür davalar yalnızca bir günlük çalışmanın tespitinden ibaret olarak görülmemeli, bir günlük çalışmanın kabulü ile saptanacak sigortalılık başlangıcının sigortalıya sağlayacağı sigortalılık süresi ile birlikte kazandıracağı haklar dikkate alınmalı ve giriş bildirgesi ile birlikte eylemli çalışmanın bulunup bulunmadığı özellikle belirlenmelidir.

Bu da dava konusu çalışmaların sigortalı çalışma niteliğinde olup olmadığı, sigortalı çalışma niteliğinde ise çalışmanın varlığı yönünden dönemde bordrolu olan tanık, yoksa komşu işyeri tanığı araştırarak ifadelerinin alınması, varsa bu döneme ilişkin makbuz, fatura, defter gibi tüm kayıt ve belgelerin incelenmesi, 506 ve 5510 sayılı Yasalar ile Yargıtay’ın yerleşik içtihatları gereğidir.

3. Değerlendirme
1.Sigortalılığın kabulü ve hüküm altına alınabilmesi için mutlak koşul niteliğindeki hizmet akdinin ve eylemli çalışmanın varlığı ortaya konulmalıdır.

2.Mahkemenin yazılı hükmü, eksik inceleme ve değerlendirmeye dayalıdır.
Yukarıda anılan yasal düzenleme ve açıklamalara göre inceleme konusu dava değerlendirildiğinde, davacının dava dışı ... ....Tic.Koll.Şti. unvanlı işverenin 21913 sicil no.lu iş yerinden davacı adına 01.02.1978 tarihli işe giriş bildirgesinin verilmiş olduğu,sigorta sicil no.sunun 1978 yılı serisinden olduğu, Kurumdan gelen işyeri tescil bilgilerine göre asansör montaj-taah.işleri mahiyetli iş yerinin 01.02.1978-31.12.1978 tarihleri arasında Kanun kapsamında olduğu, iş yerinden bordro verilmediği, emniyet vasıtasıyla yapılan komşu iş yeri araştırmasında, komşu iş yeri tespit edilemediği,davacı tanığı olarak aynı iş yerinden sigortalı bildirimi yapılmamış ancak 01.02.1978 tarihli işe giriş bildirgesi olan kardeşi ... ...'ın çalışmayı doğruladığı öte yandan iş yerinden 1978 sonrası sigortalılığı bulunan ...'un ise davacıyı tanımadığı yönünde beyanda bulunduğu, geniş çaplı komşu iş yeri araştırması yapılmadığı, böylelikle eksik inceleme ve araştırmaya dayalı hüküm kurulduğu anlaşılmıştır.
3. Mahkemece, ilgili vergi dairesinden vergi mükellefiyet durumu sorularak, yine ilgili belediyeden işyeri açma ruhsatı sorularak dava konusu dönemde faal bir işyeri olup olmadığı araştırılmalı, dava konusu dönemde, yöntemince işyerine komşu işyerleri ve kayıtlı çalışanları vergi dairesi, belediye ve SGK nezdinde araştırılmalı,belirlenen tanıkların çalışma ve vergi kayıtları da getirtilmek suretiyle tespit edilerek dinlenilmeli,davacıya da sorulmak suretiyle davacının çalışmasını bilebilecek kişiler belirlenerek dinlenmeli, işe giriş bildirgesindeki imzanın davacıya ait olup olmadığı bilirkişi incelemesi yaptırılmak suretiyle belirlenmeli, böylelikle toplanan ve toplanacak tüm deliller birlikte değerlendirilerek davacının işyerinde çalışıp çalışmadığı hususu hiçbir kuşku ve duraksamaya yer bırakmayacak şekilde ortaya konulmalıdır.

Mahkemece yukarıda belirtilen hukuki ve maddi olgular göz önünde bulundurulmaksızın eksik inceleme ve araştırma sonucu yazılı şekilde karar verilmiş olması, usûl ve yasaya aykırı olup, bozma nedenidir.

VI. KARAR
Açıklanan sebeple;
1. Temyiz olunan, İlk Derece Mahkemesi kararına karşı istinaf başvurusunun esastan reddine ilişkin Bölge Adliye Mahkemesi kararının ORTADAN KALDIRILMASINA,

2. İlk Derece Mahkemesi kararının BOZULMASINA,

Dosyanın İlk Derece Mahkemesine, bozma kararının bir örneğinin Bölge Adliye Mahkemesine gönderilmesine,

03.04.2024 tarihinde oy birliğiyle karar verildi.