YARGITAY 10. HUKUK DAIRESI

10. Hukuk Dairesi         2024/2088 E.  ,  2024/3451 K.
"İçtihat Metni"MAHKEMESİ : Samsun Bölge Adliye Mahkemesi 7. Hukuk Dairesi
SAYISI : 2022/629 E., 2023/1716 K.
KARAR : Esastan Ret
İLK DERECE MAHKEMESİ : Trabzon 2. İş Mahkemesi
SAYISI : 2021/10 E., 2021/595 K.

Taraflar arasındaki hizmet tespiti davasından dolayı yapılan yargılama sonunda İlk Derece Mahkemesince davanın reddine karar verilmiştir.

Kararın davacı vekili tarafından istinaf edilmesi üzerine, Bölge Adliye Mahkemesince başvurunun esastan reddine karar verilmiştir.

Bölge Adliye Mahkemesi kararı davacı vekili tarafından temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçesinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi Leyla Kaya tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:

I. DAVA
Davacı vekili, müvekkilinin eşi ...'ın davalı işveren yanında 06.07.1978-01.06.1979-02.06.1980- 31.01.1981 tarihleri arasında sürekli çalıştığı halde prim ödeme gün sayılarının Kuruma eksik bildirildiğini belirterek müvekkilinin eşi ...’ın 06.07.1978-01.06.1979-02.06.1980-31.01.1981 tarihleri arasında sürekli ve asgari ücretle çalıştığının tespitine, yargılama giderleri ve vekalet ücretinin davalılar üzerinde bırakılmasına karar verilmesini talep ve dava etmiştir.

II. CEVAP
Davalı Kurum vekili cevap dilekçesinde özetle; davacının eşi ...'ın toplam 680 prim günü bulunduğunu, 900 gün prim süresini doldurmadığı için eşi olan davacıya ölüm aylığı bağlanamadığını, davacının eşinin talep konusu yapılan tarihler arasında davalı işyerinde çalıştığına dair kesin ve inandırıcı kanıtlar bulunmadığını, iş yerinin 15.05.1974 tarihinde yasa kapsamına alınıp, 01.04.1985 tarihinde yasa kapsamından çıkarılarak dosyasının 10 yıllık zamanaşımı nedeniyle imha edildiğini belirterek davanın reddini talep etmiştir.

III. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI
İlk Derece Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile davacının eşinin hizmet cetveli incelendiğinde, belirli sürelerle davalı iş yerinde sigortalılık kaydının bulunduğu, davacı tarafın eşinin çalışmasının tespitini istediği çalışma süresinin bundan yaklaşık 40 sene öncesine ilişkin olması, bordro tanıklarının davacının eşinin işe başladığı ve işten ayrıldığı süreye ilişkin net cevaplarda bulunamayıp, davacının, eşinin çalışma tespiti istediği dönemin 06.07.1978-01.06.1979, 02.06.1980-31.01.1981 tarihleri ise de, dinlenen tanıkların ortalama 1977-1978 tarihleri arasında davacıyla birlikte çalıştıklarını beyan etmeleri, tanıkların beyanlarında somut çalışma sürelerinden bahsetmiyor olmaları, Mahkemece Jandarma marifeti ile yaptırılan kolluk araştırmasından somut bir veriye ulaşılamamış olması, Ticaret Sicil Gazetesi incelendiğinde, davalı şirketin unvanında değişiklik olmayışı hususları bir arada değerlendirildiğinde, davacının eşinin hizmet cetvelinde gözükenden daha fazla davalı bünyesinde çalıştığı ispatlanamadığı gerekçeleriyle davanın reddine karar verilmiştir.

IV. İSTİNAF
A. İstinaf Yoluna Başvuranlar
İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davacı vekili istinaf başvurusunda bulunmuştur.

B. İstinaf Sebepleri
Davacı vekili istinaf dilekçesinde özetle; İlk Derece Mahkemesi kararının usul ve yasaya aykırı olduğunu, dava dilekçesinde sehven 06.07.1978-01.06.1979 ve 02.06.1980-31.01.1981 yazıldığını, kararda 06.07.1978-01.06.1979; 02.06.1980-31.01.1981 tarihlerinin belirtildiğini, tanıkların detaylı bilgi vermediğini, tanıkların bir kısmının işverenin çalışanları sigortaya geç bildirdiğini belirttiğini, işyerinde çalışmanın sürekli olduğunu, müvekkilinin eşinin 479 gününün mevcut olduğunu, 433 gün eksik bildirildiğini, eksik inceleme sonucu verilen kararın kaldırılarak davanın kabulüne karar verilmesi gerektiğini beyan ederek istinaf isteminde bulunmuştur.

C. Gerekçe ve Sonuç
Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile usul ve esas yönünden yasaya aykırılık bulunmadığı anlaşılmakla, istinaf başvurusunun esastan reddine karar verilmiştir.

V. TEMYİZ
A. Temyiz Yoluna Başvuranlar
Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davacı vekili temyiz isteminde bulunmuştur.
B. Temyiz Sebepleri
Davacı vekili, istinaf dilekçesinde ileri sürülen gerekçeleri tekrar ederek kararın bozulmasını talep etmiştir.

C. Gerekçe
1. Uyuşmazlık ve Hukuki Nitelendirme
Uyuşmazlık, hizmet tespitine ilişkindir.

2. İlgili Hukuk
1.Hizmet tespitine ilişkin talebin yasal dayanağı 01.10.2008 tarihinde yürürlüğe giren 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu'nun geçiş hükümlerini içeren Geçici 7 nci maddesi gereğince 506 sayılı Kanun'un 79/10 uncu ve 5510 sayılı Kanun'un 86/9 uncu maddeleri olup Anayasal haklar arasında yer alan sosyal güvenliğin yaşama geçirilmesindeki etkisi gözetildiğinde, sigortalı konumunda geçen çalışma sürelerinin saptanmasına ilişkin bu tür davalar kamu düzeni ile ilgili olduğundan özel bir duyarlılıkla ve özenle yürütülmeleri zorunludur. Bu bağlamda, hak kayıplarının ve gerçeğe aykırı sigortalılık süresi edinme durumlarının önlenmesi, temel insan haklarından olan sosyal güvenlik hakkının korunabilmesi için, tarafların gösterdiği kanıtlarla yetinilmeyip gerek görüldüğünde kendiliğinden araştırma yapılarak delil toplanabileceği açıktır.

2. Bu tür davalarda Mahkemece yapılacak iş, davacıyla ilgili varsa tüm belge ve kayıtlar işverenden istenilmeli, çalışmanın gerçekleştiği ileri sürülen işyerinin Kurum nezdinde bulunan dosyası, işverence hazırlanması gerekli ücret ödeme bordroları, puantaj kayıtları ve diğer kayıtlar getirtilmeli, dönemsel sigorta primleri bordrosuyla veya aylık prim ve hizmet belgesiyle bildirimleri yapılan sigortalılar tanık sıfatıyla dinlenilmeli, Kurum müfettişlerince inceleme yapılıp yapılmadığı sorulmalı, inceleme yapılmışsa belgeler getirtilmeli, aynı çevrede faaliyet yürüten ve davacının çalışmasını bilebilecek durumda olan tarafsız nitelikte başka işverenler ve bordrolu çalışanlar yöntemince saptanarak tanık sıfatıyla dinlenilmeli, işçilik alacaklarına ilişkin dava dosyasının varlığı araştırılarak celbedilmeli ve işçilik hakları davasında dinlenen tanıkların anlatımları ile bu dosyada bilgi ve görgüsüne başvurulan tanıkların anlatımları karşılaştırılmalı, varsa çelişki giderilmeli, yargılama sürecinde dinlenen tanık anlatımlarının değerlendirilmesinde, iş yerinin kapsamı, kapasitesi ve niteliği nazara alınmalı, işin mevsimlik olduğu anlaşılırsa dönemleri belirlenmeli, bu dönemde davacı ile işveren arasındaki sözleşmenin askıda olduğu ve mevsimlik dönemlerde hak düşürücü sürenin işlemeyeceği gözönünde bulundurulmalı; böylelikle; çalışmanın varlığı, başlangıç ve bitiş tarihleri, mevsimlik mi, sürekli mi olduğu, yapılan işin kapsam ve niteliği de nazara alındığında kısmi çalışma mümkün olduğundan kısmi ve kesintili olup olmadığı yöntemince araştırılmalıdır.

3. Değerlendirme
İnceleme konusu eldeki davada, davacı vekilinin davacının eşi ...'ın davalı işveren nezdinde 06.07.1978-01.06.1979 ve 02.06.1980- 31.01.1981 tarihleri arasında kesintisiz çalıştığının tespiti iddiasına ilişkin olarak Mahkemece davanın reddine karar verilmiş ise de davacının eşinin davalı işyerinde çalışıp çalışmadığına yönelik araştırma yeterli değildir.

Somut uyuşmazlıkta davacının eşi 25.03.1956 doğumlu ...'ın davalıya ait kereste fabrikasında soğuk demir ustası olarak çalıştığı, 06.07.1978 - 01.06.1979 ile 02.06.1980 - 31.01.1981 tarihleri arasında davalıya ait iş yerinden kısmi bildirimleri olduğu, 01.03.1990 tarihinde de vefat ettiği, davalıya ait iş yerinin niteliğine göre aralıklı çalışmayı gerektiren bir iş olmadığı süreklilik arz ettiği gözetilerek ve dinlenen tanıkların da bildirimleri olması dikkate alınarak, başkaca bordro tanıkları ve kayden komşu iş yeri sahip ve çalışanı oldukları tespit edilen tanıkların beyanları alınmalı, elde edilecek tüm deliller bir arada değerlendirilmek suretiyle varılacak sonuç uyarınca bir karar verilmelidir.

VI. KARAR
1. Temyiz olunan, İlk Derece Mahkemesi kararına karşı istinaf başvurusunun esastan reddine ilişkin Bölge Adliye Mahkemesi kararının ORTADAN KALDIRILMASINA,

2. İlk Derece Mahkemesi kararının BOZULMASINA,

Peşin alınan temyiz harcının istek halinde temyiz eden ilgiliye iadesine,

Dosyanın İlk Derece Mahkemesine, bozma kararının bir örneğinin kararı veren Bölge Adliye Mahkemesine gönderilmesine,

28.03.2024 tarihinde oy birliğiyle karar verildi.