YARGITAY 10. HUKUK DAİRESİ

10. Hukuk Dairesi         2024/2009 E.  ,  2024/3681 K.
"İçtihat Metni"MAHKEMESİ : Antalya Bölge Adliye Mahkemesi 9. Hukuk Dairesi
SAYISI : 2023/3216 E., 2023/3435 K.
KARAR : Esastan ret
İLK DERECE MAHKEMESİ : Denizli 4. İş Mahkemesi
SAYISI : 2017/439 E., 2023/187 K.

Taraflar arasındaki hizmet tespiti davasından dolayı yapılan yargılama sonunda İlk Derece Mahkemesince davanın kısmen kabulüne karar verilmiştir.

Kararın davacı ve davalı Kurum vekili tarafından istinaf edilmesi üzerine, Bölge Adliye Mahkemesince başvurunun esastan reddine karar verilmiştir.

Bölge Adliye Mahkemesi kararı davacı ve davalı Kurum vekili tarafından temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçesinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi ... tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:

I. DAVA
Davacı vekili dava dilekçesinde; müvekkilinin davalı ...'e ait ... Adana Ocakbaşı Restoranında 2007 yılının başından 2011 yılı Mart ayına kadar çalıştığını, daha sonra ise davalı ... ... ...'in talebiyle, davalı ... ...'ye ait Aki İş Merkezi'nde yer alan Kardeşler Lokantasında çalışmaya başladığını, zira müvekkilinin bundan evvel çalıştığı ... Adana Ocakbaşı Restoranı da davalı ... ...'ye ait olmakla birlikte görünüşte baldızı olan davalı ...'ya aitmiş gibi göründüğünü, davalıların muvazaalı bir şekilde davacının davalı ... ...'nin işyerine geçişini sağladıklarını, bu dönem boyunca müvekkilinin sigorta primlerinin yatırılmadığını bilmeksizin işine devam ettiğini, davalı ... ...'nin 05.10.2011 tarihinde müvekkilinin iş akdini feshettiğini, müvekkilinin iş akdinin feshi üzerine bu tarihten 3-4 sene evvel davalı ... ...'ye paraya sıkışması sebebiyle vermiş olduğu 24 adet bebek altını ve 25,68 gr ağırlığındaki 2 adet düz bileziğin bedelini kendisinden talep ettiğini, ancak şahısların bu talebinden dolayı müvekkilini darp ettiklerini, buna ilişkin olarak soruşturma aşamasında ifadeleri alınan ... ve ... ... ile davalı ... ...'nin beyanları ile de taraflarınca belirtilen süre boyunca müvekkilinin davalı işverene ait işyerinde çalıştığının ... olduğunu, müvekkilinin yukarıda yazılı altın karşılığı olan meblağı almak için ilamsız takibe ilişkin ödeme emri gönderdiğini, ancak davalı tarafından borca itiraz edildiğini beyanla; müvekkilinin davalı ...'ya ait işyerinde 15.03.2007-29.03.2011 tarihleri arasında çalıştığının tespitine karar verilmesini talep ve dava etmiştir.

II. CEVAP
1.Davalı ... vekili cevap dilekçesinde özetle; açılan davanın haksız ve yersiz açılmış bir dava olup, reddinin gerektiğini, kurum kayıtlarında davacının iddia ettiği tarihleri arasında çalıştığını gösterir belgelerin tespit edilemediğini, kurum kayıtlarının esas olduğunu, davacının bunun aksini aynı değerdeki yazılı belgelerle ispatlayabileceğini, bu tür hizmet tespiti davaları kamu düzenini ilgilendirdiğinden davanın hiç kuşkuya yer bırakmayacak şekilde ispatlanması gerektiğini, açıklanan nedenlerle davanın reddine karar verilmesini talep etmiştir.

2.Davalı davanın reddini talep etmiştir.

III. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI
İlk Derece Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile davalı işyerine ilişkin olarak saptanan en eski tarihli yazılı belge olan kira sözleşmesine göre, davalı işyerinin 12.03.2008 tarihinden itibaren faaliyet gösterdiğinin kabul edilebilir olduğu, ancak bordro tanığı ...'ın davalı işyerinde çalışmaya başladığı kabul edilen 01.04.2008 tarihi öncesinde davacının davalı işyerinde çalıştığını ispata yarayacak itibar edilebilir nitelikte bir delile rastlanmadığı, buradan hareketle, davacının dava konusu 01.04.2008-29.03.2011 tarihleri arasında davalı işyerinde çalıştığının kabul edildiği belirtilerek davanın kısmen kabulüne karar verilmiştir.

IV. İSTİNAF
A. İstinaf Yoluna Başvuranlar
İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davacı ve davalı Kurum vekili istinaf başvurusunda bulunmuştur.

B. İstinaf Sebepleri
1.Davacı vekili istinaf dilekçesinde özetle; İlk Derece Mahkemesi kararının usul ve yasaya aykırı olduğunu, hatalı ve eksik inceleme ile karar verildiğini, davacı iddialarının kanıtlandığını beyan ile İlk Derece Mahkemesi kararının kaldırılmasını ve davanın kabulünü istemiştir.

2.Davalı Kurum vekili istinaf dilekçesinde özetle; İlk Derece Mahkemesi kararının usul ve yasaya aykırı olduğunu, hatalı karar verildiğini, davanın kamu düzenini ilgilendirdiğini, kesin deliller ile ispatı gerektiğini, davacının hukuki yararının da bulunmadığını, tanık beyanları ile hüküm kurulamayacağını, hatalı ve eksik inceleme neticesinde verilen kararın yerinde olmadığını beyan ile İlk Derece Mahkemesi kararının kaldırılmasını ve davanın reddini istemiştir.

C. Gerekçe ve Sonuç
Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile davacının çalışmasının hizmet akdinide dayanıp dayanmadığı ile ilgili olarak tanıklar dinlendiğini, dinlenen bu tanıkların bordro ve kamu tanığı olduğunun anlaşıldığını, bordro tanıkları ve kamu tanık beyanları ile tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirildiğinde; Yerel Mahkeme kararının yerinde görüldüğünü belirterek, istinaf başvurusunun esastan reddine karar verilmiştir.

V. TEMYİZ
A. Temyiz Yoluna Başvuranlar
Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davacı ve davalı Kurum vekilleri temyiz isteminde bulunmuştur.

B. Temyiz Sebepleri
Davacı ve davalı Kurum vekilleri, istinaf gerekçeleri ile birebir aynı gerekçeler ile kararın bozulmasını talep etmiştir.

C. Gerekçe
1. Uyuşmazlık ve Hukuki Nitelendirme
Uyuşmazlık, hizmet tespiti istemine ilişkindir.

2. İlgili Hukuk
1) 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun (6100 sayılı Kanun) 369 uncu maddesinin birinci fıkrası ile 370 ve 371 inci maddeleri,

2) Dava, 506 sayılı Kanunun 79/10 uncu ve 5510 sayılı Kanun’un m. 86/9 uncu maddesi uyarınca açılmış hizmet tespiti davasıdır. Maddeye göre, “Yönetmelikle tespit edilen belgeleri işveren tarafından verilmeyen veya çalıştıkları Kurumca tespit edilemeyen sigortalılar, çalıştıklarını hizmetlerinin geçtiği yılın sonundan başlayarak 5 yıl içerisinde mahkemeye başvurarak alacakları ilam ile ispatlayabilirlerse, bunların mahkeme kararında belirtilen aylık kazanç toplamları ile prim ödeme gün sayıları nazara alınır.”

Hizmet akdi ile bir veya birden fazla işveren tarafından çalıştırılanların hizmetlerin tespitine ilişkin davalar, kamu düzenine ilişkindir. Bu nedenle özel bir duyarlılıkla ve özenle yürütülmesi zorunludur. Bu çerçevede hak kayıplarının ve gerçeğe aykırı sigortalılık süresi edinme durumlarının önlenmesi, ... insan haklarından olan sosyal güvenlik hakkının korunabilmesi için, bu tür davalarda tarafların gösterdiği kanıtlarla yetinilmeyerek, gerekli araştırmaların re'sen yapılması ve kanıtların toplanması gerektiği göz önünde bulundurulmalıdır.

3) 6100 sayılı HMK m. 119/1-e gereğince davacının, iddiasının dayanağı olan bütün vakıaların sıra numarası altında açık özetlerini bildirmek, m. 194 gereğince de taraflar, dayandıkları vakıaları, ispata elverişli şekilde somutlaştırma yükümlülüğü vardır. Tarafların, dayandıkları delilleri ve hangi delilin hangi vakıanın ispatı için gösterildiğini açıkça belirtmeleri zorunludur.

Bir davada haklı çıkabilmek için soyut veya genel hatlarıyla bir iddiayı ortaya koymak yeterli değildir. Aynı zamanda bu iddiaların, ispata elverişli hale getirilerek zaman, mekân ve içerik olarak somutlaştırılması gerekir. En azından iddianın araştırılabilmesine yönelik somut bilgi ve açıklamaların sunulması gerekir. İddia somutlaştırıldıktan sonra hâkim ve karşı taraf, bunun üzerinden savunma ve yargılama yapabilecektir. Soyut iddialar ve vakıalar üzerinden değerlendirme yapılması mümkün değildir.

Somutlaştırma yükü, genel anlamda tarafların açıklama ödevinin bir parçası ve layihalar teatisi aşamasındaki tezahür şeklidir. Somutlaştırma yükü, basit yargılama ve kendiliğinden araştırma ilkesinin uygulandığı davalarda da geçerlidir.

HMK m. 31 gereğince, Hâkim, uyuşmazlığın aydınlatılmasının zorunlu kıldığı durumlarda, maddi veya hukuki açıdan belirsiz yahut çelişkili gördüğü hususlar hakkında, taraflara açıklama yaptırabilir; soru sorabilir; delil gösterilmesini isteyebilir. Davaya konu talebin somutlaştırılmaması halinde önce hâkim, m. 31 ve 119/1-e gereğince davayı aydınlatma ödevi ve ön incelemedeki görevi gereği, somut olmayan hususların belirlenmesini davacıdan istemeli, gerekirse tarafa açıklattırma yaptırmalı, bu eksiklik giderildikten sonra yargılamaya devam etmelidir.

4) Hizmet tespiti davalarının amacı hizmetlerin karşılığı olan sosyal güvenlik haklarının korunmasıdır. Hizmet akdine dayalı çalışma olgusunun ispatında delil sınırlandırması yoksa da davacının Kurum sicil dosyası, işyeri özlük dosyası temin edilip işyerinin Kanunun kapsamında veya kapsama alınacak nitelikte bulunup bulunmadığı eksiksiz bir şekilde belirlendikten sonra iddia edilen çalışmanın başlangıç ve bitiş tarihleri, hangi işyerinde ne iş yapıldığı, işyerinin kapsam, kapasite ve niteliği, prime esas kazanca tabi ücretin ne olduğu, çalışmanın sürekli, kesintili, mevsimlik olup olmadığı eksiksiz bir şekilde açıklığa kavuşturulmalıdır.

Taraf tanıklarının sözleri değerlendirilirken bunların inandırıcılığı üzerinde durulmalı, verdikleri bilgilere nasıl vakıf oldukları, işveren ve işçiyle, işyeriyle ilişkileri, bazen uzun yılları kapsayan bilgilerin insan hafızasında yıllarca eksiksiz nasıl taşınabileceği düşünülmeli ve tanıklar buna göre dinlenilmeli, re’sen araştırma kapsamında sadece taraf tanıkları ile yetinilmeyip mümkün oldukça işyerinin müdür, amir, şef, ustabaşı ve postabaşı gibi görevlileri ve o işyerinde çalışan öteki kişiler ile o işyerine komşu ve yakın işyerlerinde bu yeri bilen ve tanıyanlar dahi dinlenerek tanık beyanlarının sağlığı denetlenmeli ve çalışma olgusu böylece hiç bir kuşku ve duraksamaya yer bırakmayacak biçimde belirlenmelidir.

3. Değerlendirme
Somut olayda, yukarıdaki açıklamalar kapsamında yeterli araştırma yapılmadığı, tanıkların anlatımları arasındaki çelişkinin giderilmediği, Kamu tanıkları olarak dinlenen ...'ın ifadesinde "davacıyı davalının iş yerinde bazı dönemlerde ayda bir kez veya 20 günde bir toplu yemek organizasyonu olduğunda gelip çalıştığını biliyorum ve yemekhanede bulaşık vs işleri yaptığını biliyorum. Devamlı çalıştığını görmedim." şeklinde beyanda bulunduğu, kamu tanığı ... Arkaslan "Davacıyı davalının iş yerinde ayda bir kez sadece genel temizlik işine gelmesinden dolayı biliyorum." şeklinde beyanda bulunduğu, diğer kamu tanıkları ... ve ... ile ...'un ise çalışmanın tam zamanlı ve kesintisiz olduğu yönündeki beyanları ile çalışmanın tam zamanlı mı? kısmi zamanlı mı? olduğunun tam olarak ortaya konulmadığı ve eksik araştırma ile karar verildiği anlaşılmıştır.

Mahkemece yapılacak iş; varsa başka komşu işyeri tanıklarının da tespiti yapılarak dinlenilmeli, tanık anlatımları arasındaki çelişki giderilmeli, gerektiğinde dinlenen tanıkların tekrar ifadesi alınarak ifadeler arasındaki çelişki giderilmeli ve varılacak sonuca göre bir karar verilmelidir.

VI. KARAR
Açıklanan sebeplerle,
1. Temyiz olunan, İlk Derece Mahkemesi kararına karşı istinaf başvurusunun esastan reddine ilişkin Bölge Adliye Mahkemesi kararının ORTADAN KALDIRILMASINA,

2. İlk Derece Mahkemesi kararının BOZULMASINA,

Dosyanın İlk Derece Mahkemesine, bozma kararının bir örneğinin Bölge Adliye Mahkemesine gönderilmesine,

03.04.2024 tarihinde oy birliğiyle karar verildi.