YARGITAY 10. HUKUK DAİRESİ

10. Hukuk Dairesi         2024/1880 E.  ,  2024/4075 K.
"İçtihat Metni"MAHKEMESİ : İzmir Bölge Adliye Mahkemesi 10. Hukuk Dairesi
SAYISI : 2021/2181 E., 2023/3066 K.
KARAR : Esastan Ret
İLK DERECE MAHKEMESİ : İzmir 1. İş Mahkemesi
SAYISI : 2018/456 E., 2021/235 K.

Taraflar arasındaki hizmet tespiti davasından dolayı yapılan yargılama sonunda İlk Derece Mahkemesince davanın reddine karar verilmiştir.

Kararın davacı vekili tarafından istinaf edilmesi üzerine, Bölge Adliye Mahkemesince istinaf istemlerinin esastan reddine karar verilmiştir.

Bölge Adliye Mahkemesi kararı davacı vekili tarafından temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçelerinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi ... tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:

I. DAVA
Davacı vekili dava dilekçesinde özetle; davacının eşi ile birlikte davalının yanında 03.12.2012–13.08.2018 tarihleri arasında çalıştığını, ancak sigortalılık sürelerinin bildirilmediğini beyanla davacının davalı yanında geçen çalışmalarının tespitini talep etmiştir.

II. CEVAP
Davalı vekili cevap dilekçesinde özetle; davacının davalıya ait iş yerinde hiç bir zaman çalışmadığını, davacının eşi ...’ın davalıya ait iş yerinde emirlere itaatsizlik gerekçesi ile işvereni olan davalı tarafından iş akdine son verildiği 13.08.2018 tarihine kadar asgari ücret ile ve sigortalı olarak çalıştığını, bu konu ile ilgili davanın halen İzmir 6. İş Mahkemesinin 2018/485 E. numaralı dosyasında derdest olduğunu, davacının büyükbaş hayvan besiciliği yapılan çiftlikte hiç bir zaman ve hiçbir ad altında çalışmadığını, talep edilen dönemde davacının dava dışı başka iş yerlerinde çalışmalarının bulunduğunu beyanla davanın reddini talep etmiştir.

Fer'i müdahil Kurum vekili cevap dilekçesinde özetle; davacının talep edilen dönemde dava dışı iş yerlerinden bildirilen çalışmalarının olduğunu, bir kişinin altı yıla yakın sigortasız olarak çalıştırılmasının hayatın olağan akışına aykırı olduğunu beyanla davanın reddini talep etmiştir.

III. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI
İlk Derece Mahkemesi yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile "... Dosya içeriğinde davacının çalışma iddiasına ilişkin olarak yazılı delil yer almamaktadır. Bu nedenle tanık anlatımlarının değerlendirilmesi gerekmiştir. Bu kapsamda davalı işyerinden 27.01.2015-24.07.2017 tarihleri arasında çalışması bildirilen bordro tanığı ...; davalı işyerinde davacının eşi ... ile birlikte çalıştıklarını, çiftlikteki ineklerin bakımını kendisinin, sağılması işinin ... tarafından yapıldığını, davacının kendi çalıştığı dönemde davalıya ait işyerinde çalışmadığını, davacının çalışmak için fabrikaya gittiğini, davacının ailesi ile birlikte çiftlikte kaldıklarını, davalı işyerinden 10.10.2014-26.10.2016 tarihleri arasında çalışmaları bildirilen bordro tanığı ...; davalı çiftlikte hayvanların bakım işini ...’ın yaptığını, ...’ın ara sıra eşine yardımcı olduğunu, ...’ın davalı işyerinde çalışmadığını, dışarıda çalıştığını, yine bordro tanıkları ... ve Özel Karakuş ve davalı tanığı ... da, davacının davalı işyerinde çalışmadığını beyan etmişlerdir. Davalının eşi olan tanık ... her ne kadar 2012-2018 yılları arasında davalı işyerinde çalıştığını beyan etmişse de hizmet döküm cetveline göre 01.06.2011-30.09.2012 tarihleri arasında Kurumda 1179923 035 sicil sayılı dosyada işlem gören Anadolu Restoran İşletmeleri Ltd. Şti., 02.12.2013-31.01.2014 tarihleri arasında Kurumda 1493962 035 sicil sayılı dosyada işlem gören Ferudun Bayar adına tescilli Karabağlar/İzmir adresindeki işyerinden, 19.08.2014-13.08.2018 tarihleri arasında Kurumda 1524491 035 sicil sayılı dosyada işlem gören ... adına tescilli işyerinden çalışmalarının bildirildiği görülmüştür. Tanıklardan ..., 2011 yılının ortalarından 2015 yılının sonlarına kadar ... Selçuk'a ait davalı çiftliğe komşu çiftlikte çalıştığını belirtmişse de 16.08.2013-23.09.2013 tarihleri arasında Kurumda 1166055 035 sicil sayılı dosyada işlem gören ... Selçuk adına tescilli işyerinden çalışmalarının bildirildiği görülmüştür. Davalı işyerinin 19.08.2014 tarihinde kanun kapsamına alındığı, davacının davalıya ait işyerinde dava konusu dönemde çalıştığına ilişkin olarak bordro tanıklarının beyanlarından bir belirleme yapabilmek mümkün olmayıp davacının dava konusu dönemde başka işyerinde geçen çalışmalarının da bulunduğu nazara alındığında, davacı ...’ın davalı işyerinde 03.10.2012-13.08.2018 tarihleri arasında kesintisiz olarak hizmet akdiyle çalıştığı hususunu her türlü şüpheden uzak , hiçbir kuşku ve duraksamaya yer vermeyecek şekilde ispat edemediği değerlendirilmiş olup..." gerekçesiyle davanın reddine dair karar verilmiştir.

IV. İSTİNAF
A. İstinaf Yoluna Başvuranlar
İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davacı vekilince istinaf başvurusunda bulunulmuştur.

B. İstinaf Sebepleri
Davacı vekili istinaf dilekçesinde özetle; davacının davalıya ait iş yerinde hayvan bakımı ve sağımı işlerinde sabah 3 saatten fazla ve akşam 3 saatten fazla olmak üzere çalıştığını, diğer zamanlarda da dava dışı iş yerlerinde çalıştığını, tanık beyanları ile bu hususun ispatlandığını, dinlenilen bordro tanıklarının davalının eşi ve ağabeyi olduklarını beyanla İlk Derece Mahkemesi kararı kaldırılarak davanın kabulüne karar verilmesini talep etmiştir.

C. Gerekçe ve Sonuç
Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile "... istinaf dilekçesinde belirtilen nedenler ve kamu düzenine ilişkin aykırılık bulunup bulunmadığı yönü gözetilerek yapılan incelemede, dava dosyasındaki yazılara, kararın dayandığı delillerle kanuni gerektirici sebeplere, vakıa ve hukuki değerlendirmelere ve özellikle; davacının talep edilen dönemde dava dışı iş yerlerinden bildirilen çalışmalarının bulunması, davacının davalı iş yerindeki eylemlerinin, davalıya ait iş yerinde hizmet akdi ile çalıştığı anlaşılan eşine yardım mahiyetini aştığına ve davalı ile aralarında hizmet akdi bulunduğuna dair kanaat edinilememesi hep birlikte değerlendirildiğinde, İlk Derece Mahkemesince davanın reddine dair verilen kararın usul ve yasaya uygun olduğu anlaşılmakla...." gerekçesiyle davacı vekilinin istinaf başvurusunun esastan reddine karar verilmiştir.

V. TEMYİZ
A. Temyiz Yoluna Başvuranlar
Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davacı vekili temyiz isteminde bulunmuştur.

B. Temyiz Sebepleri
Davacı vekili temyiz dilekçesinde özetle; istinaf dilekçesindeki taleplerle temyiz isteminde bulunmuştur.

C. Gerekçe
1. Uyuşmazlık ve Hukuki Nitelendirme
Uyuşmazlık, davacının davalıya ait büyükbaş hayvan çiftliğinde 03.12.2012 – 13.08.2018 Tarihleri arasında süt sağım işinde çalıştığının tespiti istemine ilişkindir.

2. İlgili Hukuk
1.6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun (6100 sayılı Kanun) 369 uncu maddesinin birinci fıkrası ile 370 ve 371 inci maddeleri ile

2. 5510 sayılı Kanun'un 86 ncı maddesi

3. Değerlendirme
Bölge Adliye Mahkemelerinin nihai kararlarının bozulması 6100 sayılı Kanun'un 371 inci maddesinde yer alan sebeplerden birinin varlığı hâlinde mümkündür.

İlk Derece Mahkemesi tarafından, davanın esasına ilişkin deliller tam olarak toplanıp değerlendirilmeden, eksik inceleme ve değerlendirme sonucu hüküm verilmiştir.
Şöyle ki;
Hizmet tespitine ilişkin bu tür davalar kamu düzeni ile ilgili olduğundan özel bir duyarlılıkla ve özenle yürütülmeleri zorunlu olup mahkemece tarafların sunduğu deliller ile yetinilmeyerek, kendiliğinden araştırma ilkesi benimsenmek suretiyle, sigortalılığın kabulü ve hüküm altına alınabilmesi için hizmet akdinin ve eylemli çalışmanın varlığı ortaya konulmalıdır.

Bu amaçla hizmeti ortaya koyabilecek belgeler, varsa Kurum görevlileri tarafından düzenlenen rapor ve tutanaklar getirtilmeli, yine davalı iş yerinde aynı dönemde bildirimleri yapılan sigortalılar tanık sıfatıyla dinlenilmeli, gerektiğinde aynı çevrede faaliyet yürüten işverenler ve bunların çalıştırdığı kimseler yeniden Kurum ve Kolluk marifetiyle yöntemince belirlenerek bilgi ve görgülerine başvurulmalı, böylelikle iddianın somut ve inandırıcı bilgilere dayalı biçimde kanıtlanıp kanıtlanmadığı değerlendirilmelidir. (HGK 29.06.2005 gün ve 2005/21-409- 413, 23.12.2009 gün ve 2009/10-581-619, 10.02.2010 gün ve 2010/10-72-72, 21.09.2011 gün ve 2011/10-527– 552)

Bu nedenle işyerinin gerçekten var olup olmadığı, Kanun kapsamında veya kapsama alınacak nitelikte bulunup bulunmadığı, işin niteliği eksiksiz bir şekilde belirlenmeli daha sonra çalışma olgusunun varlığı özel bir duyarlılıkla araştırılmalıdır.

Dosyadaki kayıt ve belgelerden, davacının 03.12.2012 – 13.08.2018 tarihleri arasındaki hizmet süresinin tespitini talep etmesi, davalıya ait iş yerinin ise 19.08.2014 tarihinde kanun kapsamına alınmış olması karşısında, davacının iddiasına konu iş yerinin 03.12.2012 - 19.08.2014 tarihleri arasında faal olup olmadığı hususu üzerinde durulmalı, bu kapsamda davalıya ait vergi kayıtları ile yoklama tutanakları ile bağlı bulunduğu Tarım İlçe Müdürlüğü Kurum kayıtları istenilmeli dinlenilecek tanık anlatımları ile işyerinin anılan tarihler arasında faaliyette olduğu net bir şekilde belirlenmeli, yine Tarım İlçe Müdürlüğü ile yazışma yapmak suretiyle dava konusu çiftlikte bulunan hayvan menşei kayıtları ve cinslerine göre yaşlarının ve sayılarının tespiti sağlanmalı, davacı hayvan bakımı ve süt sağımı işinde çalıştığını iddia ettiğine göre yukarıdaki mercin yazı cevabı dikkate alınarak ayrıca dosya içerisindeki beyanlardan yakın mesafede çiftliklerin bulunduğu anlaşıldığından yöntemince bu noktada jandarma ve emniyet aracılığıyla komşu iş yeri sahipleri ve çalışanları tespit edilerek beyanlarına başvurulmalı, alınan tanık ifadelerinde hayvanların bulunduğu alanın temizliği ile yemlerin dağıtımı işi traktör ile yapıldığı beyan edilmekle traktörün varlığı ve tescil kaydına ilişkin bilgi ve belgeler getirtilerek merci cevabı ile Tarım İlçe Müdürlüğü kayıtları bir arada değerlendirilerek çiftliğin kapsamına göre her yıl üzerinden bildirilen hayvan sayısı ve cinsi dikkate alınarak hayvan bakım ve sağım işi ile temizlik ve yem dağıtımı işlerinin kaç kişiyle yapılabileceği hususu değerlendirilmeli, dosya kapsamında dinlenilen davacı ve davalı tanıklarının komşu iş yeri çalışanı olup olmadığı hususunun kurumdan tanıklara ait iş yeri ünvan listesi ekli hizmet döküm cetvelleri ile komşu iş yeri olarak beyan edilen işverenlere ait vergi mükellefiyet kayıtları getirtilerek denetlenmesi, komşu iş verenlere ait vergi kayıtları incelenerek yukarıdaki kapsam tarihi öncesi dönemde davalıya ait iş yerinin faal olup olmadığı hususunun da beyanlarına başvurularak değerlendirilmesi, davacı ile kocasının davalıya ait iş yerinde bulunan müştemilatta hangi tarihlerde ikamet ettiğine dair kayıtların İlçe Nüfus Müdürlüğü ile ilgili abonelik firmalarından sorgulanması, davaya konu dönemde muhtar ve ihtiyar heyeti üyelerinin tespiti ile yukarıda yapılan tüm araştırmalar neticesinde Mahkemece dinlenilecek tanıkların davacının iddia ettiği çalışmasının bulunup bulunmadığı çalışmasının hizmet akdine dayalı olarak mı yoksa aynı iş yerinde çalışan kocasına yardım mahiyetinde mi olup olmadığı yönünde beyanları alınarak belirlenmesi davacının iş yerinde fiili çalışmasının varlığı hususunda kanaat edinecek düzeyde başkaca bilgi sahiplerinin varlığının araştırılmasından sonra ve resen araştırma çerçevesinde başkaca delillerin de incelenebileceği hatırda tutularak fiili çalışmanın varlığı hususunda tüm belgelerin getirilip incelenmesinden sonra, bir karar tesisi gerekirken, yazılı şekilde karar verilmesi usul ve yasaya aykırı olup bozma nedenidir.

Mahkemece bu maddi ve hukuki olgulara gözetilmeksizin, eksik inceleme ve araştırma ile yazılı şekilde karar verilmesi usul ve yasaya aykırı olup bozma nedenidir.

O halde, davacı vekilinin bu yönleri amaçlayan temyiz itirazları kabul edilmeli ve hüküm bozulmalıdır.

VI. KARAR
Açıklanan sebeplerle;
Temyiz olunan, İlk Derece Mahkemesi kararına karşı istinaf başvurusunun esastan reddine ilişkin Bölge Adliye Mahkemesi kararının ORTADAN KALDIRILMASINA,

İlk Derece Mahkemesi kararının BOZULMASINA,

Dosyanın İlk Derece Mahkemesine, kararın bir örneğinin Bölge Adliye Mahkemesine gönderilmesine,

Peşin yatırılan temyiz harcının istek halinde ilgiliye iadesine,

17.04.2024 tarihinde oy birliğiyle karar verildi.