YARGITAY 10. HUKUK DAİRESİ

10. Hukuk Dairesi         2024/187 E.  ,  2024/1923 K.
"İçtihat Metni"MAHKEMESİ : Samsun Bölge Adliye Mahkemesi 8. Hukuk Dairesi
SAYISI : 2022/1125 E., 2023/1588 K.
KARAR : Esastan ret
İLK DERECE MAHKEMESİ : Giresun İş Mahkemesi
SAYISI : 2021/45 E., 2022/100 K.

Taraflar arasındaki asıl dava Kurum işleminin iptali, birleşen karşı dava yersiz ödenen aylıkların tahsili istemine ilişkin olup yapılan yargılama sonunda İlk Derece Mahkemesince asıl davanın reddine, birleşen davanın kabulüne karar verilmiştir.

Kararın asıl dava davacısı/birleşen dava davalısı vekili tarafından istinaf edilmesi üzerine, Bölge Adliye Mahkemesince başvurularının esastan reddine karar verilmiştir.

Bölge Adliye Mahkemesi kararı asıl dava davacısı/birleşen dava davalısı vekili tarafından temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçelerinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi ... tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:

I. DAVA
1.Asıl davada davacı vekili dava dilekçesinde özetle; davacının .... sicil numarasında işlem gören ...'a ait işyerindeki 22.06.2007- 22.04.2010 tarihleri arasındaki sigortalılık sürelerinin iptal edildiğini, bu nedenle yaşlılık aylığı şartını kaybetmiş olduğundan bahisle aylığının başlangıç tarihi olan 01.01.2012 tarihinden itibaren durdurulduğunu, davacının çalışmasının eylemli olduğunu, sigortalılığın sahte olmadığını beyanla Kurum işleminin iptaline, durdurulan yaşlılık aylığının yeniden bağlanmasına ve ödenmeyen aylıkların faiziyle birlikte tahsiline karar verilmesini talep etmiştir.

2.Birleşen karşı dava dosyasında davacı SGK dava dilekçesinde özetle; denetim raporuyla davalının ...'a ait iş yerindeki 22.06.2007-22.04.2010 tarihleri arasındaki 1081 gün hizmetinin fiili olmadığının tespit edildiğini ve emeklilik şartları kaybedildiğinden 01.01.2012 tarihi itibariyle yaşlılık aylığının durdurulduğunu beyanla davalıya yersiz olarak ödenen 57.911,21-TL aylığın davalıya ödenme tarihlerinden Kuruma geri ödeme tarihine kadar ay be ay işlemiş ve işleyecek yasal faizi ile birlikte tahsiline karar verilmesini talep etmiştir.

II. CEVAP
1.Asıl dava dosyasında davalı SGK vekili cevap dilekçesinde özetle; Kurum işleminin yerinde olduğunu beyanla davanın reddine karar verilmesini talep etmiştir.

2. Birleşen karşı dava dosyasında davalı ... vekili cevap dilekçesinde özetle; davanın reddine karar verilmesini talep etmiştir.

III. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI
İlk Derece Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile davanın asıl dava yönünden reddine, birleşen dava yönünden kabulüne karar verilmiştir

IV. İSTİNAF
A. İstinaf Yoluna Başvuranlar
İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde asıl dava davacısı/birleşen dava davalısı vekili istinaf başvurusunda bulunmuştur.

B. İstinaf Sebepleri
Asıl dava davacısı vekili birleşen dosya davalısı ... vekili istinaf dilekçesinde özetle; bordro tanıkları ve komşu iş yeri tanıkları usulüne uygun olarak tespit edilemeden ve eksik inceleme ile karar verildiği gerekçelerine dayalı olarak istinaf yoluna başvurmuştur.

C. Gerekçe ve Sonuç
Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile istinaf başvurusunun esastan reddine karar verilmiştir.

V. TEMYİZ
A. Temyiz Yoluna Başvuranlar
Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde asıl dava davacısı/birleşen dava davalısı vekili temyiz isteminde bulunmuştur.

B. Temyiz Sebepleri
Asıl dava davacısı/birleşen dava davalısı vekili temyiz dilekçesinde özetle; istinaf dilekçesindeki beyanlarını tekrarla kararın bozulmasını talep etmiştir.

C. Gerekçe
1. Uyuşmazlık ve Hukuki Nitelendirme
Uyuşmazlıkta asıl dava; fiili çalışmanın varlığının tespiti, Kurum işleminin iptali, davacının kesilen aylığının tekrar bağlanması, ödenmeyen yaşlılık aylıklarının yasal faiziyle birlikte davacıya ödenmesi gerektiğinin tespiti ile davacı aleyhine çıkartılan borcun iptali taleplerine; birleşen dava ise davalı aleyhine tahakkuk ettirilen yersiz ödemenin faiziyle birlikte davalıdan tahsili istemine ilişkindir.

2. İlgili Hukuk
1. Davanın yasal dayanağı 506 sayılı Sosyal Sigortalar Kanunu'nun 79 uncu maddesi ile 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu'nun 86 ncı maddesidir. Anayasal haklar arasında yer alan sosyal güvenliğin yaşama geçirilmesindeki etkisi gözetildiğinde, sigortalı konumunda geçen çalışma sürelerinin saptanmasına ilişkin davalar, kamu düzenine ilişkin olduğundan, özel bir duyarlılık ve özenle yürütülmesi zorunludur. Bu bağlamda, hak kayıplarının ve gerçeğe aykırı sigortalılık süresi edinme durumlarının önlenmesi, temel insan haklarından olan sosyal güvenlik hakkının korunabilmesi için, bu tür davalarda tarafların gösterdiği kanıtlarla yetinilmeyip, gerek görüldüğünde re’sen araştırma yapılarak kanıt toplanabileceği de göz önünde bulundurulmalıdır.

2. Diğer taraftan 4857 sayılı İş Kanunu' nun 13 üncü maddesinde, işçinin normal haftalık çalışma süresinin, tam süreli iş sözleşmesiyle çalışan emsal işçiye göre önemli ölçüde daha az belirlenmesi durumunda sözleşmenin kısmî süreli iş sözleşmesi olduğu belirtilmiş, 63 üncü maddesinde, genel bakımdan çalışma süresinin haftada en çok 45 saat olduğu, aksi kararlaştırılmamışsa bu sürenin, işyerlerinde haftanın çalışılan günlerine eşit ölçüde bölünerek uygulanacağı açıklanmıştır. Bu tür hizmet tespiti davalarında tam gün üzerinden veya kısmi zamanlı olarak çalışma olgusunun ortaya konulması önem arz etmekte olup çalışmanın kısmi zamanlı olduğu anlaşıldığı takdirde günde kaç saat hizmet verildiği ve giderek haftalık ve aylık çalışma süreleri belirlenmeli, sonrasında değinilen 63 üncü madde kapsamında 7,5 saatlik çalışmanın 1 iş gününe karşılık geldiğinden yola çıkılarak hüküm altına alınması gereken aylık çalışma süresi belirlenmelidir.

3. Değerlendirme
Davacının 22.06.2007-22.04.2010 tarihleri arasında, dahili davalı ...'a ait iş yerinden bildirilen sigortalı çalışmalarının gerçek ve fiili olduğu iddiasıyla, aksine Kurum işleminin iptali talebiyle açılan davada, Mahkemece Kurum denetmen raporunda dinlenilen tanık beyanlarına itibarla davacının çalışmalarının gerçek ve fiili olmadığı kanaatiyle sonuca gidildiği anlaşılmışsa da verilen kararın eksik inceleme ve araştırmaya dayalı olduğu anlaşılmaktadır.

Dosyadaki kayıt ve belgelerin incelenmesinde; dahili davalı ... 'a ait boya-badana malzemelerinin satışı konusunda faaliyet gösteren iş yerinin sicil kayıtlarına göre 10.07.1993-31.12.2012 tarihleri arasında kanun kapsamında olduğu gözetilmek kaydıyla, uyuşmazlık konusu döneme ait anılan iş yerinin vergi denetim raporları, varsa vergi yoklama fişleri ilgili vergi dairesinden celp edilmeli, faaliyet alanı, iş yerinde yapılan işlerin niteliği, iş yerinin kapasitesi, iş yerinde kaç kişinin çalıştığı, fiilen çalışan kişiler açıkça tespit edilmeli, bu tespitlerin yapılmasının ardından, davacının marangoz olarak çalıştığını iddia etmesi karşısında, burada fiili çalışması tespit edilen ve sigortalılık hizmetleri iptal edilmeyen yeteri kadar bordro tanığı dinlenilerek, davacının yaptığı iş, çalışma süresi konusunda ayrıntılı beyanları alınmalı, gerek duyulması halinde ihtilaflı dönemde, resmi kayıtlar nazarında komşu iş yeri tanığı olduğu tespit edilen tanıklardan davacının çalışma iddiasına yönelik olarak beyanları alınmalı, toplanan deliller ışığında varılacak sonuç uyarınca bir karar verilmelidir.

VI. KARAR
Açıklanan sebeplerle;
1. Temyiz olunan, İlk Derece Mahkemesi kararına karşı istinaf başvurusunun esastan reddine ilişkin Bölge Adliye Mahkemesi kararının ORTADAN KALDIRILMASINA,

2. İlk Derece Mahkemesi kararının BOZULMASINA,

Dosyanın İlk Derece Mahkemesine, bozma kararının bir örneğinin kararı veren Bölge Adliye Mahkemesine gönderilmesine,

Peşin alınan temyiz karar harcının istek halinde ilgiliye iadesine,

28.02.2024 tarihinde oy birliğiyle karar verildi.