YARGITAY 10. HUKUK DAİRESİ

10. Hukuk Dairesi         2024/1828 E.  ,  2024/2481 K.
"İçtihat Metni"MAHKEMESİ :İş Mahkemesi
SAYISI : 2022/63 E., 2023/257 K.
KARAR : Kısmen kabul

Taraflar arasındaki hizmet tespiti davasında verilen karar hakkında yapılan temyiz incelemesi sonucunda, Dairece İlk Derece Mahkemesi kararının bozulmasına karar verilmiştir.

İlk Derece Mahkemesince bozmaya uyularak yeniden yapılan yargılama sonucunda; davanın kısmen kabulüne karar verilmiştir.

İlk Derece Mahkemesi kararı, davalılar vekilleri tarafından ayrı ayrı temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda; temyiz dilekçelerinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi ... tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:

I.DAVA
Davacı vekili dava dilekçesinde özetle; davacının Akşemsettin İlk Öğretim Okulu'nun ana sınıfında yemek, temizlik işlerini yapan hizmetli olarak 01.09.1992 tarihinde çalışmaya başladığı, ancak defalarca davalı işverenden talep etmesine rağmen sigortasının yapılmadığı ve işe girdiğine ilişkin işe giriş bildirgesinin SGK'ya verilmesinin ancak 22.10.2007 tarihi itibariyle olduğu, davalı işverenin bu tutumunun hukuka aykırı olduğu ve sürekli çalışmasına rağmen zaman zaman işten ayrılış ve işe giriş bildirgesi düzenlendiği, ara dönemlerde sosyal güvenlik priminin ödenmediği, halbuki davacının 21.12.1992 tarihinde işe başladığı, 2010 yılının Temmuz ayının 31. gününe kadar kesintisiz ve ara vermeden çalıştığı, işten çıkarıldığı tarihte 500 TL aylık net ücret aldığı iddiasıyla davacının 01.09.1992 - 31.07.2010 tarihleri arasında aylık 50 TL net ücretle kesintisiz çalıştığının tespitine karar verilmesini talep ve dava etmiştir.

II.CEVAP
Davalı Kurum vekili cevap dilekçesinde özetle; açılan davanın haksız ve yasal dayanaktan yoksun olduğu, davanın hak düşürücü süre nedeniyle reddinin gerektiği, davacının çalışmaları bakımından Kurum kayıtlarının esas olduğu, işyerinin varlığının işyerinin 5510 sayılı Kanun kapsamına girip girmediğinin araştırılması gerektiği, davacının işyerinde devamlı olarak hizmet akdiyle çalıştığının tanık beyanları dışında resmi, yazılı ve sağlıklı delillerle ispatlanması gerektiği, hizmetin geçtiği iddia edilen sürede işyerinin gerçekte var olup olmadığının araştırılması gerektiği, asgari ücretten daha yüksek bir ücretle çalışıldığı iddiası karşısında HMK'nun 20 nci maddesi gereğince bu iddianın yazılı delille ispatlanması gerektiği savunmasıyla davanın reddine karar verilmesini talep etmiştir.

Davalı MEB vekili cevap dilekçesinde özetle; öncelikle husumet yokluğu nedeniyle davanın reddi gerektiği, davacı iddialarının gerçek dışı olduğu, gerçek ve fiili çalışmanın ancak kayıtlarda görünen kadar olduğu, okul işyerlerinde evrak üzerinden yapılan arşiv araştırmasında davacının 22.10.2007 tarihinden önce ve 01.03.2008 tarihinden sonra çalıştığına dair herhangi bir kayıt bulunmadığı, ayrıca okullardan elde edilen bilgiye göre davacının Akşemsettin İlköğretim Okulu'nda kadrolu müstahdem olan eşi ... Sarıtaç ile bilikte okul müştemilatında 10.04.1992 tarihinden itibaren ikamet ettiği ve 25.08.2010 tarihinde eşinin emekli olduğu, davacının anasınıflarda sırayla bütün öğrenci velilerinin yaptığı ve ... olan sınıf anneliği dışında herhangi bir görev almadığı, eşinin düzenlenen bordrolarda ve kendi aile beyanlarında davacının çalışmadığını beyan ettiği, SGK primlerinin yatırılmadığı iddiasının tüzel kişiliği haiz bir kamu kurumunun kayıt dışı istihdamı anlamına geleceğinden mümkün olmadığı, okul işyerinde istihdam ihtiyacı olmadığı savunmasıyla davanın reddine karar verilmesini talep etmiştir.

III.İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI
İlk Derece Mahkemesi tarafından 03.05.2019 tarihli ve 2013/878 Esas, 2019/111 Karar sayılı kararla dinlenen tanık beyanları ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirildiğinde davacının davalı işveren nezdinde belli bir ücret karşılığında işverenin emir ve talimatları altında öğretim yılı başlama ve bitiş tarihleri arasında çalıştığı, okulun tatil olduğu dönemlerde çalışmadığı gerekçesiyle davanın kısmen kabulü ile, davacının 14.09.1992-31.12.1992 arası 106 gün günlük 24.652 TL, 01.01.1993-11.06.1993 arası 161 gün günlük 28.022 TL, 15.09.1993-30.09.1993 arası 15 gün günlük 31.619 TL, 01.10.1993-31.12.1993 arası 90 gün günlük 35.595 TL, 01.01.1994-31.03.1994 arası 90 gün günlük 37.110 TL, 01.04.1994-24.06.1994 arası 84 gün günlük 41.654 TL, 15.09.1994-31.12.1994 arası 105 gün günlük 41.654 TL, 01.01.1995-31.03.1995 arası 90 gün günlük 43.168 TL, 01.04.1995-15.06.1995 arası 75 gün günlük 46.387 TL, 11.09.1995-14.11.1995 arası 63 gün günlük 46.387 TL, 15.11.1995-14.06.1996 arası 209 gün günlük 260.691 TL, 16.09.1996-31.12.1996 arası 104 gün günlük 567.000 TL, 01.01.1997-31.03.1997 arası 90 gün günlük 723.775 TL, 01.04.1997-20.06.1997 arası 80 gün günlük 854.165 TL, 15.09.1997-31.12.1997 arası 105 gün günlük 1.231.371 TL, 01.01.1998-19.06.1998 arası 169 gün günlük 1.668,400 TL, 14.09.1998-30.09.1998 arası 16 gün günlük 2.103.611 TL, 01.10.1998-31.12.1998 arası 90 gün günlük 2.336.625 TL, 01.01.1999-25.06.1999 arası 175 gün günlük 3.112.200 TL, 13.09.1999-31.12.1999 arası 107 gün günlük 3.790.000 TL, 01.01.2000-31.03.2000 arası 90 gün günlük 4.000.000 TL, 01.04.2000-16.06.2000 arası 76 gün günlük 5.000.000 TL, 11.09.2000-31.03.2001 arası 199 gün günlük 5.000.000 TL, 01.04.2001-15.06.2001 arası 75 gün günlük 7.000.000 TL, 10.09.2001-31.12.2001 arası 110 gün günlük 7.000.000 TL, 01.01.2002-31.03.2002 arası 90 gün günlük 7.400.025 TL, 01.04.2002-14.06.2002 arası 74 gün günlük 9.262.400 TL, 09.09.2002-31.03.2003 arası 201 gün günlük 10.919.443 TL, 01.04.2003-13.06.2003 arası 73 gün günlük 13.103.332 TL, 08.09.2003-01.01.2004 arası 112 gün günlük 15.267.194 TL, 01.01.2004-11.06.2004 arası 161 gün günlük 18.320.633 TL, 13.09.2004-31.12.2004 arası 107 gün günlük 14.805.000 TL, 01.01.2005-10.06.2005 arası 160 gün günlük 16,29 YTL, 12.09.2005-31.12.2005 arası 108 gün günlük 16,29 YTL, 01.01.2006-19.06.2006 arası 169 gün günlük 17,70 YTL, 18.09.2006-31.12.2006 arası 102 gün günlük 17,70 YTL, 01.01.2007-19.06.2007 arası 169 gün günlük 18,75 TL, 17.09.2007-31.12.2007 arası 103 gün günlük 19,50 TL, 01.01.2008-13.06.2008 arası 163 gün günlük 20,28 TL, 08.09.2008-31.12.2008 arası 112 gün günlük 21,29 TL, 01.01.2009-12.06.2009 arası 162 gün günlük 22,20 TL, 24.09.2009-31.12.2009 arası 96 gün günlük 23,10 TL, 01.01.2010-18.06.2010 arası 168 gün günlük 24,30 TL ücretle davalı nezdinde çalıştığının tespitine, (ilgili döneme ait para birimi esas alınmıştır) karar verilmiştir.

IV.İSTİNAF
Davalılar vekillerinin istinafı üzerine İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 33. Hukuk Dairesi tarafından 27.05.2021 tarihli ve 2019/1399 Esas, 2021/725 Karar sayılı kararla dinlenen kayıtlı tanıklarının beyanları ile davacının çalışmalarının ispatlandığı, mahkeme tarafından hüküm kurulurken bildirim yapılan süreler dışlanmamış ise de bu durumun Kurum tarafından kararın infazı aşamasında dikkate alınabileceği gerekçesiyle istinaf istemlerinin reddine karar verilmiştir.

V.BOZMA VE BOZMADAN SONRAKİ YARGILAMA SÜRECİ
A. Bozma Kararı
1. Bölge Adliye Mahkemesinin 27.05.2021 tarihli ve 2019/1399 Esas, 2021/725 sayılı kararına karşı süresi içinde davalılar vekilleri temyiz isteminde bulunmuşlardır.

2. Dairemizce 22.02.2022 tarihli ve 2021/8082 Esas, 2022/2289 Karar sayılı ilamla aşağıdaki gerekçeyle Mahkeme kararı bozulmuştur:

"...Davacı vekili, davalıya bağlı ilk öğretim okullarının ana sınıfında yemek,temizlik ve çay servisi işlerinde 01.09.1992-31.07.2010 tarihleri arasında son ay net 500,00 TL ücretle kesintsiz hizmet akdiyle çalıştığının tespitini talep etmiş olup, Mahkemece, yaz tatili dönemleri dışlanarak 14.09.1992-18.06.2010 tarihleri arasında asgari ücretle çalıştığının tespitine karar verilmiştir.

Mahkemece, dava konusu edilen dönem içerisinde kalan ara-yarıyıl tatil dönemleri araştırılıp belirlenerek, bu dönemlerin ve dava konusu dönemde Kuruma bildirilen hizmet süresinin dışlanmaması, usul ve yasaya aykırı olup, bozma nedenidir ..."

B. Mahkemece Bozmaya Uyularak Verilen Karar
Mahkeme tarafından yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile dinlenen tanık beyanları, Yargıtay bozma ilamı ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirildiğinde davacının davalı işveren nezdinde asgari ücret karşılığında işverenin emir ve talimatları altında öğretim yılı başlama ve bitiş tarihleri arasında çalıştığı, okulun tatil olduğu dönemlerde çalışmadığı anlaşılmakla dava konusu edilen dönem içerisinde kalan ara-yarıyıl tatil dönemleri araştırılıp belirlendiği, bu dönemlerin ve dava konusu dönemde Kuruma bildirilen hizmet sürelerinin dışlandığı gerekçesiyle davanın kısmen kabulü ile, davacının;14.09.1992 - 31.12.1992 tarihleri arasında 106 gün, 01.01.1993 - 21.01.1993 tarihleri arasında 21 gün, 09.02.1993 - 11.06.1993 tarihleri arasında 122 gün, 15.09.1993 - 30.09.1993 tarihleri arasında 15 gün, 01.10.1993 - 31.12.1993 tarihleri arasında 90 gün, 01.01.1994 - 20.01.1994 tarihleri arasında 20 gün, 08.02.1994 - 31.03.1994 tarihleri arasında 52 gün, 01.04.1994 - 11.06.1994 tarihleri arasında 71 gün, 15.09.1994 - 31.12.1994 tarihleri arasında 105 gün, 01.01.1995 - 19.01.1995 tarihleri arasında 19 gün, 07.02.1995 - 31.03.1995 tarihleri arasında 53 gün, 01.04.1995 - 15.06.1995 tarihleri arasında 75 gün, 11.09.1995 - 14.11.1995 tarihleri arasında 63 gün, 15.11.1995 - 20.01.1996 tarihleri arasında 65 gün, 07.02.1996 - 14.06.1996 tarihleri arasında 97 gün, 16.09.1996 - 31.12.1996 tarihleri arasında 104 gün, 01.01.1997 - 12.01.1997 tarihleri arasında 12 gün, 18.02.1997 - 31.03.1997 tarihleri arasında 42 gün, 01.04.1997 - 20.06.1997 tarihleri arasında 80 gün, 15.09.1997 - 31.12.1997 tarihleri arasında 105 gün, 01.01.1998 - 27.01.1998 tarihleri arasında 27 gün, 17.02.1998 - 19.06.1998 tarihleri arasında 122 gün, 14.09.1998 - 30.09.1998 tarihleri arasında 16 gün, 01.10.1998 - 31.12.1998 tarihleri arasında 90 gün, 01.01.1999 - 14.01.1999 tarihleri arasında 14 gün, 14.02.1999 - 25.06.1999 tarihleri arasında 131 gün, 13.09.1999 - 31.12.1999 tarihleri arasında 107 gün, 01.01.2000 - 28.01.2000 tarihleri arasında 28 gün, 14.02.2000 - 31.03.2000 tarihleri arasında 46 gün, 11.09.2000 - 28.01.2001 tarihleri arasında 136 gün, 10.02.2001 - 31.03.2001 tarihleri arasında 50 gün, 01.04.2001 - 15.06.2001 tarihleri arasında 75 gün, 10.09.2001 - 31.12.2001 tarihleri arasında 110 gün, 01.01.2002 - 07.02.2002 tarihleri arasında 37 gün, 26.02.2002 - 31.03.2002 tarihleri arasında 34 gün, 01.04.2002 - 14.06.2002 tarihleri arasında 74 gün, 09.09.2002 - 30.01.2003 tarihleri arasında 141 gün, 15.02.2003 - 31.03.2003 tarihleri arasında 45 gün, 01.04.2003 - 13.06.2003 tarihleri arasında 73 gün, 08.09.2003 - 01.01.2004 tarihleri arasında 112 gün, 01.01.2004 - 23.01.2004 tarihleri arasında 23 gün, 09.02.2004 - 11.06.2004 tarihleri arasında 122 gün, 13.09.2004 - 31.12.2004 tarihleri arasında 107 gün, 01.01.2005 - 23.01.2005 tarihleri arasında 23 gün, 06.02.2005 - 10.06.2005 tarihleri arasında 126 gün, 12.09.2005 - 31.12.2005 tarihleri arasında 108 gün, 01.01.2006 - 10.01.2006 tarihleri arasında 10 gün, 01.02.2006 - 12.06.2006 tarihleri arasında 132 gün, 18.19.2006 - 31.12.2006 tarihleri arasında 102 gün, 01.01.2007 - 28.01.2007 tarihleri arasında 28 gün, 10.02.2007 - 19.06.2007 tarihleri arasında 129 gün, 17.09.2007 - 21.10.2007 tarihleri arasında 35 gün, 02.03.2008 - 13.06.2008 tarihleri arasında 101 gün, 14.09.2008 - 31.12.2008 tarihleri arasında 106 gün, 01.01.2009 - 22.01.2009 tarihleri arasında 22 gün, 06.02.2009 - 12.06.2009 tarihleri arasında 126 gün, 24.09.2009 - 31.12.2009 tarihleri arasında 96 gün, 01.01.2010 - 24.01.2010 tarihleri arasında 24 gün, 08.02.2010 - 18.06.2010 tarihleri arasında 129 gün (14.03.2010 - 15.03.2010 tarihleri arasında bir gün hizmetinin bildirildiği anlaşılmakla söz konusu tarih dışında) dönemin asgari ücretleriyle davalı nezdinde çalıştığının tespitine fazlaya ilişkin talebinin reddine karar verilmiştir.

VI.TEMYİZ
A. Temyiz Yoluna Başvuranlar
Mahkemenin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davalılar vekilleri temyiz isteminde bulunmuşlardır

B. Temyiz Sebepleri
Davalı MEB vekili temyiz dilekçesinde özetle; hak düşürücü sürenin geçtiği, davacının kesintisiz ve sürekli çalışma iddiasının işyeri kayıtları, ücret bordrosu, makbuz, ticari defterler gibi delillerle kanıtlanması gerektiği, tanık beyanlarına istinaden karar verilemeyeceği, davacının kendisi çalışmayıp çalışan eşine yardım ettiği iddiasıyla temyiz isteminde bulunmuştur.

Davalı SGK vekili temyiz dilekçesinde özetle; Kurum kayıtlarının esas olduğu, tanık beyanlarına itibar edilemeyeceği, davacının iddiasının yazılı delillerler ispat edilemediği, gerekli titizlikte araştırma yapılmadığı, davanın açılmasına Kurumun neden olmadığ iddiasıyla temyiz isteminde bulunmuştur.

C.Gerekçe
1.Uyuşmazlık ve Hukuki Nitelendirme
Dava, davacının davalı işveren nezdinde 01.09.1992-31.07.2010 tarihleri arasında hizmet akdine tabi çalıştığının tespitine ilişkindir.

2.İlgili Hukuk
6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun (6100 sayılı Kanun) 369 uncu maddesinin birinci fıkrası ile 370 ve 371 inci maddeleri ile 506 sayılı Sosyal Sigortalar Kanunu'nun 79 ve 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu'nun 86 ncı maddeleri ilgili hükümlerdir.

3. Değerlendirme
1.Temyiz olunan nihai kararların bozulması 6100 sayılı Kanun'un 371 inci maddesinde yer alan sebeplerden birinin varlığı hâlinde mümkündür.

2. Temyizen incelenen ilk Derece Mahkemesi kararının bozmaya uygun olduğu, kararda ve kararın gerekçesinde hukuk kurallarının somut olaya uygulanmasında bir isabetsizlik bulunmadığı, bozmaya uyulmakla karşı taraf yararına kazanılmış hak durumunu oluşturan yönlerin ise yeniden incelenmesine hukukça imkân bulunmadığı anlaşılmakla; temyiz dilekçelerinde ileri sürülen nedenler kararın bozulmasını gerektirecek nitelikte görülmemiştir.

VII. KARAR
Açıklanan sebeplerle;
Temyiz olunan İlk Derece Mahkemesi kararının 6100 sayılı Kanun'un 370 inci maddesinin birinci fıkrası uyarınca ONANMASINA,

Dosyanın İlk Derece Mahkemesine gönderilmesine,

11.03.2024 tarihinde oy birliğiyle karar verildi.