YARGITAY 10. HUKUK DAİRESİ

10. Hukuk Dairesi         2024/182 E.  ,  2024/1485 K.
"İçtihat Metni"MAHKEMESİ : Samsun Bölge Adliye Mahkemesi 8. Hukuk Dairesi
SAYISI : 2022/1476 E., 2023/1617 K.
KARAR : Esastan Ret
İLK DERECE MAHKEMESİ : Tokat 1. İş Mahkemesi
SAYISI : 2020/82 E., 2022/318 K.

Taraflar arasındaki hizmet tespiti ve sigorta primine esas kazanç tespiti davasından dolayı yapılan yargılama sonunda İlk Derece Mahkemesince, hükümde belirtilen gerekçelerle davanın kısmen kabul kısmen reddine karar verilmiştir.

Kararın davacı vekili, davalı vekili ile fer'i müdahil Kurum vekili tarafından istinaf edilmesi üzerine, Bölge Adliye Mahkemesince istinaf başvurularının esastan reddine karar verilmiştir.

Bölge Adliye Mahkemesi kararı davacı vekili, davalı vekili ile fer'i müdahil Kurum vekilince temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçesinin kabulüne ve duruşmanın düzenlendiği 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun (6100 sayılı Kanun) 369 uncu maddesinde sayılı ve sınırlı olarak gösterilen hâllerden hiçbirine uymadığından, temyiz incelemesinin duruşmalı olarak yapılmasına ilişkin isteğin reddine karar verildikten ve Tetkik Hâkimi ... tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:

I.DAVA
Davacı vekili dava dilekçesinde özetle; davacının davalı iş yerinde 01.09.2012 - 09.11.2017 tarihleri arasındaki hizmetlerinin tespiti ile sigorta primine esas kazançlarının tespitine karar verilmesini talep ve dava etmiştir.
II.CEVAP
Fer'i müdahil Kurum vekili cevap dilekçesinde özetle; açılan davanın hukuki dayanaktan yoksun olduğunu, talep edilen dönem içerisinde zaten 01.05.2015 tarihinden itibaren Bağ-Kur sigortalısı olunan dönemin mevcut olduğunu, davacının bir kısım taleplerinin zamanaşımına uğradığını, asıl olan Kurum kayıtlarının olduğunu beyanla kararın kaldırılarak davanın reddine karar verilmesini talep etmiştir.

Davalı vekili cevap dilekçesinde özetle; davacının davalıya ait iş yerlerinde hiç bir zaman çalışmadığını, bu iş yerlerinde davacının çocukları olan ... ve ...'in çalıştığını, ...'in geçen yıl emekli olduğunu, davacının işyerlerindeki tüm işlerle davacı ve çocuklarının ilgilendiğini, davacının sabıkalı bir şahıs olduğunu davalının bildiğini, işyerinde çalıştırmasının mümkün olmadığını, davacının eşi olan ...'ın davacıya ait Gülbaharhatun Mah. ..... Cad. No:12/A adresindeki işyerine 21.09.2012-04.12.2013 tarihleri arasında çalıştığını, daha sonra ayrıldığını, bu işyerinde 31.12.2016 tarihinde tekrar çalışmaya başladığını, ...'ın halen doğum izninde olduğunu, davalının bildiği kadarıyla davacının çalıştığını iddia ettiği tarihlerde Tokat'ta yine ayakkabı sektöründe faaliyet gösteren Hasel Kundura'da çalıştığını, davacının boş zamanlarında davalıya ait işyerine gelerek eşine yardım ettiğini, bu durumun davalı ile bir alakasının olmadığını, davacının hiç bir şekilde sözlü ve yazılı bir iş akdiyle davalıya ait işyerinde çalışmadığını, davacının eşi olan ...'ın çalıştığı sürelerde sigortasını SGK'ya bildirdiğini ve primlerini yatırdığını, davacının yaklaşık 5 yıllık bir sürede davalıya ait işyerinde çalıştığını iddia ettiğini, davacının bu kadar uzun bir süre sigortası yapılmadan çalıştığını kabul etmenin hayatın olağan akışına aykırı olduğunu, davacının haksız bir kazanç peşinde olduğunu beyanla kararın kaldırılarak davanın reddini istemiştir.

III.İLK DERECE MAHKEME KARARI
İlk Derece Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile davanın kısmen kabulü ile davacının davalı işverenlik emrinde geçen ve Sosyal Güvenlik Kurumuna bildirilmeyen 08.05.2014 - 09.11.2017 arası toplam 1263 gün hizmetinin, tespite konu dönemlerde geçerli prime esas asgari kazançlar üzerinden tespitine, fazlaya ilişkin istemin reddine karar verilmiştir.

IV.İSTİNAF
A.İstinaf Yoluna Başvuranlar
İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davacı vekili, davalı vekili ile fer'i müdahil Kurum vekili tarafından istinaf yoluna başvurulmuştur.

B.İstinaf Sebepleri:
1. Davacı Vekilinin İstinaf Sebepleri
Davacının 4/1-b sigortalılığının gerçekleşmesine neden olan şirketin ticaret kayıtlarından her ne kadar 31.07.2013'te resen terkin edildiği görülse de dosya içerisine sunulan Tokat Vergi Dairesi kayıtlarından da anlaşılacağı üzere söz konusu işyerinin faaliyetlerinin 31.12.2001 tarihinde sona erdiğini, buna göre davacının 31.07.2013 tarihinden önce davalı işyerinde çalıştığının anlaşıldığını, hükme esas alınan tanıklar söz konusu işyerinde veya çevresinde davacının işe başladığı tarihte çalışmamış olduklarını, komşu işyeri tanığı olan ...'ın 21 yıldır davalı işyerinin karşısında çalıştığını beyan ederken davacının işe giriş tarihini hatırlayamasa da davacı ve eşinin bu işyerinde tanışıp evlendiklerini bilmekte olduğunu, ancak diğer çevre işyerlerinde çalışmış olan tanıkların yaklaşık olarak 2014 yılında çalışmaya başlamış olduklarını, davacının çalışmaya başladığı tarihin bu tarih değil daha öncesi olduğunu, her birinin çalışmaya başladığı tarihte davacının zaten davalı işyerinde çalışmakta olduğunu, Tanık ...'ın işe başlangıç tarihinden 1 gün öncesinin işe başlangıç tarihinde esas alınmasının hakkaniyete aykırı olduğunu, hizmet tespiti başlangıç tarihi için en azından ...'ın beyanları doğrultusunda davacı ve eşinin evlendikleri tarihin esas alnması gerekmekte olduğunu, bu nedenle mahkemenin işyeri başlangıç tarihlerini eksik ve hatalı olarak belirlediğini beyanla kararın kaldırılarak davanın kabulüne karar verilmesini talep etmiştir.

2. Davalı Vekilinin İstinaf Sebepleri
Davacının, davalı şirkette çalışma saikiyle hiçbir zaman bulunmadığını, kesintisiz bir çalışmasının dahi olmadığını, davacının eşinin davalıya ait iş yerinde bir dönem sigortalı olarak çalıştığını ve davacının eşinden dolayı sık sık davalıya ait iş yerinde bulunduğunu, davacının davalıdan söz konusu iş yerinde çalışmayı talep ettiğini ancak davalı ve eşlerin bir arada çalışmasını istemediğini ve davacının önceden sabıkasının olduğunu bilmesi nedeniyle bu teklifi kabul etmediğini, davacının intikam duygusu ile iş bu davayı açtığını düşündüklerini, kesintisiz çalışma olgusunu ispata elverişli somut ve inandırıcı bilgilerin dosyada mevcut olmadığını, çalışma olduğu iddia edilen dönemde davacının 1479 sayılı Kanuna tabi zorunlu Bağkur sigortalısı olduğunun tespit edildiğini, bu hususun dahi davacının davalıya ait iş yerinde hizmet akdi ile çalışmadığının ispatı olduğunu, bilirkişi raporunun tanzim edilirken tanık beyanları ve mevcut bilgi ve delillerin yanlış değerlendirildiğini, denetime elverişli olmayan bilirkişi raporu doğrultusunda hüküm kurulduğunu beyanla kararın kaldırılarak davanın reddine karar verilmesini talep etmiştir.

3.Fer'i Müdahil Kurum Vekilinin İstinaf Sebepleri
Hizmetinin tespiti istenilen dönem içerisinde 01.05.2015 tarihinden itibaren bağkur sigortalısı olunan dönemin mevcut olduğunu, sadece tanık beyanlarının esas alınarak hazırlanan bilirkişi raporunun hukuka aykırı olduğunu, bu rapor doğrultusunda karar verilmesinin hukuka aykırılık teşkil etmekte olduğunu, davacının bir kısım taleplerinin zamanaşımına uğradığını, asıl olanın Kurum kayıtları olduğunu, davanın kamu düzeninden olduğu gözetilerek araştırma yapılarak karar verilmesi gerektiğini beyanla kararın kaldırılarak davanın reddine karar verilmesini talep etmiştir.

C.Gerekçe ve Sonuç
Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile davacının 4/1-b sigortalılığının gerçekleşmesine neden olan durum şirket ortaklığı olup bu şirket ticaret sicil kayıtlarından 31.07.2013 de resen terkin edildiği, davacı prim ödemediği için 4/1-b sigortalılığının 03.08.2010 tescil tarihi itibariyle askıya alınmış olduğu ve ve özellikle davacının çalışması yönünde beyan veren ve taraflar ile akrabalık ilişkisi bulunmayan bordro tanıklarından ...'nın işe girdiğinde davacının çalıştığını, ayrıldığında çalışmaya devam ettiğini, tanık ...'ın 2014-2015 yıllarında davacının aynı yerde işçi olarak çalışmaya başladığını, yaklaşık 1,5 yıl çalıştıktan sonra kendi isteği ile işten ayrılıp başka bir yerde çalışmaya başladığını, ancak orada da çalışmayı bırakıp ... Kundura'da çalışmaya başladığını, tarih yanlış hatırlamıyorsa bu davanın açılmasından 1 yıl kadar önce olduğunu, davacının 1 yıl kadar çalışıp kendi isteği ile yine buradan ayrıldığını beyan ettiğini, komşu işyeri tanığı...'ın 2011 yılında çalışırken davacıyı görmediğini 1,5 yıl kadar daha çalıştığını sonra başka şubeye geçtiğini, 2016 yılı 8/9 ayda geldiğinde davacıyı gördüğünü beyan ettiğini, yine komşu işyeri tanığı ...'un 2016'da komşu işyerinde çalışmaya başladığında davacının çalıştığını gördüğünü beyan etttiğini; buna göre komşu işyeri tanıklarının beyanına göre davacının 2016 yılında davalı işyerinde çalışmasının mevcut olduğu, yine komşu işyeri tanıklarından ...’ın beyan tarihinden 1-1,5 yıl önceye kadar davacıyı gördüğünü, davacının eşinin doğum nedeniyle ayrılmasından bir müddet sonra ayrıldığı beyanlarına göre ...’nın çıkışı verilmediğini, ancak bu kişinin beyanın 25.10.2018 tarihli celsede alınması ve 1 yıl kadar öncesine kadar gördüğü beyanına göre çalışmanın iddia gibi 09.11.2017'ye kadar sürdüğünün belirlenebilmesi, akdin başlangıcı yönünden tanık ...'in davacının 2014-2015'de girdiğini, ... girdiğinde davacının çalıştığını beyan etmiş olup, buna göre belirlenebilen en eski tarihin 09.05.2014'ten bir gün öncesi 08.05.2014 olması karşısında davacının 08.05.2014-09.11.2017 tarihleri arasındaki talep dönemi için ise somut belge ve bilgi bulunmadığından dönem bordro tanıklarının beyanları ile değerlendirme yapılması gerektiği, dava konusu edilen 01.09.2012-07.05.2014 tarihleri arası dönem için davacının çalışmasının somut delillerle ispatlanamadığı, bu dönem için hizmet tespiti talebinin reddine karar verilmesinin yerinde görüldüğü anlaşılmakla istinaf taleplerinin esastan reddine karar verilmiştir.

V.TEMYİZ
A. Temyiz Yoluna Başvuranlar
Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davacı vekili, davalı vekili ile fer'i müdahil Kurum vekili temyiz isteminde bulunmuştur.

B. Temyiz Sebepleri
Davacı vekili; istinaf sebeplerini tekrarla temyiz talebinde bulunmuştur.

Davalı vekili; istinaf sebeplerini tekrarla temyiz talebinde bulunmuştur.

Fer'i müdahil Kurum vekili; istinaf sebeplerini tekrarla temyiz talebinde bulunmuştur.

C.Gerekçe
1.Uyuşmazlık ve Hukuki Nitelendirme
Dava; davacının davalı iş yerinde 01.09.2012 - 09.11.2017 tarihleri arasındaki hizmetlerinin tespiti ile sigorta primine esas kazançlarının tespiti istemine ilişkindir.

2.İlgili Hukuk
Davanın yasal dayanağı 5510 sayılı Kanunu'nun 86 ncı maddesi, 5510 sayılı Kanun'un 77 ve 80 inci maddesi hükümlerdir. Anayasal haklar arasında yer alan sosyal güvenliğin yaşama geçirilmesindeki etkisi gözetildiğinde, sigortalı konumunda geçen çalışma sürelerinin saptanmasına ilişkin davalar, kamu düzenine ilişkin olduğundan, özel bir duyarlılık ve özenle yürütülmesi zorunludur. Bu bağlamda, hak kayıplarının ve gerçeğe aykırı sigortalılık süresi edinme durumlarının önlenmesi, temel insan haklarından olan sosyal güvenlik hakkının korunabilmesi için bu tür davalarda tarafların gösterdiği kanıtlarla yetinilmeyip, gerek görüldüğünde re’sen araştırma yapılarak kanıt toplanabileceği de göz önünde bulundurulmalıdır.

İlgili yasalarda hizmet tespiti davasında ispat yönteminin ne şekilde olması gerektiğine dair herhangi bir açıklama bulunmadığından, kamu düzenine ilişkin bu tür davalarda taraflar her türlü delile dayanabileceği gibi mahkemece kendiliğinden araştırma ilkesine göre delil toplanabilir ve inceleme yapılabilir. Bu davaların kamu düzenine ilişkin olduğu da gözetilerek davacının işyerinde eylemli olarak çalışıp çalışmadığı yeterli ve gerekli bir araştırmayla hiç bir kuşku ve duraksamaya yer bırakmayacak sağlıklı bir biçimde belirlenmelidir. Bu nedenle fiili çalışma olgusunun somut şekilde ispatlanabilmesi için sadece taraf delilleriyle yetinilmeyip Mahkemece resen araştırma yapılmalıdır.

3.Değerlendirme
Dava hizmet tespiti ve prime esas kazançların tespiti davası olup, öncelikle davanın somutlaştırılması kapsamında davacının beyanı alınmalı, davalıya ait birden fazla ayakkabı satış iş yerinin bulunması karşısında bunlardan hangisinde, hangi tarihlerde, kimlerle çalıştığı, diğer şubede çalışıp çalışmadığı, ne zamana kadar kimlerle çalıştığı sorulup belirlenmeli, bu iş yerlerinden verilen dönem bordrolarının, bu iş yerlerinin sigorta sicil dosyalarının ayrı ayrı celp edilmeli, bordro tanıkları dinlenilmeli, bordro tanıkları yoksa bu iş yerlerine komşu olan iş yerleri tespit edilip onların çalışanları tanık olarak tespit edilip dinlenilmeli ve sonucuna göre karar verilmelidir. Eksik araştırma ve hatalı değerlendirmeyle karar verilmiş olması bozmayı gerektirmiştir.

VI.KARAR
Açıklanan sebeplerle;
Temyiz olunan İlk Derece Mahkemesi kararına karşı davacı vekili, davalı vekili ile fer'i müdahil Kurum vekilinin istinaf başvurularının esastan reddine ilişkin Bölge Adliye Mahkemesi kararının ORTADAN KALDIRILMASINA,
İlk Derece Mahkemesi kararının BOZULMASINA,

Dosyanın İlk Derece Mahkemesine, bozma kararının bir örneğinin Bölge Adliye Mahkemesine gönderilmesine,

Aşağıda yazılı temyiz harcının istek halinde ilgililere iadesine,

19.02.2024 gününde oybirliğiyle karar verildi.