YARGITAY 10. HUKUK DAIRESI

10. Hukuk Dairesi         2024/1709 E.  ,  2024/2987 K.
"İçtihat Metni"MAHKEMESİ : Erzurum Bölge Adliye Mahkemesi 6. Hukuk Dairesi
SAYISI : 2020/1826 E., 2023/919 K.
KARAR : Esastan Ret
İLK DERECE MAHKEMESİ : Kars 1. Asliye Hukuk (İş) Mahkemesi
SAYISI : 2018/948 E., 2020/245 K.

Taraflar arasındaki tespit davasından dolayı yapılan yargılama sonunda İlk Derece Mahkemesince davanın kabulüne karar verilmiştir.

Kararın bir kısım davalılar vekilleri tarafından istinaf edilmesi üzerine, Bölge Adliye Mahkemesince başvurularının esastan reddine karar verilmiştir.

Bölge Adliye Mahkemesi kararı bir kısım davalılar vekilleri tarafından temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçelerinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi ... tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:

I. DAVA
Davacı vekili dava dilekçesinde özetle; müvekkilinin miras bırakanı...'un davalıların miras bırakanları ... ve ... tarafından işletilen değirmende 16.4.2005 tarihinde un öğütürken elbisesinin değirmen miline takılması sonucu vefat ettiğini, olayla ilgili olarak Kars 2. Asliye Ceza Mahkemesinin 2005/276 Esas sırasına kayden yapılan davada, olayın iş kazası olduğunun tespit edildiğini, işverenlerin adli para cezasıyla cezalandırılmalarına karar verildiğini, olay nedeniyle manevi tazminat istemine ilişkin Kars 1. Asliye Hukuk Mahkemesinin 2005/220 Esas sırasına kayden yapılan yargılama sırasında, davalılar adına davalılardan ... tarafından 35000 TL ödeme yapıldığını ve olayın iş kazası olduğunun aynı zamanda iş sağlığı ve güvenliği uzmanı olan davalılardan ... tarafından kabul edildiğini, olay nedeniyle destekten yoksun kalma tazminine ilişkin Kars 1. Asliye Hukuk Mahkemesinin 2017/661 Esas sırasına kayden yapılan yargılama sırasında, olayın iş kazası olduğunun tespiti için kuruma başvuruda bulunduklarını, SGK tarafından olayın iş kazası olmadığının kabul edildiğini, müvekkilinin değirmen ustası olarak çalıştığını, bu hususun işverenlerden Ziya ile oğlu ... tarafından da kabul edildiğini belirterek, müvekkilinin miras bırakanının 16.04.2005 tarihinde geçirdiği kazanın iş kazası olduğunun tespitini istemiştir.

II. CEVAP
1.Davalılardan ..., ..., ..., ... ve ...; vefat edenin işçi olmadığını, iş sözleşmesi ile çalışmadığını, bakım ve tamirat yapması için tutulduğu ve istisna akdi ile çalıştığını belirterek davanın reddini istemişlerdir.
2.Davalılardan ..., ..., ..., ..., ..., ..., ..., ... ve ... vekili; zamanaşımı süresinin dolduğunu, davacı tarafın zararlarını ibraname karşılığında tazmin ettiğini, ceza yargılamasında, olay tarihinde değirmenin harap ve tamiri gereken vaziyette olduğunun, faaliyette olmadığının, vefat edenin temizlik ve bakım yaptığının tespit edildiğini, vefat edenin çalışan olmadığını, SGK tarafından da olayın iş kazası olmadığının tespit edildiğini belirterek davanın reddini istemiştir.
3.Davalılardan SGK vekili; zamanaşımı süresinin dolduğunu, işyerinin tescilinin bulunmadığını, işçinin sigortalı olmadığını, müvekkili kurum müfettişi tarafından yapılan incelemede hizmet akdinin varlığının da tespit edilemediğini, bu nedenle öncelikle hizmet tespiti davası açılması gerektiğini, söz konusu olayın iş kazası olarak bildiriminin yapılmadığını belirterek davanın reddini istemiştir.
4.Diğer davalılar; cevap dilekçesi vermemişlerdir.

III. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI
İlk Derece Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile davanın kabulüne, davacı ... 'un murisi...'un davalıların murisleri ... ve ...'nın işçisi olarak çalışmakta iken 16.04.2005 tarihinde geçirdiği kazanın iş kazası olduğunun tespitine karar verilmiştir.

IV. İSTİNAF
A. İstinaf Yoluna Başvuranlar
İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde bir kısım davalılar vekilleri istinaf başvurusunda bulunmuştur.

B. İstinaf Sebepleri
1.Davalılardan ..., ..., ..., ..., ..., ..., ..., ..., ... ve ... vekili; zamanaşımı süresinin dolduğunu, davacının zararını tazmin ettiğinin dikkate alınmadığını, SGK tarafından olayın iş kazası olmadığının tespit edildiğini, davacı tarafın olayın iş kazası olduğuna ilişkin başvurusu bulunmadığını, dinlenen tanıklardan hiçbirisinin vefat edenin sigortalı çalıştığını veya değirmenin çalışır durumda olduğunu belirtmediklerini, olayın iş kazası olmadığını ileri sürmüştür.
2.Davalılardan ..., ..., ..., ... ve ...; zamanaşımı def'inin değerlendirilmediğini, olay sırasında değirmenin faal durumda olmadığını, vefat edenin yaptığı işin eser sözleşmesi kapsamında olduğunu, vefat edenin hizmet sözleşmesi kapsamında çalışmadığını ileri sürmüşlerdir.
3.Davalılardan SGK vekili; zamanaşımı def'inin değerlendirilmediğini, vefat edenin söz konusu işyerinden sigorta kaydının olmadığını, bu nedenle öncelikle hizmet tespiti davası açılması gerektiğini, dosyadaki delillerin vefat edenin hizmet akdine bağlı olarak çalıştığını göstermediğini, aksine istisna akdine bağlı olarak çalıştığı emareleri taşıdığını ileri sürmüştür.

C. Gerekçe ve Sonuç
Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile Mahkeme kararına yönelik davalı SGK vekili ve davalılar ..., ..., ..., ..., ..., ..., ..., ..., ..., ... vekilinin istinaf başvurularının esastan reddine karar verilmiştir.

V. TEMYİZ
A. Temyiz Yoluna Başvuranlar
Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davalı Kurum vekili ve bir kısım davalılar vekilleri temyiz isteminde bulunmuştur.

B. Temyiz Sebepleri
1.Davalı Kurum vekili istinaf dilekçesindeki beyanlarını tekrarla kararın bozulmasını talep etmiştir.
2.Davalılardan ..., ..., ..., ..., ..., ..., ..., ..., ... ve ... vekili; zamanaşımı süresinin dolduğunu, taraflar arasındaki hukuki ilişkinin ortaklı ilişkisi ve istisna aksinin karışımı olan karma nitelikte bir sözleşme olduğunu, hizmet ilişkisinin unsurlarını ihtiva etmediğini, usta bir değirmenci olan müteveffanın değirmeni ortak işletmek için murislerle anlaştığını değirmeni sezona kadar faaliyete hazır hale getirmek için çalışırken tamir ve bakım işini yaparken kendi kusuruyla kazaya maruz kaldığını ileri sürmüştür.

C. Gerekçe
1. Uyuşmazlık ve Hukuki Nitelendirme
Uyuşmazlık, vefat eden...'un 16.04.2005 tarihinde geçirdiği kazanın iş kazası olup olmadığına ilişkindir.

2. İlgili Hukuk
6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun (6100 sayılı Kanun) 369 uncu maddesinin birinci fıkrası ile 370 ve 371 inci maddeleri, 5510 sayılı Kanun'un 13 üncü maddesi.

3. Değerlendirme
1.Davanın yasal dayanağı 5510 sayılı Kanun'un 13 üncü maddesi olup, iş kazası; a)Sigortalının işyerinde bulunduğu sırada, b)İşveren tarafından yürütülmekte olan iş nedeniyle sigortalı kendi adına ve hesabına bağımsız çalışıyorsa yürütmekte olduğu iş nedeniyle, c)Bir işverene bağlı olarak çalışan sigortalının, görevli olarak işyeri dışında başka bir yere gönderilmesi nedeniyle asıl işini yapmaksızın geçen zamanlarda, d)Bu Kanun'un 4 üncü maddesinin birinci fıkrasının (a) bendi kapsamındaki emziren kadın sigortalının, iş mevzuatı gereğince çocuğuna süt vermek için ayrılan zamanlarda, e)Sigortalıların, işverence sağlanan bir taşıtla işin yapıldığı yere; gidiş gelişi sırasında, meydana gelen ve sigortalıyı hemen sonradan bedenen ya da ruhen engelli hâle getiren olaydır.

2.Eldeki davada, davacının eşi...'un su değirmeni tamir işiyle uğraştığı, davalıların miras bırakanları ... ve ... tarafından işletilen değirmenin faaliyete başlaması için, davacı murisinin ... ile bakım ve onarımı konusunda anlaştığı, 16.04.2005 tarihinde değirmenin tamiri esnasında, davacı murisinin kıyafetinin değirmen miline takılması sonucu, milin çalışır vaziyette olmasından dolayı yaralanarak vefatı şeklinde sonuçlanan olayda, yukarıda belirtilen mevzuat hükümleri kapsamında, iş kazası unsurlarının gerçekleşmediği, konuya ilişkin düzenlenen kurum denetmen raporunda da olayın iş kazası olduğuna dair bir tespitin yapılamadığı, bu bağlamda davaya konu iddia olunan kaza olayının gerçekleştiği tarihte, davacı murisi ile davalıların miras bırakanları ... ve ... arasındaki ilişkide hizmet akdinin belirleyici özelliği olan zaman ve bağımlılık unsurları mevcut olmadığından, davacı murisinin sigortalı olmadığı, bu kapsamda mülga 506 sayılı Sosyal Sigortalar Kanunu'nun 2 nci maddesi gereği yasal şartların oluşmaması nedeni ile iddia olunan kaza olayının iş kazası olarak değerlendirilmesinin mümkün bulunmadığı anlaşıldığından, Mahkemece yukarıda belirtilen açıklamalar ışığında, 5510 sayılı Kanun'un 13 üncü maddesi şartlarının gerçekleşmediği gözetilerek, davanın reddine karar verilmesi gerekirken, yazılı şekilde davanın kabulüne karar verilmesi isabetsiz bulunmuştur.

VI. KARAR

Açıklanan sebeplerle;
1. Temyiz olunan, İlk Derece Mahkemesi kararına karşı istinaf başvurusunun esastan reddine ilişkin Bölge Adliye Mahkemesi kararının ORTADAN KALDIRILMASINA,

2. İlk Derece Mahkemesi kararının BOZULMASINA,

Temyiz harcının istek halinde ilgililere iadesine,

Dosyanın İlk Derece Mahkemesine, bozma kararının bir örneğinin kararı veren Bölge Adliye Mahkemesine gönderilmesine,

20.03.2024 tarihinde oy birliğiyle karar verildi.