YARGITAY 10. HUKUK DAİRESİ

10. Hukuk Dairesi         2024/1665 E.  ,  2024/3050 K.
"İçtihat Metni"MAHKEMESİ : Ankara Bölge Adliye Mahkemesi 11. Hukuk Dairesi
SAYISI : 2022/1519 E., 2023/2768 K.
HÜKÜM/KARAR : Asıl dava kabul-Birleşen dava ret
İLK DERECE MAHKEMESİ : İnebolu Asliye Hukuk (İş) Mahkemesi
SAYISI : 2021/231 E., 2022/175 K.

Taraflar arasındaki fiili birliktelik nedeniyle iptal edilen ölüm aylıklarının tahsiline ilişkin asıl dava; ölüm aylığının kesilmesine ilişkin Kurum işleminin iptali ile aylığın kesildiği tarihten itibaren bağlanmasına ilişkin asıl davadan dolayı yapılan yargılama sonunda İlk Derece Mahkemesince asıl davanın reddine, birleşen davanın kabulüne karar verilmiştir.

Kararın davacı/ birleşen dosya davalısı Kurum vekili tarafından istinaf edilmesi üzerine, Bölge Adliye Mahkemesince davacı vekilinin istinaf başvurusunun kabulü ile İlk Derece Mahkemesi kararının kaldırılması ile asıl davanın kabulüne, birleşen davanın reddine karar verilmiştir.

Bölge Adliye Mahkemesi kararı davalı/birleşen dosya davacısı vekili tarafından temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçesinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi ... tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:

I. DAVA
Davacı/birleşen dosya davalısı Kurum vekili, davalı ...'nun dava dışı eşi ...'dan 25.05.2009 tarihinde muvazaalı bir şekilde boşandıktan sonra eşi ile fiilen birlikte yaşamaya devam ettiklerini ve bu süreçte müvekkili kurumdan 22073173717 tahsis nosu ile haksız ve yersiz olarak 719.641,07 TL tutarında aylık almış olup dosya da aylık almakta olan Ruşen Mahmutoğlu'nun aylık farklarından kaynaklanan 14.023,66 TL borca mahsup edildiğini ve bakiye borç tutarı olan 105.617,41 TL için davalı adına borç kaydı oluşturulduğunu, kurum denetmenleri tarafından yapılan inceleme ve araştırmalar sonucunda düzenlenen 08.04.2021 tarih ve 20217420533/018 sayılı Araştırma ve İnceleme Raporu ile ortaya çıktığını, açıklanan nedenlerle fazlaya ilişkin hakları saklı kalmak kaydı ile Kurum zararı şimdilik 105.617,41 TL'nin ödeme tarihlerinden itibaren işleyecek yasal faiz ile birlikte davalı yandan tahsiline karar verilmesini talep ve dava etmiştir.

Davalı/birleşen dosya davacısı ... vekili, ölüm aylığının kesilmesine ilişkin Kurum işleminin iptali ile aylığın kesildiği tarihten itibaren bağlanmasına karar verilmesini talep ve dava etmiştir.

II. CEVAP
Davalı/birleşen dosya davacısı vekili, müvekkili ile müvekkilinin eski eşi ...'ın Polatlı Aile Mahkemesinin 2009/36 E. 2009/237 K. sayılı kararı ile 08.05.2009 tarihinde boşandıklarını, davacının iddiasının aksine boşanmalarının asıl nedeninin ... annesinin maaşını alabilmek amacıyla değil eski eşinin evlilik birliği devam ederken maddi zorluklar içerisine girmiş olması ve evlerine haciz gelmesi nedeniyle evlilik birliğinin sürdürülemez hale gelmesinden kaynaklandığını, oysa müvekkili ile eski eşinin 2009 tarihinde boşanmış olup müvekkilinin ... annesinin 08.11.2013 tarihinde vefat ettiğini, ayrıca müvekkilinin ... babası Ruşen Mahmutoğlu'nun ise 04.03.2017 yılında vefat ettiğini, açıklanan sebeplerle haksız ve hukuki dayanaktan yoksun müvekkili aleyhine açılan davanın reddine karar verilmesini talep etmiştir.

III. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI
İlk Derece Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile "... Davalının boşandığı eşi Sati Can'dan Polatlı Aile Mahkemesi'nin 2009/36 E. 2009/237 K. sayılı kararı ile 08.05.2009 tarihinde boşandığı, fiili yaşamaya dayalı olarak kurum tarafından yersiz yapılan ödemelerin iadesine ilişkin 08.04.2021 tarih ve 20217420533/018 sayılı işlem ile durumun tespit edilerek 30.06.2021 tarih 27085650 sayılı işlem ile aylığın kesilerek ödenen aylıkların iadesinin talep edildiği, davacıya ... annesinin 08.11.2013 yılında vefatı üzerine aylık bağlandığı, davalı kadın 08.05.2009 tarihinde eşinden boşandığı, annesinin boşanma işleminden uzun süre zarfı sonrasında vefat ettiği, davalının boşanma tarihinde annesinin halen sağ olduğu davalının murisinin zamanı geldiğinde öleceğini varsayarak yetim aylığı almak için önceden boşanacağını öngörülemeyeceği anlaşılmakla böylelikle davalının sosyal güvenlik hakkını kötüye kullandığından ve bu amaçla boşandığından söz edilemeyeceği kanaatine varılmış nitekim 5510 sayılı Kanun'un gerekçesinde de hükmün getirilme nedeni, hakkın kötüye kullanılması gerekçesiyle ilişkilendirilmiş kaldı ki murisin ölümünden çok önce eşinden ayrılan kadının, murisinden kalan sosyal güvenlik hakkının devamı niteliğinde olan yetim aylığından mahrum bırakılmaması, sosyal devlet olmanın gereği kabul edilmekle davacı-birleşen dosya davalısı kurum işlemi yerinde görülmediğinden esas davanın reddine, birleşen dosya davalısı kurumun 30.06.2021 tarih 27085650 Sayılı işleminin iptaline, birleşen dosya davacısının işleme konu borcu olmadığının tespitine, kesilen aylıkların kesinti tarihlerinden itibaren işleyecek yasal faizleriyle birlikte davacıya ödenmesine ve devamına dair karar verildiği" gerekçesiyle;
"A)Esas davanın reddine,
1-Davacı/birleşen dosya davalısı kurum harçtan muaf olduğundan harç alınmasına yer olmadığına,
.... B)Birleşen Kastamonu İş Mahkemesi 2021/453 Esas sayılı davanın kabulüne,
1-Birleşen dosya davalısı Kurumun 30/06/2021 Tarih 27085650 sayılı işleminin iptaline, birleşen dosya davacısının işleme konu borcu olmadığının tespitine, kesilen aylıkların kesinti tarihlerinden itibaren işleyecek yasal faizleriyle birlikte davacıya ödenmesine ve devamına" karar verilmiştir.

IV. İSTİNAF
A. İstinaf Yoluna Başvuranlar
İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davacı/birleşen dosya davalısı Kurum vekili istinaf başvurusunda bulunmuştur.

B. İstinaf Sebepleri
Davacı/ birleşen dosya davalısı vekili, Kurum denetmen raporunun aksinin ispat edilemediğini, yapılan çevre araştırması, adres araştırması ve tanık beyanlarından davalı ve eski eşinin boşandıktan sonra birlikte yaşadıklarının anlaşıldığını ileri sürerek, Yerel Mahkeme kararının kaldırılarak, asıl davanın kabulüne, birleşen davanın ise reddine karar verilmesini talep etmiştir.

C. Gerekçe ve Sonuç
Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararında, "... Mahkeme'nin "Davacının eski eşinden boşandığı tarih itibariyle babasının da hala hayatta olduğu hususu dikkate alındığında boşanma gerçekleştiği zaman herhangi bir muvazaa amacı olmadığı ortaya çıkmaktadır" şeklindeki gerekçesi isabetsizdir.

Birlikte yaşama hususuna gelince,
Sosyal Güvenlik Kontrol Memurunun 18.12.2021 tarihli raporunda, beyanı alınan muhtar davacı ve eski eşinin birlikte yaşadığını ifade ettiği, eski eşin 2009 sonrası 5-6 yıl birlikte yaşadıklarını beyan ettiği ve inceleme yapılan adreste eski eşe ait işyerinde davalının da çalıştığının görüldüğü, ayrıca davalı ve eski eşinin 2007-19.07.2019 tarihleri arasında mernis adreslerinin aynı olduğu ve aynı sandıkta oy kullandıkları anlaşılmakta olup, davacının eşinden boşandığı halde, fiilen birlikte yaşadığı sonucuna varılmıştır.
Yukarıda yer alan maddi ve hukuki açıklamalar ışığında, davacı ile eşinin uyuşmazlık konusu dönemde boşandıkları halde birlikte yaşadıklarına ilişkin Kurum tespitinin aksinin ispat edilemediği anlaşılmakla, esas davada davanın kabulü, birleşen davada ise davanın reddi gerekirken yazılı şekilde asıl davanın reddine, birleşen davanın kabulüne karar verilmesi isabetsiz görülmüş, ancak bu husus yeniden yargılamayı gerektirmediğinden, davacı/ birleşen dosya davalısı Kurum vekilinin istinaf isteminin kabulü ile yerel mahkeme kararının HMK'nın 353/1-b.2 bendi uyarınca kaldırıldığı" gerekçesiyle;
"1-Davacı/ birleşen dosya davalısı Kurum vekilinin istinaf isteminin 6100 sayılı HMK 353/1-b.2 maddesi uyarınca kabulüne,
2-İnebolu Asliye Hukuk Mahkemesi'nin 06/04/2022 tarih ve 2021/231 E. ve 2022/175 K. sayılı kararının kaldırılmasına, yerine,
3-Esas davanının kabulü ile yersiz ödenen 105.617,41 TL'nin ödeme tarihinden itibaren işleyecek yasal faizi ile birlikte davalıdan alınarak davacıya ödenmesine,
... 4-Birleşen davanın reddine" karar verilmiştir.

V. TEMYİZ
A. Temyiz Yoluna Başvuranlar
Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davalı/birleşen dosya davalısı vekili temyiz isteminde bulunmuştur.

B. Temyiz Sebepleri
Davalı/birleşen dosya davalısı vekili, istinaf dilekçesinde belirttiği gerekçelerle kararın bozulması ile birleşen davanın kabulüne, asıl davanın reddine karar verilmesini talep etmiştir.

C. Gerekçe
1. Uyuşmazlık ve Hukuki Nitelendirme
Asıl dava, fiili birliktelik nedeniyle iptal edilen ölüm aylıklarının tahsili; birleşen dava, davacının 5510 sayılı Kanun'un 56/2 nci fıkrası uyarınca boşandığı eşi ile birlikte yaşadığının tespit edilmesi nedeni ile ölüm aylığının kesilmesine ilişkin Kurum işleminin iptali ile aylığın kesildiği tarihten itibaren bağlanmasına karar verilmesi istemine ilişkindir.

2. İlgili Hukuk
6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun (6100 sayılı Kanun) 369 uncu maddesinin birinci fıkrası ile 370, 371'inci, 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu'nun 56 ve 96 ncı maddeleri.

3. Değerlendirme
1.Bölge adliye mahkemelerinin nihai kararlarının bozulması 6100 sayılı Kanun'un 371 inci maddesinde yer alan sebeplerden birinin varlığı hâlinde mümkündür.

2. Temyizen incelenen karar, tarafların karşılıklı iddia ve savunmalarına, dayandıkları belgelere, uyuşmazlığa uygulanması gereken hukuk kuralları ile hukuki ilişkinin nitelendirilmesine, dava şartlarına, yargılama ve ispat kuralları ile kararda belirtilen gerekçelere göre usul ve kanuna uygun olup, dosyada yer alan tüm bilgi ve belgelerin incelenmesinde verilen hükmün yerinde olduğu anlaşılmakla davalı/birleşen dosya davalısı vekilinin temyiz dilekçesinde ileri sürülen nedenler kararın bozulmasını gerektirecek nitelikte görülmemiştir.

VI. KARAR
Açıklanan sebeplerle;
Temyiz olunan Bölge Adliye Mahkemesi kararının 6100 sayılı Kanun'un 370 inci maddesinin birinci fıkrası uyarınca ONANMASINA,

Dosyanın İlk Derece Mahkemesine, kararın bir örneğinin Bölge Adliye Mahkemesine gönderilmesine,

21.03.2024 tarihinde oy birliğiyle karar verildi.

427,60-Onama
427,60-Peşin
00,00

B.T.
K.Şefi: S. BİÇER