YARGITAY 10. HUKUK DAİRESİ

10. Hukuk Dairesi         2024/1625 E.  ,  2024/8448 K.
"İçtihat Metni"MAHKEMESİ : İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 33. Hukuk Dairesi
SAYISI : 2021/1463 E., 2023/2058 K.
KARAR : Esastan Ret
İLK DERECE MAHKEMESİ : Bakırköy 12. İş Mahkemesi
SAYISI : 2019/208 E., 2021/441 K.

Taraflar arasındaki hizmet ve prime esas kazancın tespiti davasından dolayı yapılan yargılama sonunda, İlk Derece Mahkemesince davanın kısmen kabulüne karar verilmiştir.

Kararın taraf vekilleri tarafından istinaf edilmesi üzerine, Bölge Adliye Mahkemesince başvurunun esastan reddine karar verilmiştir.

Bölge Adliye Mahkemesi kararı taraf vekilleri tarafından temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçelerinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi ... tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:

I. DAVA
Davacı vekili dava dilekçesinde; davacının davalının mali müşavirlik bürosunda 01.06.2005 tarihinden itibaren işten çıkarıldığı 31.07.2012 tarihine kadar muhasebeci olarak aralıksız çalıştığını, bu çalışmalarını 2005 yılı ile 2009 yılı arasındaki kısmının SGK'ya bildirilmediğini, diğer kısmının ise davalının muhasebesini tuttuğu şirketlerde gösterildiğini, davacının en son net 1.000-TL., ücret aldığını ileri sürerek, davacının 01.06.2005- 31.07.2012 tarihleri arasındaki sigortalı olması gereken sürelerin tespitini talep etmiştir.
II. CEVAP
1. Davalı ... vekili cevap dilekçesinde; davacının müvekkiline ait işyerinde 23.12.2009 tarihinden 14.07.2012 tarihine kadar asgari ücretle sigortalı olarak çalıştığını, davacının 23.12.2009 tarihinden önce müvekkili işyerinde çalışması olmadığını, davacının dava dilekçesinde bildirdiği aylık ücreti kabul etmediklerini, müvekkilinin 31.05.2006-01.04.2009 tarihleri arasında SGK işveren kaydının da olmadığını, müvekkilinin davacının dayısı olduğunu, taraflar arasındaki yakın akrabalık, nedeniyle müvekkilinin kardeşinin kızı olan davacının haklarını titizlikle koruyup gözettiğini, davacının doğum yaptığı için analık sigortasından rapor aldığını, raporunun 14.07.2012 tarihinde sona ermesine rağmen işbaşı yapmadığını, müvekkilinin davacının iş akdini 18.07.2012 tarihinde haklı nedenle feshetme hakkı varken, 31.07.2012 tarihinde feshederek tazminatlarını davacının evine göndermesine rağmen davacının gönderileri kabul etmeyerek huzurdaki davayı açtığını, davacının çalışmaya başladığı tarihten itibaren gerçek ücreti üzerinden sigortasının yapıldığını, davacının ailevi nedenlerle haksız davayı açtığını savunarak davanın reddine karar verilmesini talep etmiştir.

2. Davalı Kurum vekili cevap dilekçesinde; davalıya ait işyerinin 01.03.2012 tarihinde yasa kapsamına alınmış olup halen faal olduğunu, davanın kamu düzenini ilgilendirdiğinden davacının fiili çalışmalarının resen nazara alınması gerektiğini beyanla davanın reddini istemiştir.

III. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI
İlk Derece Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile davanın kısmen kabulü ile davacının davalı ...’a ait 1189050.34/01 SSK işyeri sicil numaralı işyerinde 02.03.2009-23.12.2009 tarihleri arasında hizmet akdi ile asgari ücretle sürekli ve aralıksız olarak çalıştığının tespitine, ayrıca davacının davalı ...’a ait 1189050.34/01 SSK İşyeri sicil numaralı işyerinde hizmet akdi ile kuruma bildirilenler dışında;
01.10.2011 - 31.10.2011 tarihleri arasında, gün bildirimi olmadan 559,84 TL kazançla,
01.11.2011 - 30.11.2011 tarihleri arasında, gün bildirimi olmadan 559,84 TL kazançla,
01.12.2011 - 31.12.2011 tarihleri arasında, gün bildirimi olmadan 559,84 TL kazançla,
01.01.2012 - 31.01.2012 tarihleri arasında, gün bildirimi olmadan 510,34 TL kazançla,
01.02.2012 - 29.02.2012 tarihleri arasında, gün bildirimi olmadan 510,34 TL kazançla çalıştığının tespitine, fazlaya ilişkin talebin reddine verilmiştir.

IV. İSTİNAF
A. İstinaf Yoluna Başvuranlar
İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde taraf vekilleri istinaf başvurusunda bulunmuşlardır.

B. İstinaf Sebepleri
1. Davacı vekili istinaf dilekçesinde; dinlenen tanık beyanlarında davacının davalı yanında çalıştığının açık olduğunu, davalının ofisi ve tuttuğu şirket defterlerinin muhasebeci arkadaşı Metin Bozdağın üzerinden tutmaya devam ettiğini, davalının kanuna karşı hile kullandığını, tanık Şenol Beyaz'ın hükümde yer almadığını ileri sürmüştür.

2. Davalı vekili istinaf dilekçesinde; komşu işyeri tanıkları ... ve ...'ın beyanlarının çeliştiğini, birbirini teyit etmediğini, davacının ücret iddialarının senetle ispat sınırını aştığını bu nedenle yazılı delil ispatının şart olduğunu, tanıkların beyanlarının çelişkili olduğunu ileri sürmüştür.

3. Davalı Kurum vekili istinaf dilekçesinde; Kurum kayıtlarının esas olduğunu, aksinin aynı değerde yazılı delil ve belgeler ile ispatlanması gerektiğini, tanıkların Yargıtayın aradığı nitelikleri taşımadığını, eksik inceleme ile karar verildiğini ileri sürmüştür.

C. Gerekçe ve Sonuç
Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile davacının 01.12.2009 - 31.05.2010, 01.06.2010 - 31.07.2012 tarihleri arası davalı işyerinden bildiriminin yapıldığı, dinlenen kayıtlı tanıkların beyanları ile davacının Mahkeme tarafından hüküm altına alınan dönem yönünden çalışmalarının ispatlandığı, davacının ücret iddiasının yazılı ispat sınırının altında olduğu, dinlenen kamu tanıklarının beyanları ve tüm dosya kapsamına göre ücret iddiasının ispatlandığı, Mahkeme kararının yerinde olduğu kanaatine varılarak davacının, davalı ... ve davalı Kurumun istinaf başvurularının reddine karar verilmiştir.

V. TEMYİZ
A. Temyiz Yoluna Başvuranlar
Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde taraf vekilleri temyiz isteminde bulunmuşlardır.

B. Temyiz Sebepleri
Taraf vekilleri, istinaf dilekçeleri ile benzer nedenlerle eksik incelemeye dayalı kararın bozulmasını istemişlerdir.

C. Gerekçe
1. Uyuşmazlık ve Hukuki Nitelendirme
Uyuşmazlık, davacının 01.06.2005 - 31.07.2012 tarihleri arasında davalı işyerinde geçen çalışmalarına ilişkin hizmet tespiti ile prime esas kazancının tespiti istemine ilişkindir.

2. İlgili Hukuk
1) Dava, 506 sayılı Kanun'un 79/10 uncu ve 5510 sayılı Kanun’un m. 86/9 uncu maddesi uyarınca açılmış hizmet tespiti davasıdır. Hizmet akdi ile bir veya birden fazla işveren tarafından çalıştırılanların hizmetlerin tespitine ilişkin davalar, kamu düzenine ilişkindir. Bu nedenle özel bir duyarlılıkla ve özenle yürütülmesi zorunludur. Bu çerçevede hak kayıplarının ve gerçeğe aykırı sigortalılık süresi edinme durumlarının önlenmesi, temel insan haklarından olan sosyal güvenlik hakkının korunabilmesi için, bu tür davalarda tarafların gösterdiği kanıtlarla yetinilmeyerek, gerekli araştırmaların re'sen yapılması ve kanıtların toplanması gerektiği göz önünde bulundurulmalıdır.

2) 6100 sayılı HMK m. 119/1-e gereğince davacının, iddiasının dayanağı olan bütün vakıaların sıra numarası altında açık özetlerini bildirmek, m. 194 gereğince de taraflar, dayandıkları vakıaları, ispata elverişli şekilde somutlaştırma yükümlülüğü vardır. Tarafların, dayandıkları delilleri ve hangi delilin hangi vakıanın ispatı için gösterildiğini açıkça belirtmeleri zorunludur.

Bir davada haklı çıkabilmek için soyut veya genel hatlarıyla bir iddiayı ortaya koymak yeterli değildir. Aynı zamanda bu iddiaların, ispata elverişli hale getirilerek zaman, mekân ve içerik olarak somutlaştırılması gerekir. En azından iddianın araştırılabilmesine yönelik somut bilgi ve açıklamaların sunulması gerekir. İddia somutlaştırıldıktan sonra hâkim ve karşı taraf, bunun üzerinden savunma ve yargılama yapabilecektir. Soyut iddialar ve vakıalar üzerinden değerlendirme yapılması mümkün değildir.

Somutlaştırma yükü, genel anlamda tarafların açıklama ödevinin bir parçası ve layihalar teatisi aşamasındaki tezahür şeklidir. Somutlaştırma yükü, basit yargılama ve kendiliğinden araştırma ilkesinin uygulandığı davalarda da geçerlidir.

HMK m. 31 gereğince, Hâkim, uyuşmazlığın aydınlatılmasının zorunlu kıldığı durumlarda, maddi veya hukuki açıdan belirsiz yahut çelişkili gördüğü hususlar hakkında, taraflara açıklama yaptırabilir; soru sorabilir; delil gösterilmesini isteyebilir. Davaya konu talebin somutlaştırılmaması halinde önce hâkim, m. 31 ve 119/1-e gereğince davayı aydınlatma ödevi ve ön incelemedeki görevi gereği, somut olmayan hususların belirlenmesini davacıdan istemeli, gerekirse tarafa açıklattırma yaptırmalı, bu eksiklik giderildikten sonra yargılamaya devam etmelidir.

3) Hizmet tespiti davalarının amacı hizmetlerin karşılığı olan sosyal güvenlik haklarının korunmasıdır. Hizmet akdine dayalı çalışma olgusunun ispatında delil sınırlandırması yoksa da davacının Kurum sicil dosyası, işyeri özlük dosyası temin edilip işyerinin Kanunun kapsamında veya kapsama alınacak nitelikte bulunup bulunmadığı eksiksiz bir şekilde belirlendikten sonra iddia edilen çalışmanın başlangıç ve bitiş tarihleri, hangi işyerinde ne iş yapıldığı, işyerinin kapsam, kapasite ve niteliği, prime esas kazanca tabi ücretin ne olduğu, çalışmanın sürekli, kesintili, mevsimlik olup olmadığı eksiksiz bir şekilde açıklığa kavuşturulmalıdır.

Taraf tanıklarının sözleri değerlendirilirken bunların inandırıcılığı üzerinde durulmalı, verdikleri bilgilere nasıl vakıf oldukları, işveren ve işçiyle, işyeriyle ilişkileri, bazen uzun yılları kapsayan bilgilerin insan hafızasında yıllarca eksiksiz nasıl taşınabileceği düşünülmeli ve tanıklar buna göre dinlenilmeli, re’sen araştırma kapsamında sadece taraf tanıkları ile yetinilmeyip mümkün oldukça işyerinin müdür, amir, şef, ustabaşı ve postabaşı gibi görevlileri ve o işyerinde çalışan öteki kişiler ile o işyerine komşu ve yakın işyerlerinde bu yeri bilen ve tanıyanlar dahi dinlenerek tanık beyanlarının sağlığı denetlenmeli ve çalışma olgusu böylece hiç bir kuşku ve duraksamaya yer bırakmayacak biçimde belirlenmelidir.

3. Değerlendirme
Eldeki dava, davacının 01.06.2005 tarihinden 31.07.2012 tarihine kadar muhasebeci olan davalı yanında çalışmasına rağmen davalı tarafından çalışmalarının 23.12.2009 tarihinden itibaren bildirildiği, öncesindeki çalışmalarının ise dava dışı işyerlerinden bildirildiği, tüm çalışmasının davalı yanında geçtiği belirtilerek 01.06.2005 - 31.07.2012 tarihleri arasında geçen hizmet sürelerinin tespiti ile prime esas kazancın tespiti istemine ilişkin olup, İlk Derece Mahkemesince davanın kısmen kabulüne karar verilmiş ise de verilen hükmün eksik inceleme ve yanılgılı değerlendirmeye dayalı olduğu anlaşılmaktadır.

Tüm dosya kapsamı incelendiğinde, davacının uyuşmazlık konusu dönemde olmak üzere 26.07.2005 - 28.07.2005 tarihleri arasında 3 gün süreyle 1095634 sicil numaralı Mustafa Yaman Erpamir unvanlı işyerinde, 21.09.2005 - 30.09.2005 tarihleri arasında 10 gün süreyle 1130321 sicil numaralı ... Doğan unvanlı işyerinde, 25.11.2005 - 09.12.2005 tarihleri arasında 15 gün süreyle 1066138 sicil numaralı ... Peyzaj İnş. San. ve Tic. Ltd. Şti. unvanlı işyerinde, 15.02.2006 - 01.11.2006 tarihleri arasında tam zamanlı olarak ... sicil numaralı Uçar Mermer Müh. Elk. İnş. San. ve Tic. Ltd. Şti. unvanlı işyerinde, 27.12.2006 - 05.01.2007 tarihleri arasında 10 gün süreyle ... sicil numaralı Bitez İnş. San. ve Tic. Ltd. Şti. unvanlı işyerinde, 01.01.2007 - 01.02.2007 tarihleri arasında 31 gün süreyle ... sicil numaralı Kitaş İnş. Taah. Mad. A.Ş. unvanlı işyerinde, 12.07.2007 - 31.12.2007 tarihleri arasında ... sicil numaralı ... İnş. Tem. Tur. Teks. San. ve Tic. Ltd. Şti. unvanlı işyerinde, 20.09.2008 - 16.10.2008 tarihleri arasında 18 gün süreyle 1321728 sicil numaralı ... Peyzaj İnş. Oto. San. ve Tic. Ltd. Şti. unvanlı işyerinde, 01.12.2008 - 15.12.2008 tarihleri arasında 15 gün süreyle ... sicil numaralı ... Peyzaj İnş. Oto. San. ve Tic. Ltd. Şti. unvanlı işyerinde, 23.12.2009 - 31.07.2012 tarihleri arasında ise davalı ...'a ait 1189050 sicil numaralı işyerinden tam zamanlı olarak bildirimlerinin yapıldığı, davalıya ait 1189050 sicil numaralı işyerinin 01.04.2009 tarihinde kanun kapsamına alındığı anlaşılmıştır.

Bu kapsamda, davacı adına uyuşmazlık konusu dönemde yapılan bu bildirimler davacıya sorulmak suretiyle dava dışı işyerlerinden yapılan bildirimlerin iptalini talep edip etmediği, bu işyerlerinde geçen çalışmaların gerçek olup olmadığı sorulmalı, davacı dava dışı işyerlerinden bildirilen çalışmaların iptalini talep ediyorsa davalı ... dışındaki işyerlerinden bildirim yapılması ve davanın bu işverenlerin hak alanını ilgilendirmesi nedeniyle davaya dahil edilmeleri sağlanarak bordro ve işyeri sicil dosyaları Kurum'dan celbedilmeli, davaya dahil edilen işverenlerin delilleri sorulup toplanılmalı ve yapılacak araştırma neticesinde tüm deliller dikkate alınarak varılacak sonuç uyarınca davacının çalışma olgusu tereddütsüz şekilde ortaya konularak karar verilmelidir.

Açıklanan maddi ve hukuki olgular göz önünde tutulmaksızın, eksik inceleme ve yanılgılı değerlendirmeyle yazılı şekilde hüküm kurulması, usûl ve Kanun'a aykırı olup bozma nedenidir.

VI. KARAR
1. Temyiz olunan, İlk Derece Mahkemesi kararına karşı istinaf başvurularının esastan reddine ilişkin Bölge Adliye Mahkemesi kararının ORTADAN KALDIRILMASINA,

2. İlk Derece Mahkemesi kararının sair hususlar incelenmeksizin BOZULMASINA,

Peşin alınan temyiz karar harcının istek halinde ilgililere iadesine,

Dosyanın İlk Derece Mahkemesine, bozma kararının bir örneğinin kararı veren Bölge Adliye Mahkemesine gönderilmesine,

11.09.2024 tarihinde oy birliğiyle karar verildi.