YARGITAY 10. HUKUK DAİRESİ

10. Hukuk Dairesi         2024/1491 E.  ,  2024/2074 K.
"İçtihat Metni"MAHKEMESİ : Samsun Bölge Adliye Mahkemesi 8. Hukuk Dairesi
SAYISI : 2021/2071 E., 2023/1555 K.
KARAR : Esastan red
İLK DERECE MAHKEMESİ : Suluova Asliye Hukuk (İş) Mahkemesi
SAYISI : 2020/96 E., 2021/152 K.

Taraflar arasındaki itibari hizmet süresi tespiti ve fiili hizmet süresi zammı davasından dolayı yapılan yargılama sonunda İlk Derece Mahkemesince davanın kısmen kabulüne karar verilmiştir.

Kararın taraf vekilleri tarafından istinaf edilmesi üzerine Bölge Adliye Mahkemesince istinaf başvurularının esastan reddine karar verilmiştir.

Bölge Adliye Mahkemesi kararı fer'i müdahiller vekilleri tarafından temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçesinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi ... tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:

I. DAVA
Davacı vekili, davalı işverene ait iş yerinde geçen çalışmaları için itibari hizmet süresi ve fiili hizmet süresi zammı verilmesini istemiştir.

II. CEVAP
Davalı Şeker Fabrikası vekili, davacının 02.09.1996-27.01.2002 tarihleri arasında fabrikanın dışında alkol tesislerinde, 28.01.2002 tarihinden sonra elektrik atölyesinde çalıştığını, iş yeri koşullarının ağır ve yıpratıcı olmadığını, davacının çalışmalarına dair bildirimlerin süresinde ve tam olarak usulüne uygun şekilde yapıldığını, davanın haksız ve mesnetsiz olduğunu belirterek reddini savunmuştur.
Kurum vekili, davacının bildirimlerinin işveren tarafından yapılan bildirimler kapsamında kayıt altına alındığını, davaya sebebiyet verilmediğini belirterek, davanın reddine savunmuştur.

III. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI
İlk Derece Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile davanın kısmen kabulüne, 0501021258899 sigorta sicil numaralı davacı ...'nın 176 sicil numarasıyla davalı şirket adına tescilli işyerinde 02.09.1996-01.10.2008 tarihleri arasında alkol tesisleri ve elektrik bölümünde geçen toplam 4264 gün sigorta primi ödenmiş fiili çalışma süresinin, 506 sayılı Kanun'un Ek 5 inci maddesi uyarınca itibari hizmet süresinden yararlanmayı gerektirir koşullarda geçtiği ve bu sürenin çalışılan gün x 0,25 formülü ile hesaplanarak belirlenen 1066 günün itibari hizmet süresi olarak davacının salt sigortalılık süresine eklenmesi gerektiğinin tespitine, davacının 01.10.2008 sonrası döneme ilişkin talebinin reddine karar verilmiştir.

IV. İSTİNAF
A. İstinaf Yoluna Başvuranlar
İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde taraf vekilleri istinaf başvurusunda bulunmuştur.

B.İstinaf Sebepleri
Davacı vekili, müvekkilinin Amasya Şeker Fab. A.Ş. Genel müdürlüğüne bağlı olarak işverene ait şeker fabrikasında fiilen işçi kadrosu ile aynı fabrikanın alkol ve elektrik bölümünde çalıştığını, kısmen ret kararının hatalı olduğunu, fabrika bölümündeki çalışma şartları ilgili yasalarda aranılan ağır ve riskli, sağlığı tehlikeye koyucu niteliklerde olduğunu belirterek, istinaf başvurusunda bulunmuştur.

Davalı Şeker Fabrikası vekili, Sosyal Güvenlik Kurumunun davada fer'i müdahil değil davalı olması gerektiğini, davanın hak düşürücü süre nedeniyle reddi gerektiğini belirttikten sonra davacının ağır ve yıpratıcı koşullarda çalışmadığını, iş yerinin kanunda belirtilen ve itibari hizmet süresi verilmesi gereken iş yeri kapsamına girmediğini, Mahkemece delillerin hatalı değerlendirildiğini, "... bilirkişi Raporu’nda Etil Alkol keşfe konu edilen ve gezilip görüldüğü belirtilen bölüm Ham Fabrika Bölümü değildir. Ham Fabrika Bölümü şeker üretimine ait bir proses olup Gıda ve Alkol Fabrikası ile bir ilgisi yoktur. Başka bir deyişle; Etil alkol üretimi, Ham Fabrika bünyesinde değildir ve melas Rafineri Bölümünden çıkan yan üründür. Ham Fabrika Bölümü pancarın kesilmesinden başlayarak Rafineri Bölümüne kadarki şerbet üretimi yapılan istasyonların oluşturduğu bölümdür. Gıda ve Alkol Fabrikası Ham Fabrika Bölümünden yaklaşık 300 metre uzaklıkta olup ayrı bir tesis..." olduğunu, seri dava niteliğinde olan davada karşı taraf lehine sadece dilekçe yazma ücretine hükmedilmesi gerektiğini, kararın eksik araştırma ve inceleme sonucu verildiğini belirterek istinaf başvurusunda bulunmuştur.

Fer'i müdahil S.S. Amasya Pancar Ekicileri Kooperatifi vekili istinaf dilekçesinde özetle; davacı yanın taleplerinin beş yıllık hak düşürücü süreye tabi olduğunu, davanın reddi gerektiğini, kararın eksik araştırma ve inceleme sonucu verildiğini belirterek, istinaf başvurusunda bulunmuştur.

Kurum vekili, kararın eksik araştırma ve inceleme sonucu verildiğini belirterek, istinaf başvurusunda bulunmuştur.

C. Gerekçe ve Sonuç
Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile taraf vekillerinin istinaf başvurularının esastan reddine karar verilmiştir.

V.TEMYİZ
A. Temyiz Yoluna Başvuranlar
Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davalı ve fer'i müdahiller vekilleri temyiz isteminde bulunmuştur.
B. Temyiz Sebepleri
Davalı Şeker Fabrikası vekili, istinaf gerekçelerini tekrarla temyiz başvurusunda bulunmuştur.

Fer'i müdahil Kurum vekili, istinaf gerekçelerini tekrarla temyiz başvurusunda bulunmuştur.

Fer'i müdahil S.S. Amasya Pancar Ekicileri Kooperatifi vekili, istinaf gerekçelerini tekrarla temyiz başvurusunda bulunmuştur.

C.Gerekçe
1.Uyuşmazlık ve Hukuki Nitelendirme
Uyuşmazlık, itibari hizmet süresi tespiti ve fiili hizmet süresi zammı istemine ilişkindir.

2.İlgili Hukuk
1-6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun (6100 sayılı Kanun) 369 uncu maddesinin birinci fıkrası ile 370 ve 371 inci maddeleri, 506 sayılı Kanun'un Ek 5/IV. maddesi.

2-İtibari hizmet süresi, ağır ve yıpratıcı işlerde çalışanların erken yıpranmaları nedeniyle daha erken emekli olabilmeleri için kanun koyucu tarafından belirlenmiş erken emeklilik sağlayan düzenlemelerden biridir. İtibari hizmet süresi fiilen olmayan ancak kanun koyucu tarafından verilen imkân nedeniyle varsayılan bir sürenin sigortalılık süresine eklenmesi şeklinde ortaya çıkmaktadır.

Davanın yasal dayanağı olan 506 sayılı Sosyal Sigortalar Kanununun Ek 5 inci maddesinin IV. bendi;
Fabrika, atölye, havuz ve depolarda, trafo binalarında çalışan sigortalıların,
1.Çelik, demir ve tunç döküm,
2. Zehirli, boğucu, yakıcı, öldürücü atölye, havuz ve depolarda, trafo binalarında ve patlayıcı gaz, asit, boya işleriyle gaz da çalışanlar, maskesi ile çalışmayı gerektiren işlerde,
3. Patlayıcı maddeler yapılmasında,
4. Kaynak işlerinde çalışanların bu çalışma sürelerinin her tam yılı için 90 gün itibari hizmet süresinin sigortalılık süresi olarak ekleneceğini, kesirlerin hesaplanmasında tam yılın 360 gün olarak alınacağını, fiilen çalışılmış güne eklenecek itibari hizmet günü sayısının bulunmasında (Çalışılan gün sayısı x 0,25) formülünün uygulanacağını düzenlemektedir.

3.Değerlendirme
İnceleme konusu davada davacı, işverene şeker fabrikasında geçen çalışmaları için itibari hizmet süresi ve fiili hizmet süresi zammı verilmesini talep etmiş, Mahkemece işverene ait alkol tesislerinde yapılan keşiften sonra, davacının 02.09.1996-01.10.2008 tarihleri arasında alkol tesislerinde ve elektrik atölyesinde geçen ve bildirilen çalışmaları için 506 sayılı Kanun'un Ek 5 inci maddesi kapsamında hesaplanan itibari hizmet süresine hükmedilmiştir.

Dosya içinde bulunan bilgi ve belgelere göre, davacı 02.09.1996-27.01.2002 tarihleri arasında Şeker Fabrikasının alkol tesislerinde, 28.01.2002 tarihinden sonra ise aynı fabrikanın elektrik atölyesinde çalışmıştır.

Mahkemece alkol tesislerinde keşif yapılmış, ancak karara esas alınan bilirkişi raporunda, çalışılan bölümde itibari hizmet süresi verilmesini gerektirir ve ek 5 inci maddede belirtilen koşullardan hangi bent kapsamında çalışmanın geçtiği, davacının bu çalışmayı yaparken maddede sayılan hangi zararlı etkene maruz kaldığının açık ve net bir şekilde belirtilmediği, fakat 02.09.1996-01.10.2008 tarihleri arasında geçen ve bildirilen tüm çalışmalar için itibari hizmet süresi verildiği anlaşılmaktadır. Karar eksik araştırma ve incelemeye dayalıdır.
Mahkemece öncelikle, davalı işveren vekili tarafından alkol tesislerinin ham fabrika bölümünde bulunmadığı, fabrikadan 300 metre ilerde ayrı bir bölüm olarak bulunduğu belirtildiğinden, davacının alkol tesisleri çalışanı olarak hizmetlerinin geçtiği yerin tam olarak neresi olduğu belirlenmeli, eğer çalışmalar keşif yapılan yerde geçmiş ise davacının Ek 5 inci maddede sayılan ve bu kapsamda maruz kaldığı zararlı etkenlerin neler olduğunun ayrıntılı olarak belirtildiği yeni bir bilirkişi raporu alınmalı, davacının elektrik atölyesinde geçen çalışmaları için ise, yine çalışmaların geçtiği yer belirlenerek, keşif yapılan yerden farklı bir bölüm ya da yerde geçmiş ise orada da ayrı bir keşif yapılarak, çalışmaların geçtiği dönemde davacıyla beraber çalışan bordro tanıkları tespit edilip dinlenerek, davacının çalıştığı dönemde ek 5 inci maddede sayılan ve bu kapsamda maruz kaldığı zararlı etkenlerin neler olduğunun ayrıntılı olarak belirtildiği bir bilirkişi raporu alınarak, dosyada bulunan tüm bilgi ve belgeler yeniden değerlendirilerek varılacak sonuca göre bir karar verilmelidir.

Ayrıca, 7036 sayılı Kanun'un 4/2 nci maddesi, " (2) Hizmet akdine tabi çalışmaları nedeniyle zorunlu sigortalılık sürelerinin tespiti talebi ile işveren aleyhine açılan davalarda, dava Kuruma re'sen ihbar edilir. İhbar üzerine davaya davalı yanında fer'i müdahil olarak katılan Kurum, yanında katıldığı taraf başvurmasa dahi kanun yoluna başvurabilir. Kurum, yargılama sonucu verilecek kararı kesinleştikten sonra uygulamakla yükümlüdür." düzenlemesini içerir.

Eldeki dava ise 5510 sayılı Kanun'un 86 ncı maddesi kapsamında açılan bir hizmet tespiti davası olmayıp, bildirilen çalışmalar için itibari hizmet süresi tespiti davası olduğundan Mahkemece, Sosyal Güvenlik Kurumunun davada "davalı" sıfatı ile taraf olması ve buna göre yargılama giderlerine hükmedilmesi gerekirken "fer'i müdahil" olduğu kabul edilerek buna göre yargılama giderlerine hükmedilmesi usul ve kanuna aykırı olup bozmayı gerektirir.

VI.KARAR
Açıklanan sebeplerle;
Davalı ve fer'i müdahiller vekillerinin temyiz itirazlarının kabulü ile

Temyiz olunan İlk Derece Mahkemesi kararına karşı istinaf başvurusunun esastan reddine ilişkin Bölge Adliye Mahkemesi kararının ORTADAN KALDIRILMASINA,

İlk Derece Mahkemesi kararının BOZULMASINA,

Temyiz harcının istek halinde ilgililere iadesine,

Dosyanın İlk Derece Mahkemesine, bozma kararının bir örneğinin kararı veren Bölge Adliye Mahkemesine gönderilmesine,

29.02.2024 gününde oybirliğiyle karar verildi.