YARGITAY 10. HUKUK DAİRESİ

10. Hukuk Dairesi         2024/1440 E.  ,  2024/1981 K.
"İçtihat Metni"

MAHKEMESİ :Asliye Hukuk (İş) Mahkemesi
SAYISI : 2022/226 E., 2023/629 K.

Taraflar arasında İlk Derece Mahkemesinde görülen hizmet tespiti davasında verilen karar hakkında yapılan temyiz incelemesi sonucunda, Dairece İlk Derece Mahkemesi kararının bozulmasına karar verilmiştir.

İlk Derece Mahkemesince bozmaya uyularak yeniden yapılan yargılama sonucunda; davanın reddine karar verilmiştir.

İlk Derece Mahkemesi kararı davacı vekili tarafından temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçesinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi ... tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:

I.DAVA
Davacı vekili dava dilekçesinde özetle; davacının, davalı işverenliğin işçisi olarak 25.02.2015–15.12.2015 tarihleri arasında Kuruma eksik bildirilen çalışmalarının tespitini istemiştir.

II.CEVAP
Davalı vekili cevap dilekçesinde özetle; KTÜ'den alınan ihale işinde davacının, temiz su ve pis su atık tesisat işinin yapımı için davalıya hizmet verdiğini, sözleşme tarihinin 29.07.2015, işyeri teslim tutanağı ile işe başlama tarihinin 03.08.2015 olduğunu, işin bitirilmesine ilişkin 14.12.2015 geçici kabule ilişkin resmi kayıtları sunduklarını, işin başlama ve teslim süresi belli iken davacının 10 aylık çalışma iddiasının hayatın olağan akışına aykırı olduğunu belirterek, davanın reddini istemiştir.

Fer'i müdahil SGK vekili cevap dilekçesinde özetle; davanın reddini istemiştir.

III.İLK DERECE MAHKEME KARARI
İlk Derece Mahkemesinin 10.03.2020 tarih ve 2017/754 E.-2020/85 K. sayılı kararıyla; davanın reddine karar verilmiştir.

IV. İSTİNAF
A. İstinaf Yoluna Başvuranlar
İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davacı vekili istinaf başvurusunda bulunmuştur.

B. İstinaf Sebepleri
Davacı vekili, eksik araştırma ile sonuca gidildiğini, Mahkemeye sundukları 09.07.2019 tarihli dilekçe ekinde bulunan belgede... isimli şahsın çalıştığının yazılı olduğunu, belgeyi düzenleyen mühendis Engin Karakuş'un bilgisine başvurulması gerektiğini, tutanakta geçen... ve... isimli kişilerin araştırılması gerektiğini, re'sen kamu tanıklarının tespit edilerek dinlenmesini ve KTÜ'den de tanık dinlenilmesi gerektiğini belirterek, kararın kaldırılmasını istemiştir.

C. Gerekçe ve Sonuç
Bölge Adliye Mahkemesinin 18.11.2020 tarih ve 2020/1199 E.- 2020/1204 K. sayılı kararı ile dosya kapsamı, mevcut delil durumu ve ileri sürülen istinaf sebepleri dikkate alındığında Mahkemenin vakıa ve hukuki değerlendirmesinde usul ve esas yönünden yasaya aykırılık bulunmadığı anlaşılmakla, davacı vekilinin istinaf başvurusunun esastan reddine karar verilmiştir

V. BOZMA VE BOZMADAN SONRAKİ YARGILAMA SÜRECİ
A. Bozma Kararı
1.İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davacı vekili tarafından istinaf başvurusunda bulunulması ve Bölge Adliye Mahkemesince istinaf başvurusunun esastan reddine karar verilmesi üzerine, davacı vekili temyiz isteminde bulunmuştur.

2.Daire kararında, dosya içerisindeki kayıt ve belgelerden, davacı adına düzenlenen 02.10.2015 tarihli işe giriş bildirgesinin davalı işverenlikçe Kuruma verildiği ve talep edilen dönemde 02.10.2015-16.10.2015 tarihleri arasındaki hizmetlerinin bildirildiği, imzalı ücret bordrosunun sunulduğu, yüklenicisi davalı Ar-Ha Mühendislik İnş. Taah. Tur. Nak. ve Tic. Ltd. Şti. olan KTÜ Rektörlük Birimleri Onarım İnşaatı işine ilişkin 29.07.2015 tarihli sözleşme ve eklerinin dosya arasına alındığı, dönem bordrolarının getirtildiği, tanıkların dinlendiği, somut olayda, davacı, 25.02.2015-03.08.2015 tarihleri arasında davalı şirketin ihale ile aldığı İl Sağlık Müdürlüğüne bağlı hastanede çalıştığının tespitini de talep ettiği, anılan dönem yönünden Mahkemece eksik inceleme ve araştırmaya dayalı olarak karar verildiği belirtilerek, yapılacak işin, 25.02.2015-03.08.2015 tarihleri arasında davalı işverenin ihale yoluyla aldığı belirtilen hastanenin yapımına ilişkin tüm ihale evrakı ve ekleri getirtilmeli, davacının çalışmasının varlığı, niteliği ve süresine ilişkin olarak bu işyerinden varsa bildirimi yapılan kayıtlı bordro tanıkları resen tespit edilerek beyanlarına başvurulmalı, bordro tanığı bulunamadığı takdirde hastane müdürü ve çalışanlarının yöntemince ayrıntılı ifadeleri alınmalı ve davanın nitelikçe kamu düzenini ilgilendirdiği nazara alınıp araştırma genişletilerek tüm deliller birlikte değerlendirilip oluşacak sonuç dairesinde bir karar verilmesi gereğine işaret edilerek hüküm bozulmuştur.

B. İlk Derece Mahkemesince Bozmaya Uyularak Verilen Karar
İlk Derece Mahkemesinin 19.09.2023 tarihli ve 2022/226 E.- 2023/629 K. sayılı kararı ile bozma ilamına uyularak, KTÜ Rektörlüğünden verilen cevapta ve sunulan hak ediş evraklarında Ar-Ha şirketine işin 29.07.2015 tarihinde sözleşme ile verildiği, işin 14.12.2015 tarihinde bitirildiği, tespit edilen noksanlıklar için ek süre verildiği ve 11.01.2016 tarihinde noksanlıkların tamamlanarak teslim edildiğinin bildirildiği, ayrıca 25.02.2015-03.08.2015 tarihleri arasında verilen başkaca bir iş olmadığının bildirildiği, davacı tarafından tespiti talep edilen dönem ile KTÜ tarafından şirkete verildiği bildirilen onarım işi yönünden 29.07.2015-03.08.2015 tarihleri arasındaki 6 günlük bir sürenin uyumlu olduğu, bordro tanıklarına ulaşılamadığından Yargıtay bozma ilamı uyarınca hastane müdürü ve çalışanının tespit edilerek tanık sıfatı ile talimat yoluyla dinlendiği, dinlenen hastane müdürü ve çalışanının davacıyı tanımadıkları ve bilgi sahibi olmadıklarını beyan ettikleri anlaşıldığından, davacının davalı yanında çalıştığı ve çalışmasının sigortalı çalışma niteliğinde olduğu konusunda herhangi şüpheden uzak ve duraksamaya yer vermeyecek şekilde kanaat oluşmadığı gerekçesiyle, davanın reddine karar verilmiştir.

VI. TEMYİZ
A. Temyiz Yoluna Başvuranlar
İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davacı vekili temyiz isteminde bulunmuştur

B. Temyiz Sebepleri
Davacı vekili, Mahkemece bozma ilamının gereklerinin yerine getirilmediğini, Mahkemeye sundukları 09.07.2019 tarihli dilekçe ekinde bulunan belgede... isimli şahsın çalıştığının yazılı olduğunu, belgeyi düzenleyen mühendis Engin Karakuş'un bilgisine başvurulması gerektiğini, tutanakta geçen... ve... isimli kişilerin araştırılması gerektiğini, re'sen kamu tanıklarının tespit edilerek dinlenmesini ve KTÜ'den de tanık dinlenilmesi gerektiğini belirterek, kararın temyiz incelemesi sonucu bozulmasını istemiştir.

C. Gerekçe
1. Uyuşmazlık ve Hukuki Nitelendirme
Uyuşmazlık, hizmet tespitine ilişkindir.

2. İlgili Hukuk
1.Davanın yasal dayanağı 506 sayılı Kanun'un 79/10 uncu ve 5510 sayılı Kanun'un 86/9 uncu maddeleri olup Anayasal haklar arasında yer alan sosyal güvenliğin yaşama geçirilmesindeki etkisi gözetildiğinde, sigortalı konumunda geçen çalışma sürelerinin saptanmasına ilişkin bu tür davalar kamu düzeni ile ilgili olduğundan özel bir duyarlılıkla ve özenle yürütülmeleri zorunludur. Bu bağlamda, hak kayıplarının ve gerçeğe aykırı sigortalılık süresi edinme durumlarının önlenmesi, temel insan haklarından olan sosyal güvenlik hakkının korunabilmesi için, tarafların gösterdiği kanıtlarla yetinilmeyip gerek görüldüğünde kendiliğinden araştırma yapılarak delil toplanabileceği açıktır.

2.Hizmet tespiti davalarının amacı hizmetlerin karşılığı olan sosyal güvenlik haklarının korunmasıdır. Hizmet akdine dayalı çalışma olgusunun ispatında delil sınırlandırması yoksa da davacının Kurum sicil dosyası, işyeri özlük dosyası temin edilip işyerinin Kanunun kapsamında veya kapsama alınacak nitelikte bulunup bulunmadığı eksiksiz bir şekilde belirlendikten sonra iddia edilen çalışmanın başlangıç ve bitiş tarihleri, hangi işyerinde ne iş yapıldığı, işyerinin kapsam, kapasite ve niteliği, prime esas kazanca tabi ücretin ne olduğu, çalışmanın sürekli, kesintili, mevsimlik olup olmadığı eksiksiz bir şekilde açıklığa kavuşturulmalıdır.

Taraf tanıklarının sözleri değerlendirilirken bunların inandırıcılığı üzerinde durulmalı, verdikleri bilgilere nasıl vakıf oldukları, işveren ve işçiyle, işyeriyle ilişkileri, bazen uzun yılları kapsayan bilgilerin insan hafızasında yıllarca eksiksiz nasıl taşınabileceği düşünülmeli ve tanıklar buna göre dinlenilmeli, re’sen araştırma kapsamında sadece taraf tanıkları ile yetinilmeyip mümkün oldukça işyerinin müdür, amir, şef, ustabaşı ve postabaşı gibi görevlileri ve o işyerinde çalışan öteki kişiler ile o işyerine komşu ve yakın işyerlerinde bu yeri bilen ve tanıyanlar dahi dinlenerek tanık beyanlarının sağlığı denetlenmeli ve çalışma olgusu böylece hiç bir kuşku ve duraksamaya yer bırakmayacak biçimde belirlenmelidir.

3.Mahkemenin, Yargıtay Dairesince verilen bozma kararına uyması sonunda, kendisi için o kararda gösterilen şekilde inceleme ve araştırma yaparak, yine, o kararda belirtilen hukuki esaslar gereğince hüküm verme yükümlülüğü doğar. “Usuli kazanılmış hak” olarak tanımlayacağımız bu olgu; mahkemeye, hükmüne uyduğu Yargıtay bozma kararında belirtilen çerçevede işlem yapma ve hüküm kurma zorunluluğu getirir. (09.05.1960 tarihli ve 21/9 sayılı Yargıtay İçtihadı Birleştirme Kararı, Hukuk Genel Kurulunun 12.07.2006 tarihli, 2006/9-508 E., 2006/521 sayılı Kararı).

Yargıtay tarafından bozulan bir hükmün bozma kararının kapsamı dışında kalmış olan kısımları kesinleşir. Bozma kararına uymuş olan mahkeme kesinleşen bu kısımlar hakkında yeniden inceleme yaparak karar veremez. Bir başka anlatımla, kesinleşmiş bu kısımlar, lehine olan taraf yararına usuli kazanılmış hak oluşturur. (04.02.1959 gün ve 13/5 sayılı YİBK).

3. Değerlendirme
İnceleme konusu eldeki davada, davacı 25.02.2015–15.12.2015 tarihleri arasında davalı şirket nezdinde geçen ve Kuruma eksik bildirilen çalışmalarının tespitini istemiş, Mahkemece bozmaya uyularak davanın reddine karar verilmiş ise de, bozmaya uyulduğu halde bozma gereklerinin tam olarak yerine getirilmediği, zira hükmün gerekçesinde dönem bordrolarının celbedildiği ve bordro tanıklarına ulaşılamadığı belirtilmiş ise de, dönem bordroları dosya arasında bulunmadığı gibi tanıkların da dinlenmediği anlaşıldığından, hüküm eksik inceleme ve araştırmaya dayalıdır.

Mahkemece, bir önceki bozma ilamında belirtildiği şekilde, 25.02.2015-03.08.2015 tarihleri arasında davalı işyerine ait tüm dönem bordroları getirtilmeli, bildirimi yapılan kayıtlı bordro tanıkları tespit edilerek davacının çalışmasının varlığı, niteliği ve süresine ilişkin olarak beyanlarına başvurulmalı,

deliller hep birlikte değerlendirilip takdir edilerek, oluşacak sonuca göre bir karar verilmelidir.

VII. KARAR
Açıklanan sebeplerle;
Temyiz olunan İlk Derece Mahkemesi kararının yukarıda açıklanan nedenlerle BOZULMASINA,

Dosyanın kararı veren İlk Derece Mahkemesine gönderilmesine,

28.02.2024 tarihinde oy birliğiyle karar verildi.