YARGITAY 10. HUKUK DAİRESİ

10. Hukuk Dairesi         2024/1277 E.  ,  2024/2436 K.
"İçtihat Metni"MAHKEMESİ : Trabzon Bölge Adliye Mahkemesi 5. Hukuk Dairesi
SAYISI : 2022/1092 E., 2023/693 K.
KARAR : Esastan Ret
İLK DERECE MAHKEMESİ : Giresun İş Mahkemesi
SAYISI : 2019/166 E., 2022/102 K.

Taraflar arasındaki hizmet tespitine ilişkin davadan dolayı yapılan yargılama sonunda İlk Derece Mahkemesince davanın kabulüne karar verilmiştir.

Kararın fer'i müdahil Kurum vekili tarafından istinaf edilmesi üzerine, Bölge Adliye Mahkemesince başvurunun esastan reddine karar verilmiştir.

Bölge Adliye Mahkemesi kararı fer'i müdahil Kurum vekili tarafından temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçesinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi ... tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:

I. DAVA
Davacı vekili, müvekkilinin 15.10.1991 tarihinde 2801/13425 sicil numaralı işyerinde çalışmaya başlamış, 28.02.2002 tarihine kadar bu çalışma kesintisiz olarak devam etmiş olduğunu, ancak davalı tarafından sigortalılık süreleri Sosyal Güvenlik Kurumuna eksik bildirildiğini, çalışmasının kesintisiz ve sürekli olup aylık 30 gün olduğunu beyanla 15.10.1991-28.02.2002 tarihleri arasında kesintisiz olarak aylık 30 gün olduğunun tespitine karar verilmesini talep ve dava etmiştir.

II. CEVAP
Davalı vekili cevap dilekçesinde özetle; Ankara 8. Asliye Ticaret Mahkemesinin 2009/8 E. 2011/322 K. sayılı kararı ile ..... Gıda San. ve Paz. A.Ş. nin iflasına karar verilmiş olup Mahkeme kararının 18.10.2012 tarihinde kesinleştiğini, .... Gıda San. ve Paz. A.Ş. hakkında Ankara İflas (21. İcra) Müdürlüğü’nün 2007/22 sayılı dosyası oluşturulmuş olup tasfiye işlemleri Ankara İflas (21. İcra) Müdürlüğü 2007/22 sayılı dosyasından yapıldığını, açılan davanın usul ve esas bakımından yasaya aykırı olduğundan reddi gerektiğini, iflas masasına alacak başvurusunda bulunulmadan doğrudan dava açılması yasaya aykırı olduğunu, davanın görevsiz mahkemede açıldığını, huzurdaki dava bakımından görevli mahkemenin Ankara Asliye Ticaret Mahkemeleri olduğunu, davacının iddialarını hiç bir şekilde kabul etmemekle beraber, davacının en son çalıştığı iddia edilen 1993 tarihinden 26 yıl sonra açılmış olması kötü niyetin açık bir göstergesi olup Medeni Kanun 2 nci maddesi dikkate alınarak davacının kötü niyetinin korunmasının mümkün olmadığını, öncelikle iflas masasına başvuru yapılmamış olması sebebiyle davanın usulden reddine, Mahkeme aksi kanaatte ise yetkisizlik ve görevsizlik kararı verilerek, dosyanın iş bu davada görevli ve yetkili Ankara Ticaret Mahkemelerine gönderilmesine, esasa ilişkin yargılama yapılmasına karar verilir ise davanın reddine karar verilmesini talep etmiştir.

Fer'i müdahil Kurum vekili cevap dilekçesinde özetle; davanın yasal süre içerisinde açılmadığını, davanın hak düşürücü sürenin geçmiş olması nedeniyle dava şartı yokluğundan reddi gerektiğini belirterek usul ve yasaya aykırı davanın reddine karar verilmesini talep etmiştir.

III. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI
İlk Derece Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile "... Sosyal Güvenlik Kurumundan gelen davacıya ait hizmet dökümünün incelenmesinde, 15.10.1991-28.02.2002 tarihi arasında 2115 gün çalışmasının Kuruma bildirildiği, 1619 günlük çalışmalarının kuruma eksik bildirildiği tespit edilmiştir.
...
Dönem bordro tanıkları genel olarak beyanlarında davacının kesintisiz sürekli olarak asgari ücretle çalıştığını, davacının çalışmalarının mevsimlik olup olmadığını bilmediğini, fabrika kapasite itibariyle büyük bir iş yeri olduğunu 1250 kişi çalıştığını, fabrikanın kapatıldığı bir dönem olmadığını beyan etmişlerdir.
... Somut uyuşmazlıkta; hizmet tespitine engel çakışan sigortalılık döneminin bulunmadığı, 15.10.1991 tarihli işe giriş bildirgesinin imzalı olduğu, dosya içerisinde davacıya ait puantaj kayıtları ya da işe giriş çıkış saat, günlerini gösteren belge bulunmadığı, davacının çalışmalarının eksik bildirilmesi ile ilgili davalı şirket tarafından belge sunulmadığı, Kurum tarafından yazılan yazıda işyeri dosyasının imha edildiğinin bildirildiği, iflas idare vekiline çıkartılan muhtıraya da cevap verilmediği, tanık beyanlarına göre davacı 15.10.1991-28.02.2002 tarihleri arasında kesintisiz ve sürekli çalıştığı, Giresun İş Mahkemesince karar verilen aynı mahiyette davası bulunan ve yargıtay tarafından onanan ... davacının çalışmalarının sürekli ve kesintisiz olduğunu beyan ettiği, dava konusu dönemde davacının başkaca bir 5510 SK 4-1-a/b/c kapsamında sigortalılığının olmadığı, işe giriş çıkışının olmadığı, mevsimlik işçi olduğuna dair belge ve bilgi olmadığı, tanıkların ortak beyanlarında işyerinin kapasite itibariyle büyük bir işyeri olduğu, çalışmaların mevsimlik olmadığını ve çok fazla sayıda çalışan olduğu belirtildiği davacının belirtilen tarihler aralığında sürekli ve kesintisiz çalıştığı, mevsimlik işi olmadığı" gerekçesiyle;
"Davanın kabulüne,
1-2801012771525 sigorta sicil numaralı davacı ...'in davalı şirkete ait 13425 sicil numaralı işyerinde 15.10.1991-28.02.2002 tarihleri arasındaki dönemde asgari ücretli ve her ay 30 gün olarak şekilde mülga 506, 5510 sayılı yasanın 4/1-a kapsamında hizmet akdi ile kesintisiz olarak çalıştığının tespitine, davalı işveren tarafından SGK'ya bildirilen günlerin dışlanmasına" karar verilmiştir.

IV. İSTİNAF
A. İstinaf Yoluna Başvuranlar
İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde fer'i müdahil Kurum vekili istinaf başvurusunda bulunmuştur.

B. İstinaf Sebepleri
Fer'i müdahil vekili; Yargıtay yerleşik içtihatlarında belirtildiği üzere tek başına hizmet akdi ve veya işe giriş bildirgesinin verilmiş olmasının eylemli ve gerçek çalışmanın ispatı için yeterli kabul edilmeyerek dinlenecek tanıkların sözleri değerlendirilirken bunların inandırıcılığı üzerinde durulması, bu nedenle dinlenecek bordro tanıklarının hizmet cetvelleri celbedilerek beyanlarının sağlığının araştırılması ve denetlenmesi veyahut dava konusu dönemde çalıştığı tespit olunan başkaca tanıkların dinlenmesi , sigortalılığın oluşumu yönünden çalışma olgusunun varlığı zorunlu olup eylemli ve gerçek çalışmanın varlığı saptanmadıkça hizmet akdine dayanılarak dahi sigortalılıktan söz edilmesinin mümkün olmadığını, bu hususta işverenin çalışma olgusunu kabul etmesi bile sonuca etkili olmayıp gerçek ve fiili çalışmanın hiçbir kuşkuya yer bırakmayacak şekilde ortaya konulmasının gerektiğini belirterek kararı istinaf etmiştir.

C. Gerekçe ve Sonuç
Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile "Dosya kapsamı, mevcut delil durumu ve ileri sürülen istinaf sebepleri nazara alındığında; davacının 15.10.1991-28.02.2002 tarihleri arasında davalı nezdinde kuruma bildirilmeyen çalışmalarının tespitini talep ettiği, Mahkemece davalı şirkete ilişkin araştırma yapıldığı, ilgili dönemlere ilişkin dönem bordrolarının getirtildiği, yeterince dönem bordro tanığının, davacı tanığının beyanının alındığı, dönem bordro tanıklarınca davacının çalışmasının doğrulandığı, kesintisiz çalışmayı doğrulayan tanıklar arasında çalışmaları kesintisiz bildirilen tanıkların da olduğu, bordro tanıklarının beyanlarının doğruluğunun denetlenebilmesi için tanıkların hizmet döküm cetvellerinin dosya arasına alındığı, tanıkların tamamının davacının çalışmalarının kesintisiz olduğunu, işyerinin kapasitesi ve ihracat yapılması nedeniyle işe ara verilmeden çalışıldığını beyan ettikleri, aynı işyerine ve aynı çalışma dönemine ilişkin daha önce verilmiş ve kesintisiz çalışmayı doğrulayan kesinleşen kararlar bulunduğu (Bu yönde Yargıtay 10. HD 2022/12758 Esas, 2022/15159 Karar sayılı ilamı, 2022/3482 Esas, 2022/6429 Karar sayılı ilamı), davacının işe giriş bildirgesi verilmiş olup kesintisiz çalışma kanıtlandığından hak düşürücü sürenin dolduğundan bahsedilemeyeceği, davacının tespit talep ettiği dönemde çakışan sigortalılığı bulunmadığı, Mahkemenin vakıa ve hukuki değerlendirmesinde usul ve esas yönünden yasaya aykırılık olmadığı anlaşılmakla istinaf itirazları yerinde görülmemiş, feri müdahilin istinaf başvurusunun esastan reddine" karar verilmiştir.

V. TEMYİZ
A. Temyiz Yoluna Başvuranlar
Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde fer'i müdahil Kurum vekili temyiz isteminde bulunmuştur.

B. Temyiz Sebepleri
Fer'i müdahil Kurum vekili, istinaf dilekçesinde öne sürdüğü gerekçelerle davanın reddi ile kararın bozulmasına karar verilmesini talep etmiştir.

C. Gerekçe
1. Uyuşmazlık ve Hukuki Nitelendirme
Uyuşmazlık, hizmet tespitine ilişkindir.

2. İlgili Hukuk
1.Hizmet tespitine ilişkin talebin yasal dayanağı 01.10.2008 tarihinde yürürlüğe giren 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu'nun geçiş hükümlerini içeren Geçici 7 nci maddesi gereğince 506 sayılı Kanun'un 79/10 ve 5510 sayılı Kanun'un 86/9 uncu maddeleri olup Anayasal haklar arasında yer alan sosyal güvenliğin yaşama geçirilmesindeki etkisi gözetildiğinde, sigortalı konumunda geçen çalışma sürelerinin saptanmasına ilişkin bu tür davalar kamu düzeni ile ilgili olduğundan özel bir duyarlılıkla ve özenle yürütülmeleri zorunludur. Bu bağlamda, hak kayıplarının ve gerçeğe aykırı sigortalılık süresi edinme durumlarının önlenmesi, temel insan haklarından olan sosyal güvenlik hakkının korunabilmesi için, tarafların gösterdiği kanıtlarla yetinilmeyip gerek görüldüğünde kendiliğinden araştırma yapılarak delil toplanabileceği açıktır.

2. Bu tür davalarda Mahkemece yapılacak iş, davacıyla ilgili varsa tüm belge ve kayıtlar işverenden istenilmeli, çalışmanın gerçekleştiği ileri sürülen işyerinin Kurum nezdinde bulunan dosyası, işverence hazırlanması gerekli ücret ödeme bordroları, puantaj kayıtları ve diğer kayıtlar getirtilmeli, dönemsel sigorta primleri bordrosuyla veya aylık prim ve hizmet belgesiyle bildirimleri yapılan sigortalılar tanık sıfatıyla dinlenilmeli, Kurum müfettişlerince inceleme yapılıp yapılmadığı sorulmalı, inceleme yapılmışsa belgeler getirtilmeli, aynı çevrede faaliyet yürüten ve davacının çalışmasını bilebilecek durumda olan tarafsız nitelikte başka işverenler ve bordrolu çalışanlar yöntemince saptanarak tanık sıfatıyla dinlenilmeli, işçilik alacaklarına ilişkin dava dosyasının varlığı araştırılarak celbedilmeli ve işçilik hakları davasında dinlenen tanıkların anlatımları ile bu dosyada bilgi ve görgüsüne başvurulan tanıkların anlatımları karşılaştırılmalı, varsa çelişki giderilmeli, yargılama sürecinde dinlenen tanık anlatımlarının değerlendirilmesinde, iş yerinin kapsamı, kapasitesi ve niteliği nazara alınmalı, işin mevsimlik olduğu anlaşılırsa dönemleri belirlenmeli, bu dönemde davacı ile işveren arasındaki sözleşmenin askıda olduğu ve mevsimlik dönemlerde hak düşürücü sürenin işlemeyeceği gözönünde bulundurulmalı; böylelikle; çalışmanın varlığı, başlangıç ve bitiş tarihleri, mevsimlik mi, sürekli mi olduğu, yapılan işin kapsam ve niteliği de nazara alındığında kısmi çalışma mümkün olduğundan kısmi ve kesintili olup olmadığı yöntemince araştırılmalıdır.

3. Değerlendirme
Eldeki dava, davacının, davalı işyeri nezdinde 15.10.1991-28.02.2002 tarihleri arasında geçen hizmet süresinin tespiti istemine ilişkin olup davanın kabulüne karar verilmiş ise de verilen hükmün eksik inceleme ve yanılgılı değerlendirmeye dayalı olduğu anlaşılmaktadır.

Tüm dosya kapsamı incelendiğinde, öncelikle davacının ve çalışan tüm işçilerin ücretinin ödenmesi ile ilgili olarak işyerinde bulunan ücret bordroları istenilmeli, ücreti bankadan mı elden mi ödendiği tanıklardan sorulmak suretiyle banka kanalıyla ödeme yapılıyorsa banka kayıtları celbedilmeli, davacının bildirimlerinin her ay kısmi olduğu ve dayanak olarak puantaj kaydı gösterildiği halde işyeri puantaj kayıtları celbedilmediğinden söz konusu puantaj kayıtları istenilerek davacı hakkında yapılan sigorta bildirimleri denetlenmeli, işyeri şahsi sicil dosyasında bulunan davacının raporlu, doğum izni gibi özel durumları değerlendirilmeli ve sonucuna göre karar verilmelidir.
Bu maddi ve hukuki olgular göz ardı edilerek eksik araştırma ve inceleme sonucu yanılgılı değerlendirme ile yazılı şekilde hüküm kurulması, usul ve yasaya aykırı olup bozma nedenidir.

VI. KARAR
1. Temyiz olunan, İlk Derece Mahkemesi kararına karşı istinaf başvurularının esastan reddine ilişkin Bölge Adliye Mahkemesi kararının ORTADAN KALDIRILMASINA,

2. İlk Derece Mahkemesi kararının BOZULMASINA,

Dosyanın İlk Derece Mahkemesine, bozma kararının bir örneğinin Bölge Adliye Mahkemesine gönderilmesine,

07.03.2024 tarihinde oy birliğiyle karar verildi.