YARGITAY 10. HUKUK DAİRESİ

10. Hukuk Dairesi         2024/1134 E.  ,  2024/1983 K.
"İçtihat Metni"
MAHKEMESİ :İş Mahkemesi
KARAR : Kısmen kabul

Taraflar arasında görülen hizmet tespiti davasında verilen karar hakkında yapılan temyiz incelemesi sonucunda, Dairece Mahkeme kararının bozulmasına karar verilmiştir.

Mahkemece bozmaya uyularak yeniden yapılan yargılama sonucunda; davanın kısmen kabulüne karar verilmiştir.

Mahkeme kararı davalılardan...Seyahat Kır. San. ve Tic. Ltd. Şti. vekili ve SGK Başkanlığı vekili tarafından temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçelerinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi ... tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:

I.DAVA
Davacı vekili dava dilekçesinde özetle; davacının 01.08.1991 – 09.07.2004 tarihleri arasında davalı işverene ait iş yerinde geçen ve Kuruma bildirilmeyen sigortalı çalışmalarının tespitini istemiştir.

II.CEVAP
Davalılar vekilleri cevap dilekçelerinde özetle; davanın reddini istemişlerdir.

III.MAHKEME KARARI
Mahkemenin 05.03.2013 tarih ve 2012/686 - 2013/114 E.K. sayılı kararıyla; davanın kısmen kabulüne karar verilmiştir.

IV.BOZMA VE BOZMADAN SONRAKİ YARGILAMA SÜRECİ
A. Bozma Kararı
Mahkemenin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davalılardan SGK Başkanlığı ve Kaf Tur. Sey. Kırt. San. ve Tic. Ltd. Şti. vekillerince temyiz isteminde bulunması üzerine (Kapatılan) 21. Hukuk Dairesinin 08.10.2013 tarih ve 2013/8742 - 2013/18280 E.K. sayılı ilamı ile; dosyadaki bilgi ve belgelerden, davacının 1994,1995 ve 1996 yıllarındaki kısmi çalışmalarının dahili davalı ... tarafından Kuruma bildirildiği, 02.09.2000-30.09.2000 tarihleri arasındaki 29 günlük çalışmasının dahili davalı ... tarafından bildirildiği, 03.10.2000-31.12.2000 tarihleri arasındaki 29 günlük çalışmasının dahili davalı ... tarafından bildirildiği, 01.11.2000-31.12.2000 tarihleri arasındaki kısmi çalışmasının davalı şirket tarafından bildirildiği, davacının 22.12.2009 tarihli celsede Antalya'ya gidip gezdiği sürelerin öncesi için feragat ettiği; ancak bu sürenin hangi tarih aralığını kapsadığının davacıya açıklattırılmadığı ve tanık beyanlarına kıyasla 1998 yılının 6 ayı olarak Mahkemece değerlendirildiği, davacının 11.01.2010 tarihli ıslah dilekçesi ile talebini daraltarak 01.04.1994-09.07.2004 tarih aralığı için talepte bulunduğu, dinlenen davacı ve davalı tanıklarının beyanlarının çelişkili olduğu, somut olayda, davacının 11.01.2010 tarihli ıslah dilekçesi ile talebini daraltarak 01.04.1994-09.07.2004 tarih aralığı için tespit istediği, ilk bozma ilamına konu hükümde ise 01.04.1994-31.05.2004 tarih aralığı için tespite karar verilmiş olması ve kararı davacının temyiz etmediği, davalıların bir kısmının temyiz ettiği, o halde 01.04.1994-31.05.2004 tarih aralığı için temyiz etmeyen davacı aleyhine, temyiz eden davalılar yararına usulü kazanılmış hak oluştuğundan bu tarih aralığını aşacak şekilde tespit kararı verilmesinin hatalı olduğu, davacının, 02.09.2000-30.09.2000 tarihleri arasındaki 29 günlük çalışması ile 03.10.2000-31.12.2000 tarihleri arasındaki 29 günlük çalışmasının dahili davalı ... ve ... tarafından bildirildiği anlaşıldığından hükme esas alınan bilirkişi raporundaki gibi bu şahıslar yanındaki çalışmaların bulunmadığının varsayılmasının hayatın olağan akışına aykırı olduğu, dahili davalılar ... ve ... tarafından Kuruma bildirilen sürelerin dışlanması gerektiği, işveren şirketin Kurum nezdindeki ihtilaf konusu döneme ait dönem bordroları celp edilmeden dinlenen davalı ve davacı tanıklarının ifadelerinin davacının çalıştığı süreleri tam olarak belirlemeye elverişli olmadığı, davacının 22.12.2009 tarihli celsede Antalya'ya gidip gezdiği sürelerin öncesi için feragat ettiği; ancak bu sürenin hangi tarih aralığını kapsadığının davacıya açıklattırılmadığı anlaşılmakla, davanın niteliği kamu düzenini ilgilendirdiği, bu nedenle araştırmanın özel bir duyarlılık ve özenle yürütülmesi gerektiğinden fiili çalışmanın varlığı yöntemince araştırılmadan eksik inceleme ile karar verilmesinin usul ve yasaya aykırı olduğu belirtilerek, yapılacak işin; yukarıdaki açıklamalar doğrultusunda 01.04.1994-31.05.2004 tarih aralığındaki davacı çalışmalarının tespiti için işverenin Kurum nezdindeki ihtilaf konusu döneme ait dönem bordroları celp edilerek tespiti istenen dönemde çalışması bulunan bordro tanıklarının adresini ... ve zabıta marifetiyle araştırıp, tespit ederek bu tanıkları dinlemek, bordrolarda adı geçen kişilerin adreslerinin tespit edilememesi veya bunların tanıklığıyla yetinilmediği taktirde, SGK ilgili il müdürlüğünden, gerekirse zabıta, vergi dairesi ve meslek odası aracılığı ve muhtarlık marifetiyle işyerine o tarihte komşu olan diğer işyerlerinde uyuşmazlık konusu dönemde çalıştığı tespit edilen kayıtlı komşu iş yeri çalışanlarının; yoksa işyeri sahipleri araştırılıp tespit edilerek çalışmanın niteliği ile gerçek bir çalışma olup olmadığı yönünde yöntemince beyanlarını almak, tanık beyanları arasındaki çelişkiyi gidermek ve dahili davalılar tarafından bildirilen süreleri dışlamak, davacıya Antalya'ya gidip gezdiği tarih açıklattırılarak, davacının celsedeki feragati değerlendirilerek sonucuna göre karar vermekten ibaret olduğu gereğine işaret edilmek suretiyle hüküm bozulmuştur.

B. Mahkemece Bozmaya Uyularak Verilen Karar
Mahkemenin 04.03.2020 tarih ve 2014/211 - 2020/197 E.K. sayılı kararı ile bozma ilamına uyularak yapılan yargılamada, toplanan deliller ve dinlenen tanık beyanları birlikte değerlendirilerek, davanın kısmen kabulüne, kısmen reddine;
1- Davacının dahili davalı ... ve davalı Kaf Turizm Seyahat Kırtasiye San. ve Tic.Ltd.Şti. aleyhindeki hizmet tespitine ilişkin davasının kısmen kabulü ile
a)01.08.1991 ile 08/05/1996 tarihleri arasında, 1995 yılı 1 inci döneminde 60 gün, 2 nci dönemde 120 gün, 3 üncü dönemde 120 gün, 1996 yılı 1 inci dönemde 96 gün, 2 nci dönemde 8 gün olmak üzere dahili davalı ...'a ait işyerinde;
08.05.1996 ile 09.07.2004 tarihleri arasında , 1996 yılı 2 nci dönemde 112 gün, 3 üncü dönemde 120 gün, 1997 yılı 1 nci döneminde 120 gün, 2 nci döneminde 120 gün, 3 üncü döneminde 120 gün, 1998 yılı 1 nci döneminde 120 gün, 2 nci döneminde 90 gün, 1999 yılı 1 nci döneminde 90 gün, 2 nci döneminde 120 gün, 3 üncü döneminde 120 gün, 2000 yılı 1 inci dönemde 120 gün, 2 nci dönemde 120 gün, 3 üncü dönemde 2 gün, 2001 yılı 1 inci döneminde 120 gün, 2 nci döneminde 120 gün, 3 üncü döneminde 120 gün, 2002 yılı 1 inci döneminde 120 gün, 2 nci döneminde 120 gün, 3 üncü döneminde 120 gün, 2003 yılında 1 inci döneminde 120 gün, 2 nci döneminde 120 gün, 3 üncü döneminde 120 gün, 2004 yılı 1 inci dönemde 120 gün, 2 nci dönemde 30 gün davalı Kaf Turizm Seyahat Kırtasiye San. ve Tic.Ltd.Şti.'ne ait işyerinde, 506 sayılı Kanun kapsamında günün asgari ücreti ile çalışmış olduğunun tespitine,
b)Tespitine karar verilen zorunlu SSK'lı hizmetleri ile çakışan isteğe bağlı sigortalılık hizmet sürelerinin iptaline,
c)Tespit edilen hizmet sürelerinin ,davacının diğer SSK'ya bildirilen hizmetleri ile birleştirilmesine,
d)Davacı tarafından dahili davalılardan ... ve ... aleyhinde açılan hizmet tespitine ilişkin davaya ilişkin tüm taleplerin ve ayrıca davalı şirket ile ... aleyhindeki fazlaya dair hizmet tespit taleplerinin reddine, karar verilmiştir.

C. Bozma Kararı
Mahkemenin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davalılardan SGK Başkanlığı ve Kaf Tur. Sey. Kırt. San. ve Tic. Ltd. Şti. vekilleri tarafından temyiz isteminde bulunması üzerine Dairemizin 09.03.2021 tarih ve 2020/8463 - 2021/2915 E.K. sayılı ilamı ile; ...Mahkemece bozmaya uyulmuş ise de, davalı Kaf Tur Sey. Kırt. San. ve Tic. Ltd. Şti.’nin 506 sayılı Kanun kapsamından çıktığı 31.12.2000 sonrası dönem yönünden hüküm eksik inceleme ve araştırmaya dayalı olduğu gibi, yine aynı dönem (31.12.2000 sonrası) açısından bozma ilamının gereğinin de yerine getirilmediği açıklanarak, yapılması gereken işin, davalı şirketin kanun kapsamından çıktığı 31.12.2000 sonrası için faaliyetine devam edip etmediği, vergi kaydının olup olmadığı hususu araştırılmalı, SGK ilgili İl Müdürlüğünden, gerekirse zabıta, vergi dairesi ve meslek odası aracılığı ve muhtarlık marifetiyle işyerine o tarihte komşu olan diğer işyerlerinde uyuşmazlık konusu dönemde çalıştığı tespit edilen kayıtlı komşu iş yeri çalışanlarının; yoksa işyeri sahipleri araştırılıp tespit edilerek, bu dönemdeki çalışmanın niteliği ile gerçek bir çalışma olup olmadığı yönünde yöntemince beyanlarına başvurulmalı ve tüm deliller değerlendirilerek sonucuna göre karar verilmesi gerektiği belirtilmek suretiyle hüküm bozulmuştur.

D. Mahkemece Bozmaya Uyularak Verilen Karar
Mahkemenin 27.09.2023 tarihli ve 2021/229 - 2023/725 E.K. sayılı kararı ile Yargıtay bozma ilamına uyularak yapılan yargılamada, bir önceki kararda belirtilen gerekçelerle yine aynı şekilde hüküm kurulmuştur.

V.TEMYİZ
A. Temyiz Yoluna Başvuranlar
Mahkemenin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davalılardan SGK Başkanlığı ve Kaf Tur. Sey. Kırt. San. ve Tic. Ltd. Şti. vekilleri temyiz isteminde bulunmuşlardır.

B. Temyiz Sebepleri
1.Davalı SGK Başkanlığı vekili; Mahkemece eksik inceleme ve araştırma ile hüküm kurulduğu, bozma gereklerinin yerine getirilmediği, çalışma olgusunun ispatlanamadığı belirterek, kararın bozulmasını istemiştir.

2.Davalı Kaf Tur. Sey. Kırt. San. ve Tic. Ltd. Şti. vekili; kararın eksik inceleme ve araştırmaya dayalı olduğunu, çalışma olgusunun yöntemince araştırılmadığını, tanık beyanlarının yetersiz olduğunu, hak düşürücü süre itirazlarının dikkate alınmadığını, hükme esas alınan bilirkişi raporunun hatalı tespitler içerdiğini belirterek, hükmün temyiz incelemesi sonucu bozulmasını istemiştir.

C. Gerekçe
1. Uyuşmazlık ve Hukuki Nitelendirme
Uyuşmazlık, davacının 01/08/1991 – 09/07/2004 tarihleri arasında davalı işverene ait iş yerinde geçen ve Kuruma bildirilmeyen sigortalı çalışmalarının tespitine ilişkindir.

2. İlgili Hukuk
1.Davanın yasal dayanağı 506 sayılı Kanun'un 79/10 uncu maddesi olup bu tür sigortalı hizmetlerin tespitine ilişkin davaların, kamu düzeniyle ilgili olduğu ve bu nedenle de özel bir duyarlılıkla ve özenle yürütülmesinin zorunlu ve gerekli bulunduğu açıktır. Bu çerçevede, hak kayıplarının ve gerçeğe aykırı sigortalılık süresi edinme durumlarının önlenmesi, temel insan haklarından olan sosyal güvenlik hakkının korunabilmesi için, bu tür davalarda tarafların gösterdiği kanıtlarla yetinilmeyip, gerek görüldüğünde resen araştırma yapılarak kanıt toplanabileceği de göz önünde bulundurulmalıdır.

2.Mahkemenin, Yargıtay Dairesince verilen bozma kararına uyması sonunda, kendisi için o kararda gösterilen şekilde inceleme ve araştırma yaparak, yine, o kararda belirtilen hukuki esaslar gereğince hüküm verme yükümlülüğü doğar. “Usuli kazanılmış hak” olarak tanımlayacağımız bu olgu; mahkemeye, hükmüne uyduğu Yargıtay bozma kararında belirtilen çerçevede işlem yapma ve hüküm kurma zorunluluğu getirir.

Yargıtay tarafından bozulan bir hükmün bozma kararının kapsamı dışında kalmış olan kısımları kesinleşir. Bozma kararına uymuş olan mahkeme kesinleşen bu kısımlar hakkında yeniden inceleme yaparak karar veremez. Bir başka anlatımla, kesinleşmiş bu kısımlar, lehine olan taraf yararına usuli kazanılmış hak oluşturur. (04.02.1959 tarih ve 13/5 sayılı YİBK)

3. Değerlendirme
1.İnceleme konusu eldeki davada, davacı, davalı işverenlere ait işyerinde 01/08/1991 – 09/07/2004 tarihleri arasında geçen ve Kuruma bildirilmeyen sigortalı çalışmalarının tespitini istemiş; mahkemece bozma ilamına uyularak, hükümde yazılı gerekçelerle davanın kısmen kabulüne karar verilmiş ise de, bozma gerekleri tam olarak yerine getirilmediğinden, hüküm eksik inceleme ve araştırmaya dayalıdır.

2.Mahkemece, bir önceki bozma ilamı doğrultusunda, davalı şirketin 31.12.2000 tarihi ve sonrasına ilişkin vergi kaydının devam edip etmediği ilgili vergi dairesinden sorulmuş ise de, cevabi yazının dosyada bulunmadığı anlaşılmakla, bu hususta yeniden araştırma yapılmalı, yine davalı şirketin iki farklı adreste su aboneliğinin bulunduğuna dair kayıtların dosyaya getirtildiği görülmekle, şirketin nakil olup olmadığı hususu araştırılmalı, anılan adreslerde uyuşmazlık konusu dönemleri kapsar şekilde kolluk araştırması yaptırılmalı, kayıtlı komşu iş yeri çalışanları; yoksa işyeri sahipleri ayrıntılı araştırılıp tespit edilerek, davacının çalışmasının niteliği ile gerçek bir çalışma olup olmadığı yönünden beyanlarına başvurulmalı ve davanın nitelikçe kamu düzenini ilgilendirdiği nazara alınıp araştırma genişletilerek, toplanan deliller bir arada değerlendirilip takdir edilerek, oluşacak sonuca göre bir karar verilmelidir.

VI. KARAR
Açıklanan sebeplerle;
Temyiz olunan Mahkeme kararının yukarıda açıklanan nedenlerle BOZULMASINA,

Temyiz harcının istek halinde temyiz eden ilgiliye iadesine,

Dosyanın kararı veren Mahkemesine gönderilmesine,

28.02.2024 tarihinde oy birliğiyle karar verildi.