YARGITAY 10. HUKUK DAİRESİ

10. Hukuk Dairesi         2023/8706 E.  ,  2023/8018 K.
"İçtihat Metni"MAHKEMESİ :İş Mahkemesi
HÜKÜM/KARAR : Asıl ve birleşen davanın kabulü

Taraflar arasında İlk Derece Mahkemesinde görülen ve istinaf incelemesinden geçenrücuan tazminat davasında verilen karar hakkında yapılan temyiz incelemesi sonucunda, Dairece Bölge Adliye Mahkemesi kararının kaldırılmasına ve İlk Derece Mahkemesi kararının bozulmasına karar verilmiştir.

İlk Derece Mahkemesince bozmaya uyularak yeniden yapılan yargılama sonucunda; asıl ve birleşen davanın kabulüne karar verilmiştir.

İlk Derece Mahkemesi kararı davacı Kurum ve davalı şirket vekilleri ile davalılar ... ile ... tarafından temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçesinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi ... tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:

I. DAVA
Asıl davada davacı Kurum vekili; Kurum sigortalısı Aziz Erten'in 22.07.2014 tarihinde geçirdiği iş kazası sonucu vefat ettiğini, hak sahiplerinden Ufuk Erten'e 178.486,90 TL, Aziz Erten'e 52.409,98 TL ilk peşin sermaye değerli iş kazası ölüm sigorta kolundan gelir bağlandığını beyanla fazlaya ilişkin hakları saklı kalmak kaydıyla Kurum zararından şimdilik 23.089,68 TL'lik kısmının gelir onay tarihinden itibaren işleyecek yasal faizi ile birlikte davalı şirketten tahsiline karar verilmesini talep etmiştir.

Birleşen dosyada davacı Kurum vekili; alınan kusur raporuna göre davalılardan Yıldız Entegre'nin % 70 oranında, işletme Şefi ...'a % 3 oranında ve vardiya Amiri ...'e % 2 oranında kusur izafe edildiğini, öncelikle birleştirme kararı verilmesini ve asıl ve ek davanın kabulü ile sigortalı Aziz Erten'in hak sahiplerine bağlanan ilk peşin sermaye değerli gelir tutarından kaynaklanan 172.641,54 TL Kurum alacağının davalı 3 üncü şahısların sorumluluğu ve 5510 sayılı Kanun hükmü ve kusur oranları çerçevesinde belirlenmek üzere gelir onay tarihinden itibaren işleyecek yasal faizi ile birlikte davalılardan müştereken ve müteselsilen tahsiline karar verilmesini talep etmiştir.

II. CEVAP
Asıl ve birleşen dosyada davalı şirket vekili; meydana gelen iş kazası nedeni ile müvekkili şirketin kusurunun bulunmadığını, müvekkili şirketin müteveffaya kullanılması gereken kişisel koruyucu donanımın sağlandığını ve teslim edildiğini, kullanım şeklinin öğretildiğini, iş güvenliği eğitimlerinin verildiğini belirterek davanın reddine karar verilmesini talep etmiştir.

Davalılar ... ve ... tarafından cevap dilekçesi sunulmamıştır.

III. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI
İlk Derece Mahkemesinin 06.12.2018 tarihli ve 2017/202 E., 2018/786 K., sayılı kararıyla; Mahkememizin 2015/217 sayılı dosyasında davaya konu iş kazasına ilişkin alınan kusur oranı usul ekonomisi gereği dikkate alınarak yeniden dosya kusur bilirkişi heyetine tevdii edilmemiştir. Kusur Bilirkişi heyeti Erol Alkış, Bülent Tarım ve Muharrem Arıkel'in 25.10.2017 tarihli raporunun denetime açık ve hüküm kurmaya elverişli olduğu anlaşıldığından hükme esas alınmış, kazanın meydana gelmesinde istif sahası içine işçilerin girmelerini önlemek üzere makinenin çalıştığı istif sahasını çevreleyen tel çitin giriş kapısının yanındaki bölümün diğer çite bağlantısının yaptırılmaması, böylelikle güvenli çalışma ortamı tesis edilmemesi, aykırı tarzda çalışılması nedeni ile sorumluların müdahale etmemesi, gerekli takip ve denetimin yapılmaması, kazazade işçinin ise tehlikeli alanın dışında güvenli bir yerde durmasının gerektiği halde tehlikeli alanda bulunması nedeni ile kusurlu olduğu böylelikle olayın meydana gelmesinde işveren Yıldız Entegre şirketinin % 70 işletme şefi ...'un % 5 vardiya Amiri ...'in % 5, muris işçi Aziz Erten'in ise % 20 oranında kusurlu olduğu kabul edilmiştir.

Hesap bilirkişisi Tuğçe İnç Zavlak'ın ise hesap raporunu 2015/217 esas sayılı dosyada aldırılan 28.04.2017 tarihli rapordaki kusur oranlarını baz alarak hesapladığı anlaşılmış, mahkememizce olayın içeriğine uygun olan 25.10.2017 tarihli kusur raporuna itibar edildiğinden usul ekonomisi dikkate alınarak yeniden dosya hesap bilirkişisine tevdii edilmemiş, Yargıtayın mezkur kararında belirttiği ilkeler ışığında hesap yapılmış asıl ve birleşen davanın kabulüne; 172.641,54 TL Kurum zararının (davalılar ... ve ... yönünden 92.075,48 TL ile sorumlu olmak üzere) davalılardan gelir onay tarihi olan 13.01.2016 tarihinden itibaren işleyecek yasal faizi ile birlikte müştereken ve müteselsilen tahsili ile davacı Kuruma verilmesine, karar verilmiştir.

IV. İSTİNAF
A. İstinaf Yoluna Başvuranlar
İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davalılar vekili istinaf başvurusunda bulunmuştur.

B. Gerekçe ve Sonuç
Bölge Adliye Mahkemesinin 22.01.2021 tarihli ve 2019/534 E., 2021/76 K., sayılı kararıyla; olayın oluş şekline ilişkin ceza doyasında dinlenen tanık Özgür Erten beyanından anlaşıldığı üzere, kazalının ve kazalı gibi ölçüm işi yapan işçilerin tel örgü ile güvenlik içine alınan sunta istif makinesinin bulunduğu yere tel çitlerin vidaları sökülerek girip çalışmaya zorlandığı, işçilerin amirleri tarafından tehlikeli makinenin durmasına engel olmak amacı ile kapıdan giriş yapılmayıp tel çitlerden geçilerek ölçümlerin yapılmasının istendiği, nitekim kazalının da olay günü ölçüm için gittiği yerde istiflenen suntaların altında kalarak kafasının ezilmesi sonucu ölümlü iş kazasının meydana geldiği görülmektedir. İşveren tehlikeli olması nedeniyle sunta istif makinesinin bulunduğu bölgeyi tel çit içine almış olmasına rağmen işveren temsilcisi olarak hareket eden vardiya amirlerinin üretimin yavaşlamasının önüne geçebilmek için suntaların sayımı ve ölçümü yapılması sırasında söz konusu makinenin durmasına engel olacak şekilde tel çitler aşılarak işçilerin çalıştırıldığı bu şekilde iş güvenliğinin tehlikeye atıldığı görülmekle davalıların istinaf başvurusunun yerinde olmadığı anlaşılmakla Akhisar 1. Asliye Hukuk (İş) Mahkemesi'nden verilen 06.12.2018 tarih, 2017/202 Esas ve 2018/786 Karar sayılı kararının kaldırılmasına yönelik davalıların istinaf başvurularının 6100 sayılı Kanun'un 353/1-b.1 hükmü gereğince esastan reddine, karar verilmiştir.

V. BOZMA VE BOZMADAN SONRAKİ YARGILAMA SÜRECİ
A. Bozma Kararı
1. Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davalılar vekili temyiz isteminde bulunmuştur.

2. Dairemizin 11.01.2022 tarihli 2021/4368 E., 2022/136 K., sayılı kararı ile eldeki davada, öncelikle ceza ve tazminat dosyası celp edilerek incelenmeli ve maddi olgu tereddütsüz ortaya konulmalı, olay tarihinde yürürlükte bulunan 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanun'u hükümleri gereğince işveren davalı şirket tarafından alınması gereken iş güvenliği tedbirleri ile tedbirleri uygulamakla görevli kişiler belirlenmeli, olayın meydana geldiği istif sahasını çevreleyen çitlerin sökülerek, istif sahasının giriş kapısı yerine, sökülen çitlerden içeri giriş yapılmasının süregelen iş yeri uygulaması olup olmadığı araştırılmalı, işveren davalı şirket ve tedbirleri uygulamakla görevli 3 üncü kişilerin çitlerin sökülerek içeri giriş yapılmasına engel olunmaması sebepleri üzerinde durulmalı, ceza ve tazminat dosyalarındaki tespitler de dikkate alınarak, konusunda uzman bilirkişi heyetinden oluşa uygun kusur raporu alınmalı, oluşması halinde çelişki de giderilmeli ve hasıl olacak sonuca göre bir karar verilmelidir, gerekçesiyle karar bozulmuştur.

B. İlk Derece Mahkemesince Bozmaya Uyularak Verilen Karar
İlk Derece Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile dosya kapsamında toplanan deliller ve alınan bilirkişi raporları değerlendirildiğinde, 26.02.2023 tarihli bu raporun dosya kapsamına ve hakkaniyete ve bozma ilamına uygun olduğu kanaatiyle hükme esas alınmasına karar verilmiştir. Bilirkişi raporunda da belirtildiği üzere, dosya muhtevasında yer alan ifadeler, olay yeri inceleme raporu ve kaza olayının meydana geliş şeklinden, makine hattının etrafının çevrili olduğu tel çitlerin bir kısmında, çitlerin cıvatalarının sökülmüş vaziyette olduğu ve çitlerin arasından geçilebildiği, bu sayede de makine hattının çalışması devam ettiği sırada içeri girilerek suntaların ölçümünün yapıldığı, bu uygulamanın da işyerinin süregelen iş yeri uygulaması olduğu anlaşılmaktadır. Davalı işveren tarafından işyerinde otomatik olarak yüksek bir yerden sunta (demet halinde) indiren iş makinasının istif alanının etrafının işçilerin girişinin engellenebileceği nitelikte ve şekilde çepeçevre tam olarak kapatılması sağlanmamış, bu geçitten işçinin geçmesi durumunda makineyi durdurabilecek özellikte ışık perdesi tesis edilmesi sağlanmamış, bu alanda suntaların ölçüm işinin yapılmaması için gerekli organizasyon ve takibi yapmamış, böylelikle güvenli ekipmanlarla çalışmanın sağlanması yükümlülüğünü yerine getirmemiştir.

Bozma ilamı öncesinde hükme esas alınan kusur raporunda davalılar % 80, dava dışı sigortalı ise % 20 kusurlu bulunmuş ve buna göre yapılan hesaplama hükme esas alınarak karar verilmiştir. Bozma ilamı sonrasında ise işbu hükme esas alınan bilirkişi raporunda davalılar % 90, dava dışı sigortalı ise % 10 kusurlu bulunmuştur. Her ne kadar bozma ilamı sonrası aldırılan ve hükme esas rapor davalılar aleyhine bir durum yaratmışsa da SGK vekili tarafından ilk hükme karşı kaldırılması veya bozulmasına yönelik istinaf veya temyiz başvurusu olmadığından davalılar lehine oluşan usuli müktesep hak dikkate alınmış ve bozma öncesi hükme esas alınan ve bozma konusu edilmeyen hesap raporu uyarınca aşağıdaki şekilde karar verilmiştir gerekçesiyle asıl ve birleşen davanın kabulü ile 172.641,54 TL Kurum zararının (davalılar ... ve ... yönünden 92.075,48 TL ile sorumlu olmak üzere) davalılardan gelir onay tarihi olan 13.01.2016 tarihinden itibaren işleyecek yasal faizi ile birlikte müştereken ve müteselsilen tahsili ile davacı Kuruma verilmesine, karar verilmiştir.

VI. TEMYİZ
A. Temyiz Yoluna Başvuranlar
İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davacı Kurum ve davalı şirket vekilleri ile davalılar ... ile ... temyiz isteminde bulunmuştur.

B. Temyiz Sebepleri
Davacı Kurum vekili, dosyada bulunan raporlar arasındaki çelişkinin giderilmediğini, tekrar hesap raporu alınmadığını, İlk Derece Mahkemesi her ne kadar yargıtay ilamına uysa da yargıtay ilamı doğrultusunda gerekli incelemeyi yapmadığını, bu sebeple öncelikle dosyadaki çelişkilerin giderilmesi sonra kusurun kesinleştirilmesi ardından dosyanın hesap bilirkişisine gönderilmesi ve rapor hazırlanması ve ardından talep artırım dilekçemizi sunmamız için tarafımıza süre verilmesi gerekmekte olduğundan bahisle kararın bozulmasını talep etmiştir.

Davalı şirket vekili, davalı müvekkil SHS makinesinin bulunduğu bölgeye işçilerin rahatlıkla girip çıkmasını sağlamak isteseydi, makinenin etrafını çitlerle kapatmaz, çitleri tutan direkler cıvatalarla sabitlenmeyeceğini, zaten cıvataların ve somunların bakım günlerinde çıkarıldığını beyan ettiklerini, makinenin hem bakımının yapılması hem de uzun levhaların forklift yardımı ile makineye konulması için çitler o şekilde kaldırıldığını, bir işçinin somunları sökerek makine sahasına girmesi için de bir sebep bulunmadığını, SHS makine sahasına girilmemesi için etrafının çitlerle çevrili olduğu, bu çitlere gerekli uyarıların asıldığı, ölçüm yapılması için müteveffaya böyle bir talimat verilmediği ortada iken Yerel Mahkeme tarafından verilen işbu karar usul ve kanunlara aykırı olduğundan bahisle kararın bozulmasını talep etmiştir.

Davalı ..., SHS makine sahasına girilmemesi için etrafının çitlerle çevrili olduğu, bu çitlere gerekli uyarıların asıldığı, ölçüm yapılması için müteveffaya böyle bir talimat verilmediği ortada iken Yerel Mahkeme tarafından verilen işbu karar usul ve kanunlara aykırı olduğundan bahisle kararın bozulmasını talep etmiştir.

Davalı ..., SHS makine sahasına girilmemesi için etrafının çitlerle çevrili olduğu, bu çitlere gerekli uyarıların asıldığı, ölçüm yapılması için müteveffaya böyle bir talimat verilmediği ortada iken Yerel Mahkeme tarafından verilen işbu karar usul ve kanunlara aykırı olduğundan bahisle kararın bozulmasını talep etmiştir.

C. Gerekçe
1. Uyuşmazlık ve Hukuki Nitelendirme
Uyuşmazlık, rücuan tazminat istemine ilişkindir.

2. İlgili Hukuk
6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun (6100 sayılı Kanun) 369 uncu maddesinin birinci fıkrası ile 370 ve 371 inci maddeleri, 5510 sayılı Kanun'un 21/1 ve 21/4 üncü maddeleridir.

3. Değerlendirme
1. Temyiz olunan nihai kararların bozulması 6100 sayılı Kanun'un 371 inci maddesinde yer alan sebeplerden birinin varlığı hâlinde mümkündür.

2. Temyizen incelenen İlk Derece Mahkemesi kararının bozmaya uygun olduğu, kararda ve kararın gerekçesinde hukuk kurallarının somut olaya uygulanmasında bir isabetsizlik bulunmadığı, bozmaya uyulmakla karşı taraf yararına kazanılmış hak durumunu oluşturan yönlerin ise yeniden incelenmesine hukukça imkân bulunmadığı ve özellikle bozma sonrası yapılan yargılamada kapı yerine tel çitlerden geçilmesine yönelik eylemin işyeri uygulaması olması karşısında sigortalının daha fazla kusurlu olmadığı açık olup, Mahkemece bozma öncesi alınan kusur raporunda gerekçelere göre sigortalının % 20 kusurlu olduğunun oluşa uygun olduğu, güvenlik tedbirlerine aykırı uygulama yapan işverenin kusurunun azaltılmasına yönelik görüş bildiren bilirkişi raporunun yerinde olmadığı, bozma ilamı öncesi alınan kusur raporu esas alınanak yapılan hesaplamaya uygun Mahkeme kararının yerinde olduğu anlaşılmakla davacı Kurum ve davalı şirket vekilleri ile davalılar ... ile ...'un temyiz dilekçesinde ileri sürülen nedenler kararın bozulmasını gerektirecek nitelikte görülmemiştir.

VII. KARAR
Açıklanan sebeple
Davacı Kurum ve davalı şirket vekilleri ile davalılar ... ile ...'un yerinde görülmeyen tüm temyiz itirazlarının reddi ile usul ve kanuna uygun olan kararın ONANMASINA,

Aşağıda yazılı temyiz giderinin ilgililerden alınmasına,

Dosyanın İlk Derece Mahkemesine, kararın bir örneğinin Bölge Adliye Mahkemesine gönderilmesine,

12.09.2023 tarihinde oy birliğiyle karar verildi.