YARGITAY 10. HUKUK DAİRESİ

10. Hukuk Dairesi         2023/6777 E.  ,  2023/8926 K.
"İçtihat Metni"

İNCELENEN KARARIN
MAHKEMESİ : ... Bölge Adliye Mahkemesi 10. Hukuk Dairesi

Taraflar arasındaki hizmet tespiti ile birlikte 2926 sayılı Kanun kapsamında tahsis edilen yaşlılık aylığının 506 sayılı Kanun kapsamında tahsisi gerektiğinin tespiti ile fark aylıkların faizi ile birlikte ödenmesi gerektiğinin ve 2926 sayılı Kanun kapsamında ödenen primlerin iadesi gerektiğinin tespiti davasından dolayı yapılan yargılama sonunda İlk Derece Mahkemesince davanın kısmen kabulüne karar verilmiştir.

Kararın taraf vekilleri tarafından istinaf edilmesi üzerine, Bölge Adliye Mahkemesince davacının istinaf başvurusunun kabulü ile ilk derece mahkemesinin kararının kaldırılmasına davanın kabulüne, davalılar vekillerinin başvurularının esastan reddine karar verilmiştir.

Bölge Adliye Mahkemesi kararı davalılar vekilleri tarafından temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçesinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi ... tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:
I. DAVA
Davacı vekili, müvekkilinin ... Orman İşletme Müdürlüğüne bağlı Muradiye Orman Fidanlık Mühendisliği adına tescilli işyerinde 05.10.2006-26.10.2007, 01.07.2008-24.10.2011, 15.11.2011-23.10.2013 tarihleri arasında 5510 sayılı Kanun'un 4 üncü maddesinin a fıkrası kapsamında bildirilen hizmetleri dışında sigortalı kabul edilmesi gerektiğinin tespiti ile davacının 05.10.2006-26.10.2007, 01.07.2008-24.10.2011, 15.11.2011-23.10.2013 tarihleri arasında 5510 sayılı Kanun'un 4/1-b (Tarım Bağ-Kur) sigortalılık kolu kapsamındaki hizmetlerinin iptal edilmesi gerektiği ve bu dönemdeki 2926 sayılı yasaya tabi primlerinin iadesi gerektiğinin tespitine, müvekkilinin 01.11.2013 tarihinden itibaren 2926 sayılı Kanundan bağlanan yaşlılık aylığının iptali ile bu aylığının 5510 sayılı Kanun 4/1-a sigortalılık koluna çevrilerek oluşacak aylık farklarının faiziyle ödenmesi gerektiğinin tespitine karar verilmesini talep etmiştir.

II. CEVAP
1. Davalı ... vekili, davanın görev yönünden reddi gerektiğini, davacının iddialarının hukuki dayanaktan yoksun ve somut gerçeklerden uzak olduğunu, davacının, Muradiye Orman Fidanlık Müdürlüğü’nde (Mühendisliği) iddia edilenin aksine hizmet akdine bağlı olarak çalışmadığını, davacı ile İdare arasında akdedilen sözleşmenin Eser sözleşmesi niteliğinde olduğunu, bu nedenle davacı yüklenici ile İdare arasında imzalanan sözleşme, hizmet sözleşmesi olmadığından; İdarenin, davacı yükleniciyi, sigorta kapsamına almak gibi bir yükümlülüğünün de bulunmadığını beyanla davanın reddini talep etmiştir.

2.Davalı Kurum vekili, hak düşürücü süre yönünden davanın reddi gerektiğini, Kurum kayıtları resmi ve yazılı belge niteliğinde olup, aksinin aynı nitelikte delillerle mümkün olduğunu, bu tür davalar kamu düzenini ilgilendirdiğinden özel bir duyarlılık ve özenle yürütülmesi gerektiğini beyanla davanın reddini talep etmiştir.

III. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI
İlk Derece Mahkemesince, “ 1-Davanın kısmen kabulü ile
13823487354 TCkimlik muralı davacı ...'ın 2667 045 sicil sayılı Orman ve Su İşleri Bakanlığı 4. Bölge Müdürlüğü adına tescilli Muradiye Orman Fidanlığı işyerinde hizmet akdine istinaden, asgari ücret karşılığı 05.10.2006- 26.10.2007, 01.07.2008- 24.10.2011, 15.11.2011- 23.10.2013 tarihleri arasında toplam 2275 gün çalıştığının, bu çalışmasının 933 gününün Sosyal Güvenlik Kurumu’na bildirildiği, 1342 günlük çalışmasının kuruma bildirilmediğinin davacının bu hizmet süreleri yönünden 5510 sayılı Kanun 4/1-a kapsamında sigortalı kabul edilmesi gerektiğinin tespitine, 05.10.2006- 26.10.2007, 01.07.2008- 24.10.2011, 15.11.2011- 23.10.2013 tarihlerinde davacının 5510 sayılı kanunu 4/1-a sigortalısı kabul edildiği bu dönemde davacının 5510 sayılı Kanun'un 4/1-b sigortalılık kolundan hizmetlerinin bulunduğu anlaşılmakla 5510 sayılı Kanun'un 4/1-b sigortalılık kolundan 05.10.2006- 26.10.2007, 01.07.2008- 24.10.2011, 15.11.2011- 23.10.2013 tarihlerinde bildirilen hizmetlerinin iptali gerektiğinin tespitine, sair taleplerin reddine,” karar verilmiştir.

IV. İSTİNAF
A. İstinaf Yoluna Başvuranlar
İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde taraf vekilleri istinaf başvurusunda bulunmuştur.

B. İstinaf Sebepleri
1. İstinaf kanun yoluna başvuran davacı vekili, İlk Derece Mahkemesi kararının müvekkiline 2926 sayılı Kanun gereğince bağlanan aylığın iptali ile 506 sayılı Kanun gereğince aylık bağlanması, aylık farklarının faizleriyle ödenmesi talebinin reddine ilişkin kısmının kaldırılmasını istemiştir.

2.İstinaf kanun yoluna başvuran davalı ... İdaresi vekili, davacının müvekkili idare bünyesinde istisna akdi kapsamında çalıştığını, Muradiye Orman Fidanlık Müdürlüğü bünyesinde çalışan işçi sayısının değişiklik gösterdiğini, ilk derece mahkemesi tarafından davacının çalıştığı dönemdeki sayıların ayrıntılı olarak incelenmediğini, davacının İdare ile imzaladığı sözleşmelerin her birinin belirli süreli ve süresi dolduğunda kendiliğinden münfesih olan sözleşmeler olduğunu, davacının iddia ettiği gibi son sözleşmenin, davacı yanca sigortasının gösterilmemiş olduğu gerekçesi ile haklı nedenle feshedilmediğini, buna ilişkin dosyada hiçbir delil bulunmadığını, istihkak bordrolarından davacının gerçekte fiilen çalıştığı günlerin hesaplanabilir nitelikte olduğunu, davacının gerçekte almış olduğu ücretin dosyaya sunulan resmi belge niteliğindeki istihkak bordrolarından açıkça anlaşılabileceğini resmi belgelerin dikkate alınması gerektiğini beyanla İlk Derece Mahkemesi kararının kaldırılarak davanın reddine karar verilmesini istemiştir.

3. İstinaf kanun yoluna başvuran davalı Kurum vekili, hak düşürücü sürenin gözetilmesi gerektiğini, Kurum kayıtları resmi ve yazılı belge niteliğinde olup, aksini ispatın aynı nitelikteki belgelerle mümkün olduğunu, bu tür davalar kamu düzenini ilgilendirdiğinden özel bir duyarlılık ve özenle yürütülmesi gerektiğini beyanla usul ve yasaya aykırı İlk Derece Mahkemesi kararının kaldırılarak davanın reddine karar verilmesini istemiştir.

C. Gerekçe ve Sonuç
Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile; “A) 1-Davacı vekilinin istinaf başvurusunun kabulü ile ... 3. İş Mahkemesi'nden verilen 06.04.2021 tarih, 2020/232 Esas ve 2021/60 Karar sayılı kararının 6100 sayılı HMK'nın 353/1-b.2 hükmü gereğince kaldırılmasına,

1.1-Davacının davasının kabulü ile 13823487354 TC kimlik numaralı davacı ...'ın , 2667 045 sicil sayılı, Orman ve Su İşleri Bakanlığı, 4. Bölge Müdürlüğü adına tescilli, Muradiye Orman Fidanlığı işyerinde, hizmet akdine istinaden, dönemin asgari ücreti karşılığı, 05.10.2006-26.10.2007, 01.07.2008- 24.10.2011, 15.11.2011- 23.10.2013 tarihleri arasında toplam 2275 gün çalıştığının, bu çalışmasının 933 gününün Sosyal Güvenlik Kurumu’na bildirildiğinin, 1342 günlük çalışmasının kuruma bildirilmediğinin tespitine,

1.2-Davacının 05.10.2006 - 26.10.2007, 01.07.2008 - 24.10.2011, 15.11.2011 - 23.10.2013 dönem aralıklarında, tarım bağkur sigortalılık şartlarını taşımadığı anlaşılmakla bu yöndeki sigortalılığının iptali ile 05.10.2006- 26.10.2007, 01.07.2008- 24.10.2011, 15.11.2011- 23.10.2013 tarihlerinde iş bu sigortalılık kapsamında yaptığı prim ödemelerinin iadesi gerektiğinin tespitine,

1.3-Davacıya 01.11.2013 tarihinden itibaren 506 sayılı Kanun kapsamında yaşlılık aylığı tahsisi gerektiğinin tespiti ile hali hazırda ödenen yaşlılık aylığı ile ödenmesi gereken yaşlılık aylıkları arasındaki farkların 01.3.2014 tarihinden itibaren yasal faizi ile birlikte davacıya verilmesi gerektiğinin tespitine,

B) 1-... 3. İş Mahkemesi'nden verilen 06.04.2021 tarihli, 2020/232 Esas ve 2021/60 Karar sayılı kararının kaldırılmasına yönelik davalı ... İdaresi vekili ve davalı Kurum vekilinin istinaf başvurularının 6100 sayılı Kanun'un 353/1-b.1 hükmü gereğince esastan reddine,” dair karar verilmiştir.

V. TEMYİZ
A. Temyiz Yoluna Başvuranlar
Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davalılar vekilleri temyiz isteminde bulunmuştur.

B. Temyiz Sebepleri
1. Davalı ... vekili temyiz dilekçesinde özetle; istinaf dilekçesinde ileri sürdüğü sebepleri tekrar ederek Bölge Adliye Mahkemesi kararının bozulması istemi ile temyiz yoluna başvurmuştur.

2.Davalı Kurum vekili temyiz dilekçesinde özetle; istinaf dilekçesinde ileri sürdüğü sebepleri tekrar ederek Bölge Adliye Mahkemesi kararının bozulması istemi ile temyiz yoluna başvurmuştur.

C. Gerekçe
1. Uyuşmazlık ve Hukuki Nitelendirme
Uyuşmazlık, hizmet tespiti ile birlikte 2926 sayılı Kanun kapsamında tahsis edilen yaşlılık aylığının 506 sayılı Kanun kapsamında tahsisi gerektiğinin tespiti ile fark aylıkların faizi ile birlikte ödenmesi gerektiğinin ve 2926 sayılı Kanun kapsamında ödenen primlerin iadesi gerektiğinin tespiti talebinden ibarettir.

2. İlgili Hukuk
6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun (6100 sayılı Kanun) 369 uncu maddesinin birinci fıkrası ile 370 ve 371 inci maddeleri, 5510 sayılı Kanun'un 86/8 inci maddesidir.

3. Değerlendirme
Davanın yasal dayanağı 5510 sayılı Kanun'un 86/9 uncu maddesi olup bu tür sigortalı hizmetlerin tespitine ilişkin davaların, kamu düzeniyle ilgili olduğu ve bu nedenle de özel bir duyarlılıkla ve özenle yürütülmesinin zorunlu ve gerekli bulunduğu açıktır. Bu çerçevede, hak kayıplarının ve gerçeğe aykırı sigortalılık süresi edinme durumlarının önlenmesi, temel insan haklarından olan sosyal güvenlik hakkının korunabilmesi için, bu tür davalarda tarafların gösterdiği kanıtlarla yetinilmeyip, gerek görüldüğünde resen araştırma yapılarak kanıt toplanabileceği de göz önünde bulundurulmalıdır. İnceleme konusu davada; davacı, davalı işveren nezdinde kesintisiz çalıştığının tespitini talep etmiş olup, Mahkemece yazılı gerekçelerle tanık beyanları esas alınarak yılın tamamında aralıksız çalışıldığının kabulü ile davanın kabulüne karar verilmiş ise de, dosyada yer alan bilgi ve belgeler karar vermeye elverişli görülmemektedir. Bu bakımdan; davalı işverenin kamu kurumu olduğu ve kamu kuruluşlarındaki çalışanların hizmetlerinin kayıtlara geçirilmesinin ve ücret ödemelerinin belgelere dayandırılmasının asıl olduğu da göz önünde tutularak, çalışmanın geçtiği iddia edilen dönemin tamamına ait işveren nezdindeki puantaj kayıtları, ücret tediye bordroları ve konuya ilişkin tüm belgeler eksiksiz olarak getirtilmeli, anılan belge ve bordrolardan sigortalının imzasını içerenlerden, imza aidiyeti yönünden çekişme bulunmayanlar ile hata, hile, ikrah halleriyle sakatlığı kanıtlanamayan belgelerin içeriklerinde gösterilen gün kadar çalışmanın karinesini teşkil edeceği göz önünde tutulmalıdır. Ayrıca, talep konusu döneme ilişkin, dosya içerisinde yer alan ve davacının da imzasını taşıyan sözleşmelerde yapılacak işin başlangıç ve bitiş tarihlerinin belirtildiği ve ödemelerinde bu süreleri kapsar şekilde yapıldığı anlaşılmakla davacıya, sözleşmeler arasındaki dönemlere ilişkin ödeme belgesi bulunup bulunmadığı sorulmalı, diğer taraftan söz konusu dönemlerde çalışmanın devam edip etmediği, devam etmiş ise bu dönemlere ilişkin ödemelerin ne şekilde, ne zaman yapıldığı araştırılarak, bu hususlar hakkında ayrıntılı bilgi ve bulunabildiği takdirde ödeme belgeleri davalı işverenden getirtilmeli ve belirtilen hususlarda davalı işveren nezdinde resmi sıfatla çalışan kişiler (müdür, amir, şef, memur gibi) ile bordrolu çalışanlar tespit edilerek beyanlarına başvurulmalıdır. Şayet, sözleşme arasındaki dönemlere dair çalışmanın varlığı kanıtlanamadığı takdirde, hizmet akdinin kesintiye uğradığının kabulü ile kesintinin gerçekleştiği yıl sonu itibariyle dava tarihine kadar beş yıllık hak düşürücü sürenin geçip geçmediği değerlendirilerek bir karar verilmesi gerekmektedir. Açıklanan maddi ve hukuki esaslar gözetilmeksizin Mahkemece, eksik araştırma ve inceleme sonucu yazılı şekilde karar verilmesi usul ve yasaya aykırı olup bozma nedenidir.

VI. KARAR
Açıklanan sebeplerle;
Temyiz olunan Bölge Adliye Mahkemesi kararının BOZULMASINA,

Dosyanın kararı veren Bölge Adliye Mahkemesine gönderilmesine,

28.09.2023 tarihinde oy birliğiyle karar verildi.