YARGITAY 10. HUKUK DAİRESİ

10. Hukuk Dairesi         2023/6681 E.  ,  2023/8221 K.
"İçtihat Metni"
MAHKEMESİ : ... Bölge Adliye Mahkemesi 10. Hukuk Dairesi
SAYISI : 2022/720 E., 2023/628 K.
KARAR : Esastan ret
İLK DERECE MAHKEMESİ : ... 27. İş Mahkemesi
SAYISI : 2019/188 E., 2021/404 K.

Taraflar arasındaki hizmet tespitine ilişkin davadan dolayı yapılan yargılama sonunda İlk Derece Mahkemesince davanın kabulüne karar verilmiştir.

Kararın davalı ve fer'i müdahil Kurum vekilleri tarafından istinaf edilmesi üzerine, Bölge Adliye Mahkemesince başvuruların esastan reddine karar verilmiştir.

Bölge Adliye Mahkemesi kararı davalı ve fer'i müdahil Kurum vekilleri tarafından temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçelerinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi ... tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:

I. DAVA
Davacı vekili, müvekkilinin davalı şirkette 01.08.2015 tarihinde işe başladığını 05.01.2019 tarihinde işten çıkarılana kadar kesintisiz usta işçi olarak çalıştığını, müvekkilinin davalı şirketin yüklenici firma olarak üstlendiği T.C. Başbakanlık Toplu Konut İdaresi Başkanlığınca yapılan ... .... Bölge 578 Konut ile Altyapı ve Çevre Düzenlemesi İnşaatı işlerinde noksan ve kusurlu işlere ait şikâyetlerin giderilmesinde görev aldığını, fayans, mutfak gaz detektörü, kapı menteşe, mutfak dolabı, klozet duşa kabin akıntıları, kırık cam değişimi, alçı-boya gibi ustalık gerektiren tamirat tadilat işleri yaptığını, şikayetleri giderilen konutların hak sahipleriyle bu durumları tutanak altına aldığını, hizmetlerinin kuruma bildirilmediğini iddia ederek müvekkilinin 01.08.2015-05.01.2019 tarihleri arasındaki hizmetlerinin tespiti ile tesciline, ödenmeyen primlerin davalı işverenden tahsiline karar verilmesini talep etmiştir.

II. CEVAP
Davalı şirket vekili, davacının çalışmış olduğunu iddia ettiği ... .... Bölge 578 konut ile Altyapı ve Çevre Düzenleme düzenlemesi inşaatı işinin yapımına 13.11.2009 tarihinde başlandığını, idare tarafından geçici kabulünün 13.09.2012 tarihinde yapıldığını, 05.03.2015 tarihinde ise kesin kabulünün yapıldığını, müvekkili şirketçe bu işin SGK nezdinde bulunan inşaat dosyasının kapatılması talebi üzerine Sosyal Güvenlik Kurumu tarafından 09.05.2014 tarihli ilişiksizlik belgesi düzenlendiğini, bu belgenin söz konusu inşaat işinde çalışmanın sona erdiği anlamına geldiğini, davacının çalıştığını iddia ettiği tarihler arasında böyle bir işyerinin var olmadığını, tadilat ve tamirat halinde ise ihtiyaç duyulan hizmetin harici olarak alındığını ve bedelinin ödendiğini, davacının müvekkili şirket bünyesinde çalışması olmadığını ileri sürerek davanın reddini talep etmiştir.

Fer'i müdahil Kurum vekili cevap dilekçesinde özetle; Kurum işleminin usul ve yasalara uygun olduğunu beyanla haksız ve yersiz açılan davanın reddine karar verilmesini istemiştir.

III. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI
İlk Derece Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile "... Davacının talep konusu 01.08.2015-05.01.2019 tarihleri arasında davalıya ait işyerinde hizmet akdi ile çalışıp çalışmadığının tespitine yönelik olarak yapılan değerlendirmede; davacının SGK kaydına göre; talep konusu dönemde herhangi bir işyerinde çalışma kaydı olmadığı, davalı ...İnşaat Sanayi ve Ticaret Ltd. Şti.nin ... Yapracık 8.Bölge 732 Adet Konut Projesi Geçici Kabul tarihinin 10.09.2012, kesin kabul tarihinin 30.12.2014 olduğu, ... Yapracık 11.Bölge 554 Konut Projesi Geçici Kabul tarihinin 23.05.2012, Kesin Kabul Tarihinin 14.08.2014 olduğu, ... ....Bölge 578 Konut Projesi, Geçici Kabul tarihinin 13.09.2012, kesin kabul tarihinin 05.03.2015 olduğu görülmüştür.

Toki Şikayet Değerlendirme Şube Müdürlüğü 08.10.2015, 03.08.2016, 22.11.2016, 27.01.2017, 30.06.2017 tarihli Şikayet Listesi Raporlarında; Davalı ...İnşaat Sanayi ve Ticaret Ltd. Şti.nin yaptığı işlerdeki eksikliklerin bildirildiği, Metroplan Müş. Müh. Sanayi Ticaret Ltd. Şti.nce davalı şirketin taahhüdünün devam ettiği beyan edilerek şikâyet listesindeki eksikliklerin giderilerek tutanakların kendilerine gönderilmesini talep edildiği görülmüştür.

Dosyaya davacı tarafça sunulan belgeler incelendiğinde; davalı ...İnşaat Sanayi ve Ticaret Ltd. Şti.ne ait işlerde eksik işleri tamamladığına dair 12.08.2015-12.11.2018 tarihleri arasındaki döneme ait davacı imzalı tutanaklar olduğu, 2016/1, 2017/2, 2017/3, 2017/4 aylarında davacıya 2.400,00 TL ödeneceğine, 2017/7, 2017/9, 2017/11 aylarında 2.500,00 TL ödeneceğine dair ödeme oluru belgeleri olduğu, davacının banka hesabına davalı şirket çalışanı ... tarafından 14.06.2018, 26.10.2018, 28.12.2018 ve 30.01.2019 tarihlerinde 2.500,00’er TL yatırıldığı görülmüştür.

Tüm dosya kapsamı, toplanan deliller, dinlenen tanıklar, konu ile ilgili yasal mevzuat ve alınan konusunda uzman bilirkişiden alınan bilirkişi raporu hep birlikte değerlendirildiğinde";

"Davanın kabulü ile;

1- Davacının davalı ... adına tescilli ...sicil sayılı işyeri nezdinde 01.08.2015-05.01.2019 tarihleri arasında 5510 sayılı Kanun'a tabi olarak hizmet akdiyle günlük brüt asgari ücret üzerinden kesintisiz bir şekilde çalıştığının tespitine" karar verilmiştir.

IV. İSTİNAF
A. İstinaf Yoluna Başvuranlar
İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davalı şirket ve fer'i müdahil Kurum vekilleri istinaf başvurusunda bulunmuştur.

B. İstinaf Sebepleri
Davalı vekili, davacının, müvekkili şirket bünyesinde çalışmasının olmadığını, davacının iddialarını kabul etmemekle birlikte davacının dava tarihine kadar sigortasız çalıştırıldığına dair Sosyal Güvenlik Kurumu’na yapmış olduğu bir ihbar da bulunmadığını, davacı tarafın çelişkili beyanlarının bulunduğunu, Davacı tarafın tarafımıza göndermiş olduğu içeriğinde hukuka, kanuna aykırı taleplerinin yer aldığı ve gerçekle uyuşmayan beyanların bulunduğu ihtarname adı altındaki evrak tarafımıza 14.03.2019 tarihinde iletildiğini, Yine davacı tarafın arabulucuya başvurması üzerine arabulucu davet mektubu e-mail yoluyla tarafımıza 18.04.2019 tarihinde tebliğ edildiğini, davacı tarafın, iş akdinin feshi tarihini ileri bir tarih olan 01.05.2019 tarihi olarak beyan ettiğini, davacının iddialarının kabulünün mümkün olmadığını belirterek, davanın reddini talep etmiştir.

Fer'i müdahil Kurum vekili, iddia edilen çalışmanın sona erdiği belirtilen tarihi takip eden yılın sonundan itibaren 5 yıllık hak düşürücü süre dolmuş olduğundan davanın hak düşürücü süre yönünden reddinin gerektiğini, özellikle yaşlılık aylığının kabulü için öngörülen sigortalılık süresi yönünden çalışanlar İle çalışmayanlar arasında adaletsiz ve haksız bir durum yarattığını, bu nedenle, işe giriş bildirgesinin verildiği ancak yasal diğer belgelerin bulunmadığı durumlarda çalışma olgusunu ortaya koyabilecek inandırıcı ve yeterli kanıtların aranması gerektiğini, sigortalılık koşullarının oluşup oluşmadığını belirlenmesi gerektiğini belirterek, davanın reddini talep etmiştir.

C. Gerekçe ve Sonuç
Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile "Dosya kapsamı incelendiğinde; her ne kadar davacının çalıştığının tespitine karar verilen ...işyeri sicil numaralı ...İnşaat Sanayi ve Ticaret Ltd. Şti inşaat işi işyerinin .... Bölge Konut ve Altyapı İnşaatı.../... adresinde 17.11.2009 tarihinde 5510 sayılı yasa kapsamına alındığı, 18.09.2012 tarihinde kanun kapsamından çıkarıldığı, ilgili inşaatın kesin kabulü tarihinin 05.03.2015 olduğu sabit ise de Toki Şikayet Değerlendirme Şube Müdürlüğü 08.10.2015, 03.08.2016, 22.11.2016, 27.01.2017, 30.06.2017 tarihli Şikayet Listesi Raporları, davacı tarafından dosyaya sunulan belgelerde; davalı ...İnşaat Sanayi ve Ticaret Ltd. Şti.ne ait işlerde eksik işleri tamamladığına dair 12.08.2015-12.11.2018 tarihleri arasındaki döneme ait davacı imzalı tutanaklar, 2016/1, 2017/2, 2017/3, 2017/4 aylarında davacıya 2.400,00 TL ödeneceğine, 2017/7, 2017/9, 2017/11 aylarında 2.500,00 TL ödeneceğine dair ödeme oluru belgeleri, davacının banka hesabına davalı şirket çalışanı ... tarafından 14.06.2018, 26.10.2018, 28.12.2018 ve 30.01.2019 tarihlerinde 2.500,00’er TL yatırıldığına dair ödeme belgeleri ile dinlenen tanık beyanları ile davacının yaptığı işler nazara alındığında mahkeme kararının yerinde olduğu, dosya kapsamı, mevcut delil durumu ve ileri sürülen istinaf sebepleri dikkate alındığında mahkemenin vakıa ve hukuki değerlendirmesinde usul ve esas yönünden yasaya aykırılık bulunmadığı anlaşılmakla, istinaf başvurularının esastan reddine" karar verilmiştir.

V. TEMYİZ
A. Temyiz Yoluna Başvuranlar
Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davalı şirket ve fer'i müdahil kurum vekilleri temyiz isteminde bulunmuştur.

B. Temyiz Sebepleri
Davalı şirket vekili, istinaf dilekçesinde öne sürdüğü gerekçelerle davanın reddi ile kararın bozulmasına karar verilmesini talep etmiştir.

Fer'i müdahil Kurum vekili, istinaf dilekçesinde öne sürdüğü gerekçelerle davanın reddi ile kararın bozulmasına karar verilmesini talep etmiştir.

C. Gerekçe
1. Uyuşmazlık ve Hukuki Nitelendirme
Uyuşmazlık, hizmet tespitine ilişkindir.

2. İlgili Hukuk
1-Hizmet tespitine ilişkin talebin yasal dayanağı 01.10.2008 tarihinde yürürlüğe giren 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanununun geçiş hükümlerini içeren Geçici 7 nci maddesi gereğince 506 sayılı Kanunun 79/10 uncu ve 5510 sayılı Kanunun 86/9. maddeleri olup Anayasal haklar arasında yer alan sosyal güvenliğin yaşama geçirilmesindeki etkisi gözetildiğinde, sigortalı konumunda geçen çalışma sürelerinin saptanmasına ilişkin bu tür davalar kamu düzeni ile ilgili olduğundan özel bir duyarlılıkla ve özenle yürütülmeleri zorunludur. Bu bağlamda, hak kayıplarının ve gerçeğe aykırı sigortalılık süresi edinme durumlarının önlenmesi, temel insan haklarından olan sosyal güvenlik hakkının korunabilmesi için, tarafların gösterdiği kanıtlarla yetinilmeyip gerek görüldüğünde kendiliğinden araştırma yapılarak delil toplanabileceği açıktır.

2-Bu tür davalarda mahkemece yapılacak iş, davacıyla ilgili varsa tüm belge ve kayıtlar işverenden istenilmeli, çalışmanın gerçekleştiği ileri sürülen işyerinin Kurum nezdinde bulunan dosyası, işverence hazırlanması gerekli ücret ödeme bordroları, puantaj kayıtları ve diğer kayıtlar getirtilmeli, dönemsel sigorta primleri bordrosuyla veya aylık prim ve hizmet belgesiyle bildirimleri yapılan sigortalılar tanık sıfatıyla dinlenilmeli, Kurum müfettişlerince inceleme yapılıp yapılmadığı sorulmalı, inceleme yapılmışsa belgeler getirtilmeli, aynı çevrede faaliyet yürüten ve davacının çalışmasını bilebilecek durumda olan tarafsız nitelikte başka işverenler ve bordrolu çalışanlar yöntemince saptanarak tanık sıfatıyla dinlenilmeli, işçilik alacaklarına ilişkin dava dosyasının varlığı araştırılarak celbedilmeli ve işçilik hakları davasında dinlenen tanıkların anlatımları ile bu dosyada bilgi ve görgüsüne başvurulan tanıkların anlatımları karşılaştırılmalı, varsa çelişki giderilmeli, yargılama sürecinde dinlenen tanık anlatımlarının değerlendirilmesinde, iş yerinin kapsamı, kapasitesi ve niteliği nazara alınmalı, işin mevsimlik olduğu anlaşılırsa dönemleri belirlenmeli, bu dönemde davacı ile işveren arasındaki sözleşmenin askıda olduğu ve mevsimlik dönemlerde hak düşürücü sürenin işlemeyeceği gözönünde bulundurulmalı; böylelikle; çalışmanın varlığı, başlangıç ve bitiş tarihleri, mevsimlik mi, sürekli mi olduğu, yapılan işin kapsam ve niteliği de nazara alındığında kısmi çalışma mümkün olduğundan kısmi ve kesintili olup olmadığı yöntemince araştırılmalıdır.

3-Diğer taraftan 4857 sayılı İş Kanunu'nun 13 üncü maddesinde, işçinin normal haftalık çalışma süresinin, tam süreli iş sözleşmesiyle çalışan emsal işçiye göre önemli ölçüde daha az belirlenmesi durumunda sözleşmenin kısmî süreli iş sözleşmesi olduğu belirtilmiş, 63 üncü maddesinde, genel bakımdan çalışma süresinin haftada en çok 45 saat olduğu, aksi kararlaştırılmamışsa bu sürenin, işyerlerinde haftanın çalışılan günlerine eşit ölçüde bölünerek uygulanacağı açıklanmıştır. Bu tür hizmet tespiti davalarında tam gün üzerinden veya kısmi zamanlı olarak çalışma olgusunun ortaya konulması önem arz etmekte olup, çalışmanın kısmi zamanlı olduğu anlaşıldığı takdirde günde kaç saat hizmet verildiği ve giderek haftalık ve aylık çalışma süreleri belirlenmeli, sonrasında değinilen 63. madde kapsamında 7,5 saatlik çalışmanın 1 iş gününe karşılık geldiğinden yola çıkılarak hüküm altına alınması gereken aylık çalışma süresi belirlenmelidir.

3. Değerlendirme
Eldeki dava, davacının, davalı işyeri nezdinde 01.08.2015-05.01.2019 tarihleri arasındaki hizmetinin tespiti istemine ilişkin olup davanın kabulüne karar verilmiş ise de verilen hükmün eksik inceleme ve yanılgılı değerlendirmeye dayalı olduğu anlaşılmaktadır.

Tüm dosya kapsamı incelendiğinde, davacının çalıştığını iddia ettiği Toki Konutlarının 01.08.2015 tarihinde kesin kabulü yapılarak Toplu Konut İdaresi Başkanlığı'na (Toki) devredildiği açık olup davacının bu konutlarda yaptığı tadilat ve küçük onarımların sözleşme gereği garanti kapsamında yapılıp yapılmadığı anlaşılamadığından, sözleşmeler getirtilmek suretiyle ve Toki 'den sorularak garanti süresi belirlenmeli, bu kapsamda yapılmış ise davacının çalışmalarının sürekli olup olmadığı, şikayet üzerine çağrı usulü çalışıp çalışmadığı belirlenmeli, kısmi çalışma varsa davacı tarafından sunulan belgeler ile işveren tarafından sunulan ücret ödeme belgeleri üzerinden değerlendirme yapılmalı ve varsa bordro tanıkları dinlenilerek sonucuna göre karar verilmesi gerekirken hatalı şekilde hüküm tesisi isabetsizdir.

VI. KARAR
1. Temyiz olunan, İlk Derece Mahkemesi kararına karşı istinaf başvurularının esastan reddine ilişkin Bölge Adliye Mahkemesi kararının ORTADAN KALDIRILMASINA,

2. İlk Derece Mahkemesi kararının BOZULMASINA,

Peşin alınan temyiz karar harcının istek halinde temyiz eden ilgiliye iadesine,

Dosyanın kararı veren İlk Derece Mahkemesine, bozma kararının bir örneğinin kararı veren Bölge Adliye Mahkemesine gönderilmesine,

14.09.2023 tarihinde oy birliğiyle karar verildi.

E.Ü.