YARGITAY 10. HUKUK DAİRESİ

10. Hukuk Dairesi         2023/6306 E.  ,  2023/6705 K.
"İçtihat Metni"
MAHKEMESİ : Samsun Bölge Adliye Mahkemesi 7. Hukuk Dairesi
SAYISI : 2021/3192 E., 2023/407 K.
KARAR : Esastan Ret
İLK DERECE MAHKEMESİ : ... İş Mahkemesi
SAYISI : 2020/433 E., 2021/619 K.

Taraflar arasındaki hizmet ve sigorta primine esas kazancın tespiti davasından dolayı yapılan yargılama
sonunda İlk Derece Mahkemesince davanın kısmen kabulüne karar verilmiştir.

Kararın fer'i müdahil SGK Başkanlığı vekili tarafından istinaf edilmesi üzerine, Bölge Adliye Mahkemesince başvurunun esastan reddine karar verilmiştir.

Bölge Adliye Mahkemesi kararı fer'i müdahil SGK Başkanlığı vekili tarafından temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçesinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi ... tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:

I. DAVA
Davacı dava dilekçesinde; davalı işverenin yanında 11.12.2000-31.07.2014 tarihleri arasında aralıksız bir fiil işçi olarak çalıştığını, en son net 1.500,00 TL ücret almasına karşılık asgari ücretten bildirimde bulunulduğu, ... 1. Asliye Hukuk Mahkemesi 2015/147 E, 2016/311 K. sayılı dosyasında gerçek ücretin kesinleşmiş olduğunu belirterek sigorta primine esas kazançlarının tespitini talep etmiştir.

II. CEVAP
Davalı şirket vekili, davanın reddini talep etmiştir.

Fer'i müdahil vekili, davanın reddini talep etmiştir.

III. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI
İlk Derece Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile; "davanın kısmen kabulüne,
1-Davacının 23148.28 sicil numarasında işlem gören davalı ... Demir San. ve Tic. Ltd. Şti unvanlı işyerinde 11.12.2000 ile 31.07.2014 tarihleri arasında hizmet akdi ile çalıştığının tespiti ile,

2-Davacının 11.12.2000 ile 30.09.2011 tarihleri arasında davalı ... Demir San. ve Tic. Ltd. Şti unvanlı işyerinde prime esas kazançlarının gerçek ücret üzerinden ödenmediğinin tespiti yönündeki talebin reddine,

3-Davacının davalı ... Demir San. ve Tic. Ltd. Şti unvanlı işyerindeki 01.10.2011 - 31.07.2014 tarihleri arasındaki dönemdeki çalışmasından dolayı prime esas kazancın;
01.10.2011-31.12.2011 tarihleri arasında net 1.129,96 TL (brüt 1.455,22 TL),
01.01.2012-31.12.2012 tarihleri arasında net 1.251,13 TL (brüt 1.610,56 TL),
01.01.2013-31.12.2013 tarihleri arasında net 1.373,01 TL (brüt 1.766,55 TL),
01.01.2014-31.07.2014 tarihleri arasında net 1.496,00 TL (brüt 1.924,04 TL) olduğunun tespitine,

4-2011 yılında Ekim ayı (dahil)- Aralık ayı (dahil) arası beher ay için 618,22 TL,
2012 yılında Ocak ayı (dahil) ile Haziran ayı (dahil) arası beher ay için 724,06 TL,
2012 yılında Temmuz ayı (dahil) ile Aralık ayı (dahil) arası beher ay için 670,06 TL,
2013 yılında Ocak ayı (dahil) ile Haziran ayı (dahil) arası beher ay için 787,95 TL,
2013 yılında Temmuz ayı (dahil) ile Aralık ayı (dahil) arası beher ay için 745,05 TL,
2014 yılında Ocak ayı (dahil) ile Haziran ayı (dahil) arası beher ay için 853,04 TL,
2014 yılında Temmuz ayı için ise 6.237,00 TL kazanç tutarları üzerinden Kurum’a prim ödenmesi gerektiğinin tespitine, fazlaya ilişkin talebinin reddine" karar verilmiştir.

IV. İSTİNAF
A. İstinaf Yoluna Başvuranlar
İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde fer'i müdahil SGK Başkanlığı vekili istinaf başvurusunda bulunmuştur.

B. İstinaf Sebepleri
Fer'i müdahil Kurum vekili, yerel mahkeme kararının usul ve yasaya aykırı olduğunu, davanın reddine karar verilmesi gerektiğini, eksik inceleme ile karar verildiğini, kurumca yapılan yargılama giderlerinin davacıya yükletilmesi gerektiğini belirterek kararın kaldırılmasını talep etmiştir.

C. Gerekçe ve Sonuç
Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile, feri müdahil Kurum vekilinin istinaf istemlerinin esastan reddine karar verilmiştir.

V. TEMYİZ
A. Temyiz Yoluna Başvuranlar
Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde fer'i müdahil SGK Başkanlığı vekili temyiz isteminde bulunmuştur.

B. Temyiz Sebepleri
Fer'i müdahil Kurum vekili, davanın reddine karar verilmesi gerekirken, yetersiz bilirkişi raporu ve eksik inceleme sonucu davanın kısmen kabulüne yönelik verilen kararın usul ve yasaya açıka aykırı olduğunu ileri sürerek temyiz etmiştir.

C. Gerekçe
1. Uyuşmazlık ve Hukuki Nitelendirme
Uyuşmazlık, hizmet ve prime esas kazancın tespiti istemine ilişkindir.

2. İlgili Hukuk
5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu'nun Geçici 7 nci maddesi uyarınca davanın yasal dayanağı 506 sayılı Sosyal Sigortalar Kanunu'nun 77 ve 5510 sayılı Kanun'un 80 inci maddesidir. Bu kapsamda davacı işçinin, işin ve işyerinin kapsam ve niteliği dikkate alınarak, ücretinin ve davalı ...’na davalı işveren/işverenler tarafından ödenen ve ödenmesi gereken primlerin miktarının belirlenebilmesi amacıyla, prime esas kazancın tespitinde, gerçek ücretin esas alınması koşuldur.

Gerçek ücret; sigortalının kıdemi, yaptığı işin özelliği ve niteliğine göre ödenmesi gereken ücrettir. Hizmet akdinin tarafları görünüşte bir ücret belirlemiş olabilirler, ancak bu ücret tarafların aralarında kararlaştırdıkları gerçek ücret olmayabilir. Uygulamada bazen taraflar arasında kararlaştırılmış olan gerçek ücret (örneğin SSK primlerini daha az ödemek amacıyla) bordroya yansıtılmamakta, daha düşük (örneğin asgari ücret) gösterilmektedir. Bu gibi durumlarda yargıç tarafından gerçek ücretin saptanması yoluna gidilmelidir (Prof. Dr. S. Süzek, İş Hukuku, 2. Bası, Beta Yayınları, Sy:287).

Davanın niteliği gereği, çalışma olgusunun her türlü delille ispatlanabilmesine karşılık ücretin ispatında bu denli bir serbestlik söz konusu değildir. Çalışma olgusunun her türlü delille kanıtlanması olanağı bulunmakla birlikte; Hukuk Genel Kurulu’nun 2005/21-409 E., 2005/413 K. sayılı kararında da belirtildiği üzere, Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun 288 inci maddesindeki yazılı sınırları aşan ücret alma iddialarının yazılı delille kanıtlanması zorunluluğu bulunmaktadır.

Ücret miktarı 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun Geçici 1 inci maddesinin ikinci fıkrası delaletiyle HUMK 288 inci maddesinde belirtilen sınırları aşıyorsa, tespiti gereken gerçek ücretin; hukuksal geçerliliğe haiz olarak düzenlenmiş bulunmaları kaydıyla, işçinin imzasının bulunduğu aylık ücreti gösteren para makbuzları, banka kayıtları, ticari defter kayıtları gibi delillerle sigortalının imzasını taşıyan ücret bordroları veya hizmet sözleşmesinde yazılı olan ücretin gerçek olmadığı kanıtlanabilir.

Yazılı delille ispat sınırın altında kalan miktar için yine HMK’nun Geçici 1 inci maddesinin ikinci fıkrası delaletiyle Hukuk Usulü Muhakemeleri Kanunu'nun 289 uncu maddesi gereğince tanık dinletilebilir. Tespiti istenen miktar sınırı aşıyor olsa bile varlığı iddia edilen çalışmanın öncesine ve sonrasına ait yazılı delil başlangıcı sayılabilecek belgeler bulunuyorsa tanık dinletilmesi mümkündür.

3. Değerlendirme
İnceleme konusu eldeki davada, davacının hizmet tespiti talebine ilişkin olarak verilen kabul kararı yerinde ise de, prime esas kazanç tespiti istemi yönünden somut olayda, Mahkemece, yukarıda açıklanan ilkeler ışığında kapsamında yeterli araştırma yapılmadığı anlaşılmakla, kabul edilen 2011/Ekim-2014/Temmuz döneminin prime esas kazancı yönünden gerekli araştırma yapılmalı, bankaya maaş ve iş avansı adı altında yatırılan ödemelerin ayrı ayrı yatırıldıkları ay bakımından tutarları tespit edilerek, ilgili ayda bankaya yatırılan ödeme gözetilmek suretiyle ve talebi aşmayacak şekilde davacının ilgili dönem prime esas kazanç miktarı tespit edilmelidir.

V. KARAR
Açıklanan sebeplerle ;
1. Temyiz olunan, İlk Derece Mahkemesi kararına karşı istinaf başvurusunun esastan reddine ilişkin Bölge Adliye Mahkemesi kararının ORTADAN KALDIRILMASINA,

2. İlk Derece Mahkemesi kararının BOZULMASINA,

Dosyanın kararı veren İlk Derece Mahkemesine, bozma kararının bir örneğinin kararı veren Bölge Adliye Mahkemesine gönderilmesine,

12.06.2023 tarihinde oy birliğiyle karar verildi.