YARGITAY 10. HUKUK DAİRESİ

10. Hukuk Dairesi         2023/6259 E.  ,  2023/6580 K.
"İçtihat Metni"
MAHKEMESİ : Diyarbakır Bölge Adliye Mahkemesi 8. Hukuk Dairesi
SAYISI : 2023/262 E., 2023/157 K.
HÜKÜM/KARAR : Esastan ret
İLK DERECE MAHKEMESİ : Derik Asliye Hukuk (İş) Mahkemesi
SAYISI : 2022/192 E., 2022/621 K.

Taraflar arasındaki hizmet tespiti davasından dolayı yapılan yargılama sonunda İlk Derece Mahkemesince davanın kabulüne karar verilmiştir.

Kararın davalı ve feri müdahil Kurum vekilleri tarafından istinaf edilmesi üzerine, Bölge Adliye Mahkemesince başvuruların esastan reddine karar verilmiştir.

Bölge Adliye Mahkemesi kararı davalı ve feri müdahil Kurum vekilleri tarafından temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçesinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi ... tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:

I. DAVA
Davacı vekili, müvekkilinin 01.07.1986 - 18.02.1991 tarihleri arasında Mardin ili, Derik İlçesi, Dumluca barajında davalı şirkette işçi olarak çalışmasına rağmen, bir kısım çalışmalarının Kuruma bildirilmediğini, çalışmalarının kesintisiz olduğunu, davalı işverene karşı açılan çok sayıda emsal dosyanın Yargıtay denetiminden geçerek kesinleştiğini belirterek, müvekkilinin davalı işveren tarafından eksik bildirilen çalışmaların tespitini talep ve dava etmiştir.

II. CEVAP
1.Davalı vekili cevap dilekçesinde özetle; davanın beş yıllık hak düşürücü süre içerisinde açılmadığını, çalışmalarının Kuruma bildirildiğini, davacının iddiasının haksız olduğunu belirterek, davanın reddine karar verilmesini talep etmiştir.

2.Feri Müdahil SGK vekili cevap dilekçesinde özetle; 6552 sayılı Kanun gereğince hizmet tespiti davalarında Kurumun sıfatının feri müdahil olduğunu, davanın beş yıllık düşürücü süre geçtikten sonra açıldığını, mahkemece resen gerçek çalışmanın varlığının araştırılması gerektiğini belirterek, davanın reddine karar verilmesini talep etmiştir.

III. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI
İlk Derece Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile toplanan deliller ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirildiğinde; dinlenen tanık beyanları ve SGK kayıtlarından anlaşıldığı üzere; davacı asilin davalı kurum nezdinde 01.08.1986 tarihinde işe başladığı, ancak sigorta bildirimlerinin ara dönemlerde yapıldığı ve 1991 yılına kadar devem ettiği, dinlenen tanık beyanları ve yapılan araştırmalar neticesinde baraj inşaatının 1992 yılına kadar devam ettiği, davacı işçinin iş akdinin feshedildiğine yahut dönemlik / mevsimlik olarak çalıştırıldığına dair dosyaya yansıyan bir delilin olmadığı, bu sebeple de davacının iddiasını ispatladığı ve iş akdinin sona erdiği tarihe kadar davacının kesintisiz olarak çalıştığı kabul edilmiştir. Davacı sigortalıya ilişkin olarak işe giriş bildirgesi kuruma verildiğinden hak düşürücü sürenin sözkonusu olmadığı anlaşıldığından, davacının talebi ile bağlı kalınarak davacı ...'nin 01.08.1986-18.02.1991 tarihleri arasında ..... 03-76 000 001 sicil nolu İçkale İnşaat Ltd. Şirketi isimli işyerinde kesintisiz ve sürekli olarak asgari ücretle çalıştığının tespitine kuruma bildirilen sürelerin dışlanmasına karar verilmiştir.

IV. İSTİNAF
A. İstinaf Yoluna Başvuranlar
İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davalı ve feri müdahil Kurum vekilleri istinaf başvurusunda bulunmuştur.

B. İstinaf Sebepleri
1.Davalı vekili istinaf dilekçesinde özetle; davalı işveren vekili, davanın beş yıllık hak düşürücü süre içerisinde açılmadığını, mahkemece eylemli çalışma olgusunun yeteri kadar araştırılmadığını, husumetli ve akraba olan tanık beyanlarının mahkemece gerekçeye esas alındığını belirterek, kararı istinaf etmiştir.

2.Feri müdahil Kurum vekili istinaf dilekçesinde özetle; davanın beş yıllık hak düşürücü süre içerisinde açılmadığını, baraj inşaatının mevsimlik iş olmasına rağmen kesintisiz kabul edilmesinin hatalı olduğunu, belirterek, kararı istinaf etmiştir.

C. Gerekçe ve Sonuç
Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile dosya kapsamından, davacı adına davalı tarafından düzenlenen 01.11.1985 tarihli işe giriş bildirgesinin bulunduğu, kuruma bildirilen hizmetinin bulunmadığı, nizalı dönemde başka yerden bildirilmiş hizmetinin bulunmadığı, Devlet Su İşleri Genel Müdürlüğünün 27.05.2019 tarihli yazısında Dumluca Baraj İnşaatının 26/09/1992 tarihinde teslim edildiğinin belirtildiği ve bordro tanıklarının dinlenildiği, özellikle tanık Metin Durmaz'ın aynı davalıya karşı açtığı hizmet tespitine ilişkin davalarının Yargıtay denetiminden geçerek kesinleştiği ve davacı ile aynı dönem çalıştıkları gözönüne alındığında, davacının nizalı dönemde kesintisiz çalıştığı anlaşılmış olup, işe giriş bildirgesi verilmiş olması nedeni ile talep edilen dönemin hak düşürücü süreye uğramayacağı değerlendirilmiş, dava tarihi itibari ile Sosyal Güvenlik Kurumu'nun davadaki sıfatının feri müdahil olduğu dikkate alındığında lehine vekalet ücretine hükmedilmemesi de yerinde görülmüş olup, davacının davalı işyerinde uyuşmazlık konusu dönemde çalıştığına dair mahkemenin vakıa ve hukuki değerlendirmesinde usul ve esas yönünden yasaya aykırılık bulunmadığı anlaşılmakla davalı vekili ve feri müdahil Kurum vekilinin istinaf istemlerinin 6100 sayılı HMK'nın 353/1-b.1 maddesi uyarınca esastan reddine karar verilmiştir.

V. TEMYİZ
A. Temyiz Yoluna Başvuranlar
Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davalı ve feri müdahil Kurum vekilleri temyiz isteminde bulunmuştur.

B. Temyiz Sebepleri
1.Davalı vekili, istinaf dilekçesinde ileri sürülen gerekçeleri tekrar ederek kararın bozulmasını talep etmiştir.

2.Feri müdahil Kurum vekili istinaf dilekçesinde ileri sürülen gerekçeleri tekrar ederek kararın bozulmasını talep etmiştir.

C. Gerekçe
1. Uyuşmazlık ve Hukuki Nitelendirme
Uyuşmazlık, hizmet tespitine ilişkindir.

2. İlgili Hukuk
1.Hizmet tespitine ilişkin talebin yasal dayanağı 01.10.2008 tarihinde yürürlüğe giren 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanununun geçiş hükümlerini içeren Geçici 7 inci maddesi gereğince 506 sayılı Kanun'un 79/10 uncu ve 5510 sayılı Kanun'un 86/9 uncu maddeleri olup Anayasal haklar arasında yer alan sosyal güvenliğin yaşama geçirilmesindeki etkisi gözetildiğinde, sigortalı konumunda geçen çalışma sürelerinin saptanmasına ilişkin bu tür davalar kamu düzeni ile ilgili olduğundan özel bir duyarlılıkla ve özenle yürütülmeleri zorunludur. Bu bağlamda, hak kayıplarının ve gerçeğe aykırı sigortalılık süresi edinme durumlarının önlenmesi, temel insan haklarından olan sosyal güvenlik hakkının korunabilmesi için, tarafların gösterdiği kanıtlarla yetinilmeyip gerek görüldüğünde kendiliğinden araştırma yapılarak delil toplanabileceği açıktır.

2. Bu tür davalarda mahkemece yapılacak iş, davacıyla ilgili varsa tüm belge ve kayıtlar işverenden istenilmeli, çalışmanın gerçekleştiği ileri sürülen işyerinin Kurum nezdinde bulunan dosyası, işverence hazırlanması gerekli ücret ödeme bordroları, puantaj kayıtları ve diğer kayıtlar getirtilmeli, dönemsel sigorta primleri bordrosuyla veya aylık prim ve hizmet belgesiyle bildirimleri yapılan sigortalılar tanık sıfatıyla dinlenilmeli, Kurum müfettişlerince inceleme yapılıp yapılmadığı sorulmalı, inceleme yapılmışsa belgeler getirtilmeli, aynı çevrede faaliyet yürüten ve davacının çalışmasını bilebilecek durumda olan tarafsız nitelikte başka işverenler ve bordrolu çalışanlar yöntemince saptanarak tanık sıfatıyla dinlenilmeli, işçilik alacaklarına ilişkin dava dosyasının varlığı araştırılarak celbedilmeli ve işçilik hakları davasında dinlenen tanıkların anlatımları ile bu dosyada bilgi ve görgüsüne başvurulan tanıkların anlatımları karşılaştırılmalı, varsa çelişki giderilmeli, yargılama sürecinde dinlenen tanık anlatımlarının değerlendirilmesinde, iş yerinin kapsamı, kapasitesi ve niteliği nazara alınmalı, işin mevsimlik olduğu anlaşılırsa dönemleri belirlenmeli, bu dönemde davacı ile işveren arasındaki sözleşmenin askıda olduğu ve mevsimlik dönemlerde hak düşürücü sürenin işlemeyeceği gözönünde bulundurulmalı; böylelikle; çalışmanın varlığı, başlangıç ve bitiş tarihleri, mevsimlik mi, sürekli mi olduğu, yapılan işin kapsam ve niteliği de nazara alındığında kısmi çalışma mümkün olduğundan kısmi ve kesintili olup olmadığı yöntemince araştırılmalıdır.

3. Değerlendirme
1.Somut olayda, yukarıdaki açıklamalar kapsamında yeterli inceleme ve araştırma yapılmadığı anlaşılmıştır.

2.Eldeki davada davacının 01.08.1986 ile 18.02.1991 tarihleri arasında davalı işyerinde geçen çalışmalarının tespitini talep ettiği Mahkemece davanın kabulüne karar verildiği ,davacının talep tarihleri içerisinde 08.01.1991 ile 18.02.1991 tarihleri arasında dava dışı S.S.Toptan Gıda Çarşısı Yapı Koop. Ünvanlı işyerinden bildirimleri olduğu anlaşılmakla Mahkemece bu hususun gözardı edilerek tüm dönem için davalı işyerinden kesintisiz çalıştığının tespitine karar verilmesi ve davacının davalı işverene ait 6946 sicil nolu işyerinden bildirimleri yapılmış olmasına rağmen Mahkemece 6883 sicil nolu işyerine ilişkin tespit kararı verilmesi hatalı olup bozmayı gerektirmiştir.

3.O halde, davalı ve feri müdahil Kurum vekillerinin bu yönleri amaçlayan temyiz itirazları kabul edilmeli ve hüküm bozulmalıdır.

VI. KARAR
1. Temyiz olunan, İlk Derece Mahkemesi kararına karşı istinaf başvurusunun esastan reddine ilişkin Bölge Adliye Mahkemesi kararının ORTADAN KALDIRILMASINA,

2. İlk Derece Mahkemesi kararının BOZULMASINA,

Peşin alınan temyiz harcının istek halinde temyiz eden ilgiliye iadesine,

Dosyanın kararı veren İlk Derece Mahkemesine, bozma kararının bir örneğinin kararı veren Bölge Adliye Mahkemesine gönderilmesine,

08.06.2023 tarihinde oy birliğiyle karar verildi.