YARGITAY 10. HUKUK DAİRESİ

10. Hukuk Dairesi         2023/6149 E.  ,  2023/6742 K.
"İçtihat Metni"
MAHKEMESİ : ... Bölge Adliye Mahkemesi 10. Hukuk Dairesi
SAYISI : 2021/790 E., 2023/358 K.
HÜKÜM/KARAR : Esastan ret
İLK DERECE MAHKEMESİ : Bodrum İş Mahkemesi
SAYISI : 2016/161 E., 2020/647 K.

Taraflar arasındaki hizmet tespiti davasından dolayı yapılan yargılama sonunda İlk Derece Mahkemesince, hükümde belirtilen gerekçelerle davanın davalılar ... ve ... yönünden kabulüne, davalı ... yönünden husumet yokluğu nedeniyle usulden reddine karar verilmiştir.

Kararın davalı ... vekili, davalı ... ve fer'i müdahil SGK vekili tarafından istinaf edilmesi üzerine, Bölge Adliye Mahkemesince istinaf başvurularının esastan reddine karar verilmiştir.

Bölge Adliye Mahkemesi kararı, davalılardan ... vekili ve fer'i müdahil SGK vekili tarafından temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda; temyiz dilekçelerinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi ... tarafından hazırlanan rapor dinlenildikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:

I.DAVA
Davacı vekili dava dilekçesinde özetle; davacının, 25.04.1998 tarihinden beri davalıların felçli babaları Hasan Uyar’ın ölümüne, alzeihemir hastası olan anneleri ...’a ise dava tarihine kadar kesintisiz yaklaşık 18 yıl baktığını, davalıların davacının işine son vermedikleri için halen çalışır görünmekte olduğunu ve davalılara ait konutta oturmaya devam ettiğini ileri sürerek, Kuruma bildirilmeyen hizmetlerinin tespitine karar verilmesini istemiştir.

II.CEVAP
Davalılar vekili cevap dilekçesinde özetle; davayı kabul anlamına gelmemek kaydıyla davacının davalıların yanında ev hizmetinde yaşlı bakıcı olarak çalıştığının ihtimalinde dahi davacıya sigorta yapılma zorunluğunun bulunmadığını, buna ilişkin kanuni düzenlemenin 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanuna 10.09.2014 tarih ve 6552 sayılı Kanun'un 55 inci maddesi ile eklenen Ek.9 maddede düzenlenmiş olduğunu, bu hükmün 01.04.2015 tarihinde yürürlüğe girdiğini, davacı ile davalılar arasında herhangi bir iş ilişkisinin bulunmadığını, davacının bir an için ev hizmetinde çalıştığı düşünülse dahi davacının bu çalışmasının ücretle ve sürekli şekilde olmadığını belirterek, davanın reddine karar verilmesini istemiştir.

Fer'i müdahil SGK vekili cevap dilekçesinde özetle; davada zaman aşımı süresinin dolduğunu, Kurum kayıtlarında davacının, davalılar yanında herhangi bir çalışmasının görülmediğini, bu tür davalar kamu düzeni ile ilgili olduğundan salt tanık anlatımlarına dayanılarak karar verilemeyeceğini, yazılı delillerin esas alınması gerektiğini belirterek, davanın reddini istemiştir.

III.İLK DERECE MAHKEME KARARI
Tüm dosya kapsamının ve toplanan delillerin tetkikinden; davacının çalışma süresine dair iddiası kapsamında yapılan değerlendirmede, davacı tanıkları ve kolluk tarafından bildirilen komşu tanıklarının beyanları doğrultusunda davacının davalıların anne ve babasına baktığı hususunun davalıların anne ve babasının yanında yatılı olarak kaldığına dair her iki taraf tanık beyanlarının ve komşu işyeri tanığı beyanının bulunması nedeniyle sabit olduğu, davacının arada çalışma ilişkisi bulunmadan bu kadar uzun süre ile davalıların anne ve babasının evinde kalmasının hayatın olağan akışına uymayacağı kanaatine varılarak davacının 25.04.1998 tarihinde davalıların anne ve babasının evinde ev hizmetlerinde çalışmaya başladığı, davacının çalışmasının sonlandığı dönem açısından yapılan değerlendirmede ise; davacının dosya kapsamında bulunan ve Muğla Çalışma ve İş Kurumuna müracaat ederek davalılar yanında çalışmasının bulunduğunun ancak sigortasının yapılmadığının talep edildiği anlaşılmakla çalışmalarının bu tarihe kadar sürdüğü tespit edilmekle, davacının 25.04.1998 tarihinden 28.08.2015 tarihine kadar toplamda 6243 gün çalışmasının bulunduğu ve bu çalışmalarının asgari ücret karşılığı gerçekleştirildiği kanaatine varıldığı,

Davacının çalışmasının davalıların anne ve babasının yanında bulunduğu ancak anne ve babalarının vefat etmesi nedeniyle husumetin davalılara yöneltildiği hususu dosya kapsamı ile sabittir. Ancak davalılardan ...'ın dava dışı müteveffa.....ve ...'ın yasal mirasçısı olmadığı ve oğullarından ...'ın eşi olduğu tespit olunmakla davanın ... yönünden husumet yokluğu nedeniyle usulden reddine karar verilmesi gerektiği kanaatine varıldığından, davanın davalı ... ve ... yönünden kabulü, davalı ... yönünden usulden reddi ile;
1- Davalı ... yönünden açılan davanın husumet yokluğu nedeniyle usulden reddine,
2- Davacının, davalılar ... ve ...'ın anne ve babası olan ... ve ...yanında 25.04.1998 ile 28.08.2016 tarihleri arasında kesintisiz ve sürekli olarak çalıştığı, bu süre içindeki çalışmalarının SGK'ya bildirilmediği, SGK'ya bildirilmeyen çalışma sürelerinin toplamda 6243 gün olduğunun, primlerinin ödenmediğinin ve asgari ücretle çalıştığının tespitine, karar verilmiş,

Her ne kadar tefhim edilen kısa karar da, davacının 25.04.1998 ile 28.08.2016 tarihleri arasında çalıştığı belirtilmiş olsa da, yukarıda açıklandığı üzere davacının 25.04.1998-28.08.2015 tarihleri arasında çalıştığı ve bu tarihler arasındaki sürenin de kısa kararda açıkça belirtildiği üzere 6243 gün olduğu bu nedenle sehven 2015 yılı yerine 2016 yılı yazıldığı anlaşılmakla, her ne kadar tashih kararı ile taraflara yükümlülük yüklenemeyeceği bilinse de bunun açık bir maddi hata olduğu sabit olduğundan usul ekonomisi gereğince hüküm tashih edilmiştir.

IV.İSTİNAF
A.İstinaf Yoluna Başvuranlar
İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davalılardan ... vekili, ... ve fer'i müdahil SGK vekili tarafından istinaf yoluna başvurulmuştur.

B.İstinaf Sebepleri:
1.Davalı ... Vekilinin İstinaf Sebepleri
Davalı ... vekili istinaf dilekçesinde; ücretli ve sürekli çalışma olgusunun ispatlanamadığını, tanık beyanlarının yanlı nitelikle olduğunu, sırf davacı tanıklarının beyanlarına dayanılarak hüküm kurulduğunu, davacının Yatağan'daki evinde 3-4 gün kaldığı ve başka yerlere temizliğe gittiğine yönelik tanık beyanlarının değerlendirilmediğini, davalıların anne babasının evinde sadece yatmak için kalmanın çalışma olmayacağını, 17 yıldır sigortasız çalışmanın hayatın olağan akışına aykırı olduğunu, iddiaların dava kapsamında toplanan deliller ile çeliştiğini, bilirkişi tarafından hesaplamada hata yapıldığını, çalışmanın 1998 yılıdan itibaren olduğunun kabul edilmesine dayanak bulunmadığını, bakımın kaç gün ve kaç saat olduğu hususunun delillendirilmediğini belirterek, ilk derece mahkemesi kararının kaldırılmasını istemiştir.

2.Davalı ...'ın İstinaf Sebepleri
Davalı ... istinaf dilekçesinde; davanın ispatının tanık beyanlarına dayandırıldığını, kesintisiz çalışmanın kanıtlanamadığını, yorum yoluyla varılan sonucun yasal dayanaktan yoksun olduğunu, tek yanlı ve kesin olmayan delillerle sonuca gidildiğini, kısa kararda 25.04.1998 ile 28.08.2016 arasında tespit kararı verildiğini, karar gerekçesinde sehven hata yapıldığı ve 28.08.2015 tarihine kadar çalıştığının tespitine karar verilmesi gerektiği açıklanmasına karşın bu hususun kararın hüküm kısmında ifade edilmemesinin hatalı olduğunu belirterek, kararın kaldırılmasını istemiştir.

3.Feri Müdahil SGK Vekilinin İstinaf Sebepleri
Fer'i müdahil SGK vekili istinaf dilekçesinde; mahkemece hüküm tesis edilirken sadece yetersiz tanık anlatımına ve bu tanık anlatımını dayanak alan yetersiz bilirkişi raporuna itibar edildiğini belirterek, usul ve yasaya aykırı verilen kararın kaldırılmasını istemiştir.

C.Gerekçe ve Sonuç
Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile; dosya kapsamındaki kayıtlardan, 10.09.1967 doğumlu davacının, uyuşmazlık konusu dönemde sigortalı bildiriminin bulunmadığı, davalı ... adına kayıtlı 1100468,48 sicil sayılı restaurant işletmesi mahiyetli 18.06.2007 tarihinden itibaren kanun kapsamında bulunan işyeri bulunduğu, kolluk tarafından yapılan komşu işyeri adresinde ..., ...isimli kişilerin tespit edildiği, davacının, 28.08.2015 tarihli Muğla Çalışma ve İş Kurumu İl Müdürlüğü’ne yaptığı şikayet hakkında hizmet tespiti davası kazandıktan sonra çalışmaların resmi olarak belirledikten sonra yeniden dilekçe verilmesi halinde işlem yapılacağının bildirildiği, davalılar ... ve ...'ın babalarının 22.11.2009 tarihinde hayatını kaybettiği, annelerinin 30.04.2017 tarihinde hayatını kaybettiğinin görüldüğü, 6100 sayılı Kanun'un 355 inci maddesinde yer alan, incelemenin, istinaf dilekçesinde belirtilen sebeplerle sınırlı olarak yapılacağı, ancak, kamu düzenine aykırılık görüldüğü takdirde bunun kendiliğinden gözetileceği yönündeki düzenleme çerçevesinde yapılan incelemede, özellikle, davacının, 25.04.1998 - 28.08.2014 tarihleri arasında, davalılar ....in babası ve annesine bakım işinde çalıştığına yönelik davacı tanıklarının anlatımlarının, kamu tanıkları ... ve .....'un beyanları ile desteklendiği dikkate alındığında, istinaf kanun yoluna başvuranın dilekçesinde yer verdiği itirazların, sıralanan gerekçeler ışığında yerinde olmadığı, ayrıca, kamu düzenine ilişkin konularda da kararın esasına etkili bir aykırılık bulunmadığı anlaşıldığından, istinaf başvurularının esastan reddine karar verilmiştir.

V.TEMYİZ
A. Temyiz Yoluna Başvuranlar
Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davalı ... vekili ve fer'i müdahil SGK vekili temyiz isteminde bulunmuşlardır.

B. Temyiz Sebepleri
1.Davalı ... Vekilinin Temyiz Sebepleri
Davalı ... vekili; istinaf sebepleri doğrultusunda hükmün temyiz incelemesi sonucu bozulmasını istemiştir.

2.Fer'i Müdahil SGK Vekilinin Temyiz Sebepleri
Fer'i müdahil SGK vekili; istinaf sebepleri doğrultusunda hükmün temyizen bozulmasını istemiştir.

C.Gerekçe
1.Uyuşmazlık ve Hukuki Nitelendirme
Uyuşmazlık; davacının, davalılar yanında 25.04.1998 - 28.08.2015 tarihleri arasında Kuruma bildirilmeyen sürelerde kesintisiz çalıştığının tespitine ilişkindir.

2.İlgili Hukuk
1. 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun (6100 sayılı Kanun) 369 uncu maddesinin birinci fıkrası ile 370 ve 371 inci maddeleri,

2. Davanın yasal dayanağı 506 sayılı Kanunun 79/10 uncu ve 5510 sayılı Kanunun 86/9 uncu maddeleri olup anayasal haklar arasında yer alan sosyal güvenliğin yaşama geçirilmesindeki etkisi gözetildiğinde, sigortalı konumunda geçen çalışma sürelerinin saptanmasına ilişkin bu tür davalar kamu düzeni ile ilgili olduğundan özel bir duyarlılıkla ve özenle yürütülmeleri zorunludur. Bu bağlamda, hak kayıplarının ve gerçeğe aykırı sigortalılık süresi edinme durumlarının önlenmesi, temel insan haklarından olan sosyal güvenlik hakkının korunabilmesi için, tarafların gösterdiği kanıtlarla yetinilmeyip gerek görüldüğünde kendiliğinden araştırma yapılarak delil toplanabileceği açıktır.

Hizmet tespiti davalarının amacı hizmetlerin karşılığı olan sosyal güvenlik haklarının korunmasıdır. Hizmet akdine dayalı çalışma olgusunun ispatında delil sınırlandırması yoksa da davacının Kurum sicil dosyası, işyeri özlük dosyası temin edilip işyerinin Kanunun kapsamında veya kapsama alınacak nitelikte bulunup bulunmadığı eksiksiz bir şekilde belirlendikten sonra iddia edilen çalışmanın başlangıç ve bitiş tarihleri, hangi işyerinde ne iş yapıldığı, işyerinin kapsam, kapasite ve niteliği, prime esas kazanca tabi ücretin ne olduğu, çalışmanın sürekli, kesintili, mevsimlik olup olmadığı eksiksiz bir şekilde açıklığa kavuşturulmalıdır.

Taraf tanıklarının sözleri değerlendirilirken bunların inandırıcılığı üzerinde durulmalı, verdikleri bilgilere nasıl vakıf oldukları, işveren ve işçiyle, işyeriyle ilişkileri, bazen uzun yılları kapsayan bilgilerin insan hafızasında yıllarca eksiksiz nasıl taşınabileceği düşünülmeli ve tanıklar buna göre dinlenilmeli, re’sen araştırma kapsamında sadece taraf tanıkları ile yetinilmeyip mümkün oldukça işyerinin müdür, amir, şef, ustabaşı ve postabaşı gibi görevlileri ve o işyerinde çalışan öteki kişiler ile o işyerine komşu ve yakın işyerlerinde bu yeri bilen ve tanıyanlar dahi dinlenerek tanık beyanlarının sağlığı denetlenmeli ve çalışma olgusu böylece hiç bir kuşku ve duraksamaya yer bırakmayacak biçimde belirlenmelidir.

3.Değerlendirme
1-İnceleme konusu eldeki davada, davacı, davalılar yanında 25.04.1998 - 28.08.2015 tarihleri arasında Kuruma bildirilmeyen sürelerde kesintisiz çalıştığının tespiti istemiş, mahkemece yapılan yargılama sonucunda, davalılar ... ve ... yönünden davanın kabulüne, davalı ... yönünden husumetten reddine karar verilmiştir.

2-Somut olayda; talep edilen dönemde davacı adına hizmet bildiriminde bulunulmadığı, davalıların babası Hasan Nevzat Uyar'ın 22.11.2009 tarihinde, anneleri ...'ın 30.04.2017 tarihinde vefat ettiği, davalılara ait vergi kayıtlarının getirtildiği, davacının 28.08.2015 tarihinde Muğla Çalışma ve İş Kurumu İl Müdürlüğü’ne yaptığı şikayet dilekçesi ve cevabi yazının dosya arasına alındığı, taraf tanıkları ile kolluk araştırması sonucu tespit edilen kamu tanıkları ... ve ...dinlenmiş ise de, dosya içerisindeki bilgi ve belgeler hüküm kurmaya yeterli ve elverişli görülmemiştir.

3- Mahkemece yapılacak iş; resen araştırma ilkesi doğrultusunda, davalıların müteveffa anne ve babasına ait hastane kayıtları ve sağlık raporları getirtilmeli, hizmetin geçtiği işyeri adresine talep konusu dönemdeki komşu apartman, site, villa vs. sakinleri ilgili belediyeden, zabıta ve muhtarlık marifetiyle ayrıntılı olarak araştırılmalı, davacının çalışmasının niteliği ve süresine ilişkin özellikle hizmetin başlangıcı yönünden yöntemince beyanları alınmalı, komşu apartmanlardan tespit edilecek kapıcı/ yönetici/apartman sakinleri/bakkal/market/işyerlerinden yeteri kadar tanık tespit edilip bilgi ve görgülerine başvurulmalı, davacının yaptığı işlerin niteliği, süresi, çalışmanın kısmi olup olmadığı belirlenmeli, çalışmanın kısmi süreli çalışma olduğunun anlaşılması halinde; gerektiğinde uzman bilirkişi görüşü de alınmak suretiyle, hükme konu dönem içinde bir günde kaç saat çalışmış olabileceği, giderek haftalık ve aylık çalışma süreleri belirlenmeli ve yedibuçuk saat çalışma bir günlük çalışma hesabı ile kaç iş gününe karşılık olduğu hususu saptanarak uyuşmazlık konusu husus, hiçbir kuşku ve duraksamaya yer bırakmayacak biçimde çözümlenip; deliller hep birlikte değerlendirilip takdir edilerek, varılacak sonuç uyarınca bir karar verilmelidir.

VI. KARAR
Açıklanan sebeplerle,
1. Temyiz olunan, İlk Derece Mahkemesi kararına karşı istinaf başvurularının esastan reddine ilişkin Bölge Adliye Mahkemesi kararının ORTADAN KALDIRILMASINA,

2. İlk Derece Mahkemesi kararının BOZULMASINA,

Peşin alınan temyiz harcının istek halinde temyiz eden ilgiliye iadesine,

Dosyanın kararı veren İlk Derece Mahkemesine, bozma kararının bir örneğinin kararı veren Bölge Adliye Mahkemesine gönderilmesine,

13.06.2023 tarihinde oy birliğiyle karar verildi.