YARGITAY 10. HUKUK DAİRESİ

10. Hukuk Dairesi         2023/6103 E.  ,  2023/6688 K.
"İçtihat Metni"
MAHKEMESİ : ... Bölge Adliye Mahkemesi 10. Hukuk Dairesi
SAYISI : 2021/1628 E., 2023/319 K.
HÜKÜM/KARAR : Esastan Ret
İLK DERECE MAHKEMESİ : ... 13. İş Mahkemesi
SAYISI : 2020/501 E., 2021/282 K.

Taraflar arasındaki kurum işleminin iptali davasından dolayı yapılan yargılama sonunda, İlk Derece Mahkemesince davanın reddine karar verilmiştir.

Kararın davacı vekili tarafından istinaf edilmesi üzerine, Bölge Adliye Mahkemesince başvurunun esastan reddine karar verilmiştir.

Bölge Adliye Mahkemesi kararı davacı vekili tarafından temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçesinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi ... tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:

I. DAVA
Davacı vekili dava dilekçesinde; müvekkilinin 1188213 numaralı ...'e ait işyerinde 13.08.2014-28.08.2014 tarihleri arasında fili olarak çalıştığını, kurum tarafından hizmetlerinin fiili çalışmaya dayanmadığı gerekçesi ile iptal edildiğini, bahse konu işyerinde 2014 yılında kısa süreli çalışmasından sonra yurtdışı borçlanması yaparak yaşlılık aylığı talebinde bulunduğunu, 01.09.2015 tarihinden itibaren yaşlılık almaya başladığını belirterek iptal edilen sigortalılık sürelerinin fiili çalışmaya dayandığının tespiti ile aksine kurum işleminin iptalini talep etmiştir.

II. CEVAP
Davalı Kurum vekili cevap dilekçesinde; davacının fiili çalışmaya dayanmayan sigortalılık sürelerinin iptalinin gerektiğini, müvekkili kurum işleminin yerinde olduğunu belirterek davanın reddini istemiştir.

III. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI
İlk Derece Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile dosya kapsamındaki bilgi ve belgelere göre 5510 sayılı Kanun'un 59 uncu maddesi uyarınca aksi sabit oluncaya kadar geçerli olduğu kabul edilen rapordaki tespitlerin aksini ortaya koyacak güçte bir delil bulunmadığından davacının tescil kaydının iptaline dönük tesis işlemde hukuka aykırılık görülmediği gerekçesiyle davanın reddine karar verilmiştir.

IV. İSTİNAF
A. İstinaf Yoluna Başvuranlar
İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davacı vekili istinaf başvurusunda bulunmuştur.

B. İstinaf Sebepleri
Davacı vekili istinaf dilekçesinde, mahkemece verilen kararın usul ve yasaya aykırı olduğunu, yerel mahkeme kararında açıkça hukuk devleti ve adil yargılanma ilkesine aykırı davranıldığını, gerek denetmen raporunda, gerekse Mahkeme tarafından yapılan araştırmada davacının çalışmasının bulunduğu 2014 yılı Ağustos ayına ilişkin dönem hakkında inceleme yapılmadığını, davacı tanıklarının dinlenmesi taleplerinin usul kurallarına aykırı olarak reddedildiğini, davanın reddine karar verilmesinin hukuka aykırı olduğunu ileri sürmüştür.

C. Gerekçe ve Sonuç
Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile davacı vekilinin "Davacı vekilinin istinaf başvurusunun Hukuk Muhakemeleri Kanununun 353/1-b.1 maddesi gereğince esastan reddine" karar verilmiştir.

V. TEMYİZ
A. Temyiz Yoluna Başvuranlar
Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davacı vekili temyiz isteminde bulunmuştur.

B. Temyiz Sebepleri
Davacı vekili, istinaf dilekçesi ile benzer nedenlerle eksik incelemeye dayalı kararın bozulmasını istemişlerdir.

C. Gerekçe
1. Uyuşmazlık ve Hukuki Nitelendirme
Uyuşmazlık, davacının dava dışı ... unvanlı işyerinde 13.08.2014-28.08.2014 tarihleri arasındaki çalışmalarının gerçek olup olmadığı, Kurumun yaşlılık aylığının iptaline ilişkin işleminin yerinde olup olmadığı hususlarına ilişkindir.

2. İlgili Hukuk
1. 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 369 uncu maddesinin birinci fıkrası ile 370 ve 371 inci maddeleri ile 243 üncü maddesinde yer alan "Tanık davetiye ile çağrılır. Ancak, davetiye gönderilmeden taraflarca hazır bulundurulan tanık da dinlenir. Şu kadar ki, tanık listesi için kesin süre verildiği ve dinlenme gününün belirlendiği hâllerde, liste verilmemiş olsa dahi taraf, o duruşmada hazır bulundurursa tanıklar dinlenir" hükmü.

2. 5510 sayılı Kanun'un 59 ve 86 ncı maddeleri.

3.Değerlendirme
Sahte sigortalılığa dayanan davalar hizmet tespiti içerikli olmakla, davanın yasal dayanağını oluşturan 5510 sayılı Kanun'un 86 ncı maddesinde bu tür hizmet tespiti davalarının kanıtlanması yönünden özel bir yöntem öngörülmemiştir. Kimi ayrık durumlar dışında resmi belge ve yazılı delillerin bulunması sigortalı sayılması gereken sürelerin saptanmasında güçlü delil olmaları itibariyle sonuca etkili olurlar. Ne var ki bu tür kanıtların bulunmaması halinde somut bilgilere dayanması inandırıcı olmaları koşuluyla bordro tanıkları veya iş ilişkisini bilen komşu işyeri çalışanları gibi kişilerin bilgileri ve bunları destekleyen diğer tanıklarla dahi sonuca gitmek mümkündür. Bu tür davalar kamu düzeni ile ilgili olduğundan özel bir duyarlılıkla ve özenle yürütülmeleri zorunlu olup mahkemece, tarafların sunduğu deliller ile yetinilmemeli, 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun ilgili hükümleri esas alınarak kendiliğinden araştırma ilkesi benimsenmeli, sigortalılığın kabulü ve hüküm altına alınabilmesi için hizmet akdinin ve eylemli çalışmanın varlığı ortaya konulmalıdır.

İnceleme konusu davada davacı, kurum tarafından iptal edilen 13.08.2014-28.08.2014 tarihleri arasında dava dışı ... işyerinden yapılan bildirimlerin fiili çalışmaya dayalı olduğunun tespitiyle kurum işleminin iptalini talep ettiği, mahkemece yapılan yargılama sonucunda davacının çalışmalarının gerçek olduğuna dair iddiası kabul edilemeyerek davanın reddine karar verilmiş ise de, dosyada yer alan bilgi ve belgeler karar vermeye elverişli görünmemektedir. Dosya kapsamındaki belgelere göre davacının çalışmasının geçtiği iddia olunan işyeri bilgisayar programlama işine ilişkin olup, davacının bu işyerinde hangi işi yaptığının belirgin olmadığı, vergi dairesi kayıtlarına göre yapılan yoklama ile işyerinin uzun süredir kapalı olduğu tespit olunmuş ise de, yapılan araştırma ile işyerinin başlangıçtan beri faal olup olmadığının tespit edilmemiş olduğu, davacının hizmetinin geçtiği 2014 yılı Ağustos ayı itibariyle araştırma yapılmamış olmasının hatalı olduğu, bordro tanıklarının beyanlarına başvurulmadığı gibi, davacının tanık dinletme talebinin de 6100 sayılı HMK'nın 243 üncü maddesine aykırı olarak reddedilmiş olduğu hususları dikkate alındığında toplanan delillere dayanılarak çalışmanın fiili olmadığının kabulü isabetsizdir.

Mahkemece, davacı tarafa davacının işyerinde hangi işi yaptığı, kimlerle çalıştığı hususları açıklatılarak, davacının çalışmalarının geçtiği dava dışı işyerine ait uyuşmazlık konusu dönem bordro kayıtları getirtilmeli, çalışması tespit olunan diğer sigortalıların ve davacının bildirdiği tanıkların, davacının yaptığı iş hakkında ayrıntılı beyanları alınmalı, uyuşmazlık konusu olan 2014 yılı Ağustos ayı için inceleme kapsamı genişletilerek bu dönemde dava dışı işveren ile aynı çevrede faaliyet yürüten ve davacının çalışmasını bilebilecek durumda olan tarafsız nitelikte komşu işverenler ve bordrolu çalışanlar yöntemince saptanarak tanık sıfatıyla dinlenmeli, anılan dönemde işyerinin faal olup olmadığına dair vergi kayıtları getirtilmeli, kolluk vasıtasıyla araştırma yapılmalı, davacının fiili çalışma olgusu ve davaya konu kurum işleminin gerçekliği hiçbir kuşku ve duraksamaya yer bırakmayacak biçimde çözümlenip; deliller hep birlikte değerlendirilip takdir edilerek, varılacak sonuç uyarınca bir karar verilmelidir. Bu maddi ve hukuki olgular göz önünde tutulmaksızın yazılı şekilde hüküm kurulması usul ve yasaya aykırı olup, bozma nedenidir.

VI.KARAR
Açıklanan sebeplerle;
1-Temyiz olunan İlk Derece Mahkemesi kararına karşı istinaf başvurusunun esastan reddine ilişkin Bölge Adliye Mahkemesi kararının ORTADAN KALDIRILMASINA,

İlk Derece Mahkemesi kararının BOZULMASINA,Peşin alınan temyiz karar harcının istek hâlinde ilgiliye iadesine,

Dosyanın kararı veren İlk Derece Mahkemesine, bozma kararının bir örneğinin kararı veren Bölge Adliye Mahkemesine gönderilmesine,

12.06.2023 tarihinde oy birliğiyle karar verildi.