YARGITAY 10. HUKUK DAİRESİ

10. Hukuk Dairesi         2023/5995 E.  ,  2023/6897 K.
"İçtihat Metni"MAHKEMESİ : ... Bölge Adliye Mahkemesi 10. Hukuk Dairesi
SAYISI : 2021/1332 E., 2023/123 K.
HÜKÜM/KARAR :Esastan red
İLK DERECE MAHKEMESİ : ... 17. İş Mahkemesi
SAYISI : 2016/172 E., 2021/107 K.

Taraflar arasındaki hizmet tespiti davasından dolayı yapılan yargılama sonunda İlk Derece Mahkemesince davanın kısmen kabulüne karar verilmiştir.

Kararın davalı ve fer'i müdahil Kurum vekilleri tarafından istinaf edilmesi üzerine, Bölge Adliye Mahkemesince istinaf isteminin esastan reddine karar verilmiştir.

Bölge Adliye Mahkemesi kararı davalı ve fer'i müdahil Kurum vekilleri tarafından temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçesinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi ... tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:

I.DAVA
Davacı vekili dava dilekçesinde özetle: davacı müvekkilinin davalıya ait işyerinde taş kesim ustası olarak 01.10.1996 tarihinde çalışmaya başladığını, ancak sigortasının 05.12.1997 tarihinde yapıldığını, davacının iş akdinin 01.02.2010 tarihinde feshedilmesine rağmen 22.07.2009 tarihinde feshedilmiş gibi gösterildiğini belirterek, davacının 04.06.2012 tarihinde tekrar davalı şirkette çalışmaya başladığını, 01.12.2012 tarihine kadar bu çalışmanın 19.11.2012 tarihinde sona ermiş gibi gösterildiğini belirterek, davacının davalıya ait işyerinde 01.10.1996 - 05.12.1997 tarihleri arasında 1 yıl, 2 ay, 4 gün, 22.07.2009-01.02.2010 tarihleri arasında 6 ay, 7 gün, 01.12.2012-19.11.2012 tarihleri arasında 13 gün olmak üzere SGK’ya bildirilmeyen 1 yıl, 8 ay, 24 günlük (toplam 629 gün) hizmetinin tespitine karar verilmesini talep ve dava etmiştir.

II. CEVAP
1-Davalı vekili cevap dilekçesinde özetle; davacının 01.10.1996 tarihinde çalışmaya başlamadığını, şirketin ... Ticaret Odasının 27.12.1996 yılı 4199 sayılı Gazetesi ile tescillendiğini ve faaliyete başladığını, davacının 05.12.1997 tarihinde çalışmaya başladığını, 31.12.2007 tarihinde işten ayrıldığını, bu tarihe ait imzalı istifa dilekçesi ve ibranamesinin mevcut olduğunu, ibranamede hangi yıllarda çalıştığı ve tüm haklarını aldığına dair belgenin bulunduğunu, bankadan ödeme yapıldığını, davacının 01.04.2008 tarihinde işe girişinin yapıldığını, 31.12.2008 tarihinde işten ayrıldığını, davacının 22.07.2009 tarihinde işe girişinin bulunmadığını,13.03.2009 tarihinde işe girdiğini, 22.07.2009 tarihinde işten ayrıldığını, davacının en son 04.06.2012 tarihinde işe girip 19.11.2012 tarihinde işten ayrıldığını beyanla, davanın reddini istemiştir.

2- Feri Müdahil Kurum vekili cevap dilekçesinde özetle, 6552 sayılı Kanun 64 üncü maddesine göre feri müdahil olan kurum aleyhine hüküm kurulmamasını, varsa çalışma olgusunun usulünce ispatlanması gerektiğini, kurum işlemlerinin yerinde ve yasal mevzuata uygun olduğunu beyanla, davanın reddini istemiştir.

III. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI
İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararı ile; davanın kısmen kabulü ile,
Davacının davalı Özden Taş. Kesme İnş. Taah. San. ve Tic. Ltd. Şti.' ne ait 1030732.06 sicil sayılı işyerinde kuruma bildirilenler dışında 01.05.1998 - 31.12.1998 tarihleri arasında 75 gün, 01.01.1999 - 31.12.1999 tarihleri arasında 180 gün olmak üzere toplam 255 gün daha hizmet akdine dayalı çalıştığının,

Davacının davalı Özden Taş. Kesme İnş. Taah. San. ve Tic. Ltd. Şti.' ne ait 1030732.06 sicil sayılı işyerinde kuruma bildirilenler dışında 13.01.1998 - 01.05.1998 tarihleri arasında 107 gün, 15.01.2000 - 01.04.2000 tarihleri arasında 75 gün, 08.01.2004 - 09.03.2004 tarihler arasında 61 gün olmak üzere toplam 243 gün daha hizmet akdine dayalı çalıştığının tespitine,
Diğer taleplerin reddine, karar verildi.

IV. İSTİNAF
A. İstinaf Yoluna Başvuranlar
İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davalı şirket ve feri müdahil Kurum vekilleri istinaf başvurusunda bulunmuştur.

B. İstinaf Sebepleri
1.Davalı şirket vekili;
1-Davanın kısmen kabulüne yönelik verilen kararın yasaya aykırı olduğu,
2-Davacıın dava konusu ettiği dönemlerde müvekkil şirkette çalışmadığı,
3-Dava konusu edilen tarihlerde davacının müvekkil şirkette çalışmasının olmadığının tespit edildiği,
4-Mahkemece bilirkişi raporlarına itirazların dikkate alınmadığı,
5-Davacının davasını ispat edemediği,
Gerekçeleri ve resen tespit edilecek gerekçelerle kararın kaldırılmasına ve davanın reddine karar verilmesini istemiştir.

2.Feri müdahil kurum vekili; 1-Mahkemece verilen kısmen kabul kararının kaldırılması gerektiği,
2-Davacının davalı yanında fasılalı çalıştığı,
3-Davanın reddine karar verilmesi gerektiği,
4-Tanık beyanlarında davacının çalıştığına dair somut beyan olmadığı,
Gerekçeleri ve resen tespit edilecek gerekçelerle kararın kaldırılmasına ve talep doğrultusunda davanın reddine karar verilmesini istemiştir.

C. Gerekçe ve Sonuç
Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile; somut olayda, davacının çalışmasının kesintili olduğunun tanıklar tarafından beyan edildiği, tanıkların beyanları ve bildirim dönemleri dikkate alınarak verilen karar yerinde olduğu gerekçesiyle, istinaf başvurularının esastan reddine karar verilmiştir.

V. TEMYİZ
A. Temyiz Yoluna Başvuranlar
Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davalı ve feri müdahil Kurum vekilleri temyiz isteminde bulunmuştur.

B. Temyiz Sebepleri
1.Davalı şirket vekili ,istinaf dilekçesinde yer verdikleri hususları belirterek kararın bozulmasını talep etmiştir.

2.Feri müdahil Kurum vekili, istinaf dilekçesinde yer verdikleri hususları belirterek kararın bozulmasını talep etmiştir.

C. Gerekçe
1. Uyuşmazlık ve Hukuki Nitelendirme
Uyuşmazlık, davacının 01.06.2009-27.02.2011 tarihleri arasında çalıştığının tespiti istemine ilişkindir.

2. İlgili Hukuk
1) 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun (6100 sayılı Kanun) 369 uncu maddesinin birinci fıkrası ile 370 ve 371 inci maddeleri,

2) Dava, 506 sayılı Kanun'un 79/10 uncu ve 5510 sayılı Kanun’un m. 86/9 uncu maddesi uyarınca açılmış hizmet tespiti davasıdır. Maddeye göre, “Yönetmelikle tespit edilen belgeleri işveren tarafından verilmeyen veya çalıştıkları Kurumca tespit edilemeyen sigortalılar, çalıştıklarını hizmetlerinin geçtiği yılın sonundan başlayarak 5 yıl içerisinde mahkemeye başvurarak alacakları ilam ile ispatlayabilirlerse, bunların mahkeme kararında belirtilen aylık kazanç toplamları ile prim ödeme gün sayıları nazara alınır.”

Hizmet akdi ile bir veya birden fazla işveren tarafından çalıştırılanların hizmetlerin tespitine ilişkin davalar, kamu düzenine ilişkindir. Bu nedenle özel bir duyarlılıkla ve özenle yürütülmesi zorunludur. Bu çerçevede hak kayıplarının ve gerçeğe aykırı sigortalılık süresi edinme durumlarının önlenmesi, temel insan haklarından olan sosyal güvenlik hakkının korunabilmesi için, bu tür davalarda tarafların gösterdiği kanıtlarla yetinilmeyerek, gerekli araştırmaların re'sen yapılması ve kanıtların toplanması gerektiği göz önünde bulundurulmalıdır.

3) 6100 sayılı HMK m. 119/1-e gereğince davacının, iddiasının dayanağı olan bütün vakıaların sıra numarası altında açık özetlerini bildirmek, m. 194 gereğince de taraflar, dayandıkları vakıaları, ispata elverişli şekilde somutlaştırma yükümlülüğü vardır. Tarafların, dayandıkları delilleri ve hangi delilin hangi vakıanın ispatı için gösterildiğini açıkça belirtmeleri zorunludur.

Bir davada haklı çıkabilmek için soyut veya genel hatlarıyla bir iddiayı ortaya koymak yeterli değildir. Aynı zamanda bu iddiaların, ispata elverişli hale getirilerek zaman, mekân ve içerik olarak somutlaştırılması gerekir. En azından iddianın araştırılabilmesine yönelik somut bilgi ve açıklamaların sunulması gerekir. İddia somutlaştırıldıktan sonra hâkim ve karşı taraf, bunun üzerinden savunma ve yargılama yapabilecektir. Soyut iddialar ve vakıalar üzerinden değerlendirme yapılması mümkün değildir.

Somutlaştırma yükü, genel anlamda tarafların açıklama ödevinin bir parçası ve layihalar teatisi aşamasındaki tezahür şeklidir. Somutlaştırma yükü, basit yargılama ve kendiliğinden araştırma ilkesinin uygulandığı davalarda da geçerlidir.

HMK m. 31 gereğince, Hâkim, uyuşmazlığın aydınlatılmasının zorunlu kıldığı durumlarda, maddi veya hukuki açıdan belirsiz yahut çelişkili gördüğü hususlar hakkında, taraflara açıklama yaptırabilir; soru sorabilir; delil gösterilmesini isteyebilir. Davaya konu talebin somutlaştırılmaması halinde önce hâkim, m. 31 ve 119/1-e gereğince davayı aydınlatma ödevi ve ön incelemedeki görevi gereği, somut olmayan hususların belirlenmesini davacıdan istemeli, gerekirse tarafa açıklattırma yaptırmalı, bu eksiklik giderildikten sonra yargılamaya devam etmelidir.

4) Hizmet tespiti davalarının amacı hizmetlerin karşılığı olan sosyal güvenlik haklarının korunmasıdır. Hizmet akdine dayalı çalışma olgusunun ispatında delil sınırlandırması yoksa da davacının Kurum sicil dosyası, işyeri özlük dosyası temin edilip işyerinin Kanunun kapsamında veya kapsama alınacak nitelikte bulunup bulunmadığı eksiksiz bir şekilde belirlendikten sonra iddia edilen çalışmanın başlangıç ve bitiş tarihleri, hangi işyerinde ne iş yapıldığı, işyerinin kapsam, kapasite ve niteliği, prime esas kazanca tabi ücretin ne olduğu, çalışmanın sürekli, kesintili, mevsimlik olup olmadığı eksiksiz bir şekilde açıklığa kavuşturulmalıdır.

Taraf tanıklarının sözleri değerlendirilirken bunların inandırıcılığı üzerinde durulmalı, verdikleri bilgilere nasıl vakıf oldukları, işveren ve işçiyle, işyeriyle ilişkileri, bazen uzun yılları kapsayan bilgilerin insan hafızasında yıllarca eksiksiz nasıl taşınabileceği düşünülmeli ve tanıklar buna göre dinlenilmeli, re’sen araştırma kapsamında sadece taraf tanıkları ile yetinilmeyip mümkün oldukça işyerinin müdür, amir, şef, ustabaşı ve postabaşı gibi görevlileri ve o işyerinde çalışan öteki kişiler ile o işyerine komşu ve yakın işyerlerinde bu yeri bilen ve tanıyanlar dahi dinlenerek tanık beyanlarının sağlığı denetlenmeli ve çalışma olgusu böylece hiç bir kuşku ve duraksamaya yer bırakmayacak biçimde belirlenmelidir.

3. Değerlendirme
1.Davacının davacının davalıya ait işyerinde 01.10.1996-05.12.1997 tarihleri arasında 1 yıl, 2 ay, 4 gün, 22.07.2009-01.02.2010 tarihleri arasında 6 ay, 7 gün, 01.12.2012-19.11.2012tarihleri arasında 13 gün olmak üzere SGK’ya bildirilmeyen 1 yıl, 8 ay, 24 günlük (toplam 629 gün) hizmetinin tespitine karar verilmesini talep ettiği, Mahkemece davacının davalı Özden Taş. Kesme İnş. Taah. San. ve Tic. Ltd. Şti.'ne ait 1030732.06 sicil sayılı işyerinde kuruma bildirilenler dışında 01.05.1998-31.12.1998 tarihleri arasında 75 gün, 01.01.1999-31.12.1999 tarihleri arasında 180 gün olmak üzere toplam 255 gün daha hizmet akdine dayalı çalıştığının ve davacının davalı Özden Taş. Kesme İnş. Taah. San. ve Tic. Ltd. Şti.'ne ait 1030732.06 sicil sayılı işyerinde kuruma bildirilenler dışında 13.01.1998-01.05.1998 tarihleri arasında 107 gün, 15.01.2000-01.04.2000 tarihleri arasında 75 gün, 08.01.2004-09.03.2004 tarihler arasında 61 gün olmak üzere toplam 243 gün daha hizmet akdine dayalı çalıştığının tespitine karar verildiği anlaşılmıştır.

2.Somut dosyada; dava edilen dönemlerle hükmedilen dönemlerin farklılığı ;giderek dava dilekçesi içeriği ile netice ve talebin farklılığı karşısında dava edilen ve uyuşmazlık konusu yapılan dönemlerin netleştirilmesi amacıyla davacıya talebinin açıklattırılıp buna göre bir karar verilmesi gerekir.

3. O halde temyiz eden davalı ve feri müdahil Kurum vekillerinin bu yönleri amaçlayan temyiz itirazları ile HMK 369 uncu maddesi kapsamında kanunun açık hükmüne aykırılıklar da gözetilerek İlk Derece Mahkemesince verilen hüküm sair temyiz itirazları incelenmeksizin bozulmalıdır.

VI. KARAR
Açıklanan sebeplerle;
1. Temyiz olunan, İlk Derece Mahkemesi kararına karşı istinaf başvurusunun esastan reddine ilişkin Bölge Adliye Mahkemesi kararının ORTADAN KALDIRILMASINA,

2. İlk Derece Mahkemesi kararının BOZULMASINA,

Peşin alınan temyiz giderinin istek halinde temyiz eden ilgiliye iadesine,

Dosyanın kararı veren İlk Derece Mahkemesine, bozma kararının bir örneğinin kararı veren Bölge Adliye Mahkemesine gönderilmesine,

15.06.2023 tarihinde oy birliğiyle karar verildi.