YARGITAY 10. HUKUK DAİRESİ

10. Hukuk Dairesi         2023/5375 E.  ,  2023/6055 K.
"İçtihat Metni"
MAHKEMESİ : ... Bölge Adliye Mahkemesi 11. Hukuk Dairesi
SAYISI : 2021/1861 E., 2023/474 K.
HÜKÜM/KARAR : Esastan Ret
İLK DERECE MAHKEMESİ : ... 8. İş Mahkemesi
SAYISI : 2020/73 E., 2021/240 K.

Taraflar arasındaki hizmet tespiti davasından dolayı yapılan yargılama sonunda, İlk Derece Mahkemesince davanın reddine karar verilmiştir.

Kararın davacı vekili tarafından istinaf edilmesi üzerine, Bölge Adliye Mahkemesince başvurunun esastan reddine karar verilmiştir.

Bölge Adliye Mahkemesi kararı davacı vekili tarafından temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçesinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi ... tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:

I. DAVA
Davacı vekili dava dilekçesinde; davacının davalıya ait Özçelik Aspava isimli iş yerinde 01.01.2015 tarihinde çalışmaya başladığını, 01.11.2018 tarihine kadar davalı iş yerinde vardiyalı şekilde akşam 18 sabah 05.00 arasında izin kullandığını, motorlu kurye olarak sabah 11.30 dan gece 21.30 a kadar hafta tatili olmaksızın çalışmasını sürdürdüğünü, ara ara SGK'ya girişinin yapıldığını belirterek müvekkilinin 01.01.2015 ile 01.11.2018 tarihleri arasında davalı işverenlikte çalıştığının tespitini talep etmiştir.

II. CEVAP
Davalı vekili cevap dilekçesinde; davacının müvekkili şirket nezdinde sigorta kayıtlarına aykırı herhangi bir çalışmasının bulunmadığını, talepleri ile ilgili zamanaşımının gerçekleştiğini, davacının çalıştığı dönemde asgari ücret ile çalıştığını ve tüm ücretlerinin kendisine ödendiğini beyanla davanın reddini istemiştir.

Fer'i müdahil Kurum vekili cevap dilekçesinde; dava konusu ihtilafla ilgili olarak müvekkili kurumca tesis edilen işlemde kanun ve mevzuat hükümlerine aykırılık arz eden husus bulunmadığını, davanın süresi içinde açılıp açılmadığının resen tetkiki ile süresi içinde açılmadığının tespiti halinde davanın süre yönünden reddi gerektiğini, zamanaşımı def’i ve ilk itirazlarımız yapılmış sayılarak haksız açılan davanın reddini istemiştir.

III. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI
İlk Derece Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile davacının kuruma bildirilenlerin dışında çalışmasının tespit edilemediği gerekçesiyle davanın reddine karar verilmiştir.

IV. İSTİNAF
A. İstinaf Yoluna Başvuranlar
İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davacı vekili istinaf başvurusunda bulunmuştur.

B. İstinaf Sebepleri
Davacı vekili istinaf dilekçesinde; müvekkilinin davalıya ait Özçelik Aspava isimli iş yerinde motorlu kurye olarak çalıştığını, çalışmaları kesintisiz olmasına rağmen giriş çıkışlı bildirildiğini, davalı tanıklarının kendilerine öğretilen beyanları tekrarladığını, mahkemece sadece davalı tarafın bildirdiği bordro tanıklarının dinlenilmesi ile yetinildiğini, davacı tanıklarının dinlenilmemesinin adil yargılama hakkını ihlal ettiğini, resen seçilecek veya bildirilmiş olan çevre işyeri tanıkları dinlenilmeden karar verilmesinin hukuka, usul ve yasalara aykırı olduğunu ileri sürmüştür.

C. Gerekçe ve Sonuç
Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile davalıya ait lokanta işyerinin 117823 sicil numarası ile 01.11.2011 tarihi itibariyle kapsama alındığı, davacının sigorta hizmet cetveline göre; 01.03.2015-23.09.2015 ile 12.10.2016-15.4.2017 tarihleri arasında davalıya ait işyerinden hizmetlerinin bildirildiği, dönem bordro tanıklarının beyanlarına göre davacının çalışmalarının kesintili olup, bildirilen sürelerle uyumlu olması karşısında, bildirilenden daha fazla çalışma iddiasının kanıtlanamadığı kanaatine varıldığından davacı vekilinin istinaf isteminin 6100 sayılı HMK'nın 353/1-b.1 maddesi uyarınca esastan reddine karar verilmiştir.

V. TEMYİZ
A. Temyiz Yoluna Başvuranlar
Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde .davacı vekili temyiz isteminde bulunmuştur.

B. Temyiz Sebepleri
Davacı vekili, istinaf dilekçesi ile benzer sebeplerle eksik incelemeye dayalı kararın bozulmasını istemiştir.

C. Gerekçe
1. Uyuşmazlık ve Hukuki Nitelendirme
Uyuşmazlık, davacının 01.01.2015-01.11.2018 tarihleri arasında davalı işyerinde geçen çalışmalarına ilişkin hizmet tespiti istemine ilişkindir.

2. İlgili Hukuk
1) Dava, 506 sayılı Kanun'un 79/10 ve 5510 sayılı Kanun’un m. 86/9 uncu maddesi uyarınca açılmış hizmet tespiti davasıdır. Maddeye göre, “Yönetmelikle tespit edilen belgeleri işveren tarafından verilmeyen veya çalıştıkları Kurumca tespit edilemeyen sigortalılar, çalıştıklarını hizmetlerinin geçtiği yılın sonundan başlayarak 5 yıl içerisinde mahkemeye başvurarak alacakları ilam ile ispatlayabilirlerse, bunların mahkeme kararında belirtilen aylık kazanç toplamları ile prim ödeme gün sayıları nazara alınır.”

Hizmet akdi ile bir veya birden fazla işveren tarafından çalıştırılanların hizmetlerin tespitine ilişkin davalar, kamu düzenine ilişkindir. Bu nedenle özel bir duyarlılıkla ve özenle yürütülmesi zorunludur. Bu çerçevede hak kayıplarının ve gerçeğe aykırı sigortalılık süresi edinme durumlarının önlenmesi, temel insan haklarından olan sosyal güvenlik hakkının korunabilmesi için, bu tür davalarda tarafların gösterdiği kanıtlarla yetinilmeyerek, gerekli araştırmaların re'sen yapılması ve kanıtların toplanması gerektiği göz önünde bulundurulmalıdır.

2) 6100 sayılı HMK m. 119/1-e gereğince davacının, iddiasının dayanağı olan bütün vakıaların sıra numarası altında açık özetlerini bildirmek, m. 194 gereğince de taraflar, dayandıkları vakıaları, ispata elverişli şekilde somutlaştırma yükümlülüğü vardır. Tarafların, dayandıkları delilleri ve hangi delilin hangi vakıanın ispatı için gösterildiğini açıkça belirtmeleri zorunludur.

Bir davada haklı çıkabilmek için soyut veya genel hatlarıyla bir iddiayı ortaya koymak yeterli değildir. Aynı zamanda bu iddiaların, ispata elverişli hale getirilerek zaman, mekân ve içerik olarak somutlaştırılması gerekir. En azından iddianın araştırılabilmesine yönelik somut bilgi ve açıklamaların sunulması gerekir. İddia somutlaştırıldıktan sonra hâkim ve karşı taraf, bunun üzerinden savunma ve yargılama yapabilecektir. Soyut iddialar ve vakıalar üzerinden değerlendirme yapılması mümkün değildir.

Somutlaştırma yükü, genel anlamda tarafların açıklama ödevinin bir parçası ve layihalar teatisi aşamasındaki tezahür şeklidir. Somutlaştırma yükü, basit yargılama ve kendiliğinden araştırma ilkesinin uygulandığı davalarda da geçerlidir.

HMK m. 31 gereğince, Hâkim, uyuşmazlığın aydınlatılmasının zorunlu kıldığı durumlarda, maddi veya hukuki açıdan belirsiz yahut çelişkili gördüğü hususlar hakkında, taraflara açıklama yaptırabilir; soru sorabilir; delil gösterilmesini isteyebilir. Davaya konu talebin somutlaştırılmaması halinde önce hâkim, m. 31 ve 119/1-e gereğince davayı aydınlatma ödevi ve ön incelemedeki görevi gereği, somut olmayan hususların belirlenmesini davacıdan istemeli, gerekirse tarafa açıklattırma yaptırmalı, bu eksiklik giderildikten sonra yargılamaya devam etmelidir.

3) Hizmet tespiti davalarının amacı hizmetlerin karşılığı olan sosyal güvenlik haklarının korunmasıdır. Hizmet akdine dayalı çalışma olgusunun ispatında delil sınırlandırması yoksa da davacının Kurum sicil dosyası, işyeri özlük dosyası temin edilip işyerinin Kanunun kapsamında veya kapsama alınacak nitelikte bulunup bulunmadığı eksiksiz bir şekilde belirlendikten sonra iddia edilen çalışmanın başlangıç ve bitiş tarihleri, hangi işyerinde ne iş yapıldığı, işyerinin kapsam, kapasite ve niteliği, prime esas kazanca tabi ücretin ne olduğu, çalışmanın sürekli, kesintili, mevsimlik olup olmadığı eksiksiz bir şekilde açıklığa kavuşturulmalıdır.

Taraf tanıklarının sözleri değerlendirilirken bunların inandırıcılığı üzerinde durulmalı, verdikleri bilgilere nasıl vakıf oldukları, işveren ve işçiyle, işyeriyle ilişkileri, bazen uzun yılları kapsayan bilgilerin insan hafızasında yıllarca eksiksiz nasıl taşınabileceği düşünülmeli ve tanıklar buna göre dinlenilmeli, re’sen araştırma kapsamında sadece taraf tanıkları ile yetinilmeyip mümkün oldukça işyerinin müdür, amir, şef, ustabaşı ve postabaşı gibi görevlileri ve o işyerinde çalışan öteki kişiler ile o işyerine komşu ve yakın işyerlerinde bu yeri bilen ve tanıyanlar dahi dinlenerek tanık beyanlarının sağlığı denetlenmeli ve çalışma olgusu böylece hiç bir kuşku ve duraksamaya yer bırakmayacak biçimde belirlenmelidir.

3. Değerlendirme
1. İnceleme konusu eldeki davada, davacının davalı işveren nezdinde 01.01.2015-01.11.2018 tarihleri arasında motorlu kurye olarak çalışma iddiası hakkında mahkemece davanın reddine karar verilmiş ise de; davacının davalıya ait restoran işyerinde motorlu kurye olarak çalışıp çalışmadığına yönelik araştırma yeterli değildir.

2. Somut olayda, davacı, 01.01.2015-01.11.2018 tarihleri arasında davalı iş yerinde tam gün süreli çalıştığının tespitini talep ettiği, talep edilen dönem içerisinde davacının 01.03.2015-23.09.2015 ve 12.10.2016-15.04.2017 tarihleri arasında davalıya ait 1172823 sicil numaralı işyerinden bildiriminin yapıldığı, yargılamada davalının bildirdiği iki bordro tanığı ile resen seçilen diğer iki bordro tanıklarının ifadeleri ile yetinildiği, davacının bildirdiği ve komşu işyeri tanığı olduğu iddia edilen tanıkların dinlenilmedikleri, ayrıca davalı işyerinin uyuşmazlık konusu dönem içerisinde 30.06.2018 tarihinde kanun kapsamdan çıkmış olduğu ve tanıkların da işyerinin devredildiğine dair beyanları dikkate alınmadığı, buna göre yukarıda açıklanan yasal mevzuat kapsamında mahkemece yeterli araştırma yapılmadığı, sonuca eksik inceleme ile gidildiği anlaşılmıştır.

4. Dosya kapsamında, somutlaştırma yükümlülüğü gereğince davacının isticvabı ile çalışma şekli ve süresi, işyerinde çalışmaya ara verip vermediği, özellikle davalı işyerinin 30.06.2018 tarihinden itibaren başka birine devredilip devredilmediği, devredilmiş ise devralan kişi ile çalışmasının bulunup bulunmadığı, anılan tarihten sonra kimlerle çalıştığı, ücretini kimden aldığı, ne şekilde ödendiği, kimden talimat aldığı hususları sorulmalı buna göre işyerinin devrinden sonra da çalışmasının devam ettiğinin beyan edilmesi karşısında yeni işveren yönünden taraf teşkili hususu değerlendirilmeli, davacının iddia ettiği tüm çalışma döneminde çalışması bulunan daha fazla bordro tanıkları detaylı olarak dinlenmeli, varsa komşu işyeri tanıklarının da tespiti yapılarak dinlenilmeli, davacı tanıklarının komşu işyeri tanığı olup olmadığı değerlendirilerek beyanları alınmalı, öte yandan motorlu kurye olarak çalışan davacıya çalışmasının devamı sırasında davalıya ait araçları kullanmış ise plakalar sorulup, davacının bildirdiği ve resen tespit edilecek araçların ruhsatları, davacının sürücü belgesi ve trafik cezaları ile tüm bilgi ve belgeler celp edilmeli ve varılacak sonuca göre bir karar verilmelidir.

VI. KARAR
Açıklanan sebeplerle;
1. Temyiz olunan, İlk Derece Mahkemesi kararına karşı istinaf başvurusunun esastan reddine ilişkin Bölge Adliye Mahkemesi kararının ORTADAN KALDIRILMASINA,

2. İlk Derece Mahkemesi kararının BOZULMASINA,

Peşin alınan temyiz karar harcının istek hâlinde ilgiliye iadesine,

Dosyanın kararı veren İlk Derece Mahkemesine, bozma kararının bir örneğinin kararı veren Bölge Adliye Mahkemesine gönderilmesine,

29.05.2023 tarihinde oy birliğiyle karar verildi.