YARGITAY 10. HUKUK DAİRESİ

10. Hukuk Dairesi         2023/5275 E.  ,  2023/6357 K.
"İçtihat Metni"
MAHKEMESİ : ... Bölge Adliye Mahkemesi 10. Hukuk Dairesi
SAYISI : 2022/3853 E., 2022/3932 K.
KARAR : Esastan Red
İLK DERECE MAHKEMESİ : ... 2. İş Mahkemesi
SAYISI : 2018/268 E., 2022/255 K.

Taraflar arasındaki iş kazasının tespiti davasından dolayı yapılan yargılama sonunda İlk Derece Mahkemesince davanın reddine karar verilmiştir.

Kararın davacı vekili tarafından istinaf edilmesi üzerine, Bölge Adliye Mahkemesince başvuruların esastan reddine karar verilmiştir.

Bölge Adliye Mahkemesi kararı davacı vekili tarafından temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçelerinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi ... tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:

I. DAVA
Davacı vekili dava dilekçesinde özetle; davacının davalı TGA şirketinin usta başısı olduğunu davalı ... şirketine ait mağazaların yapım işleri ile uğraştığını, TGA şirketinde çalışan işçilere tahsis edilmiş... plakalı araç ile iş dönüşü evine giderken 07.10.2015 tarihinde Korkuteli istikametinden ... istikametine seyir halindeyken Nebiler Köyü Pazaryeri karşısında aracın yaptığı tek taraflı kaza neticesinde yaralandığını, aracın TGA'nın işlerinin yapılması için tahsis edildiğini, davalı TGA şirketinin, davalı ... şirketinin Türkiye'de yapmış olduğu mağazaların yapım onarım ve tadilat işlerini yaptığını, Defactonun taşeronu olduğunu ileri sürerek 07.10.2015 tarihinde meydana gelen olayın iş kazası olduğunun tespitini istemiştir.

II. CEVAP
Davalı ...Ş. vekili, cevap dilekçesinde özetle; TGA firmasının yaptığı işin müvekkili şirketin faaliyet konusu kapsamında olan bir asıl iş olmadığı gibi yardımcı iş de olmadığını, TGA firması çalışanları münhasıran müvekkil şirket işinde çalışmadığını, müvekkil şirket ile diğer davalı TGA firması arasında alt işveren asıl işveren ilişki bulunmadığı ... 6. İş Mahkemesi tarafından da yerinde bir şekilde tespit edildiğini, dava konusu kaza davacıya ait araç ile gerçekleştiğini ileri sürerek davanın reddine karar verilmesini istemiştir.

Davalı TGA İnşaat Ltd. Şti. vekili, cevap dilekçesinde özetle; davacının müvekkili firmanın işçisi olmadığını, davacı İzmirdeki iş bittikten sonra, kendi ikameti olan ...'ya dönerken yine kendisine ait olan aracı arkadaşının kullanılmasında trafik kazasının gerçekleştiğini ileri sürerek davanın reddine karar verilmesini istemiştir.

Davalı ... vekili, cevap dilekçesinde özetle; davanın reddine karar verilmesini istemiştir.

III. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI
İlk Derece Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile; "davalılar arasında asıl işveren - alt işveren ilişkisi bulunmadığı, kaza tarihinde davacı ile davalı TGA şirketi arasında hizmet sözleşmesine dayanan bir ilişki olmadığı, davacı ile davalılar arasında bir bağımlılık ilişkisinin bulunmadığı, bu haliyle yaşanan kazanın iş kazası olarak nitelenmesinin mümkün olmadığı" gerekçesiyle davanın reddine karar verilmiştir.

IV. İSTİNAF
A. İstinaf Yoluna Başvuranlar
İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davacı vekili istinaf başvurusunda bulunmuştur.

B. İstinaf Sebepleri
Davacı vekili, davacının TGA şirketinde 20.03.2015 tarihinde sigortalı olarak çalıştığını ve kazadan 07.10.2015 öncesi 7 ay iradesi hilafına sigortasız çalıştırıldığını, TGA şirketinde usta başı olarak şirket adına sürekli Defacto ile işin yapıldığının tespitine ilişkin olarak teslim tesellüm evrakları imzaladığını, davalı TGA şirketinin her ne kadar Defacto'nun alt işvereni olsa da müvekkilinin TGA şirketinin iddia ettiği gibi taşeronu değil şirketin asıl işçisi olduğunu, davanın kabulüne karar verilmesi gerektiğini ileri sürerek istinaf kanun yoluna başvurmuştur.

C. Gerekçe ve Sonuç
Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararında istinaf başvurusunun esastan reddine karar verilmiştir.

V. TEMYİZ
A. Temyiz Yoluna Başvuranlar
Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davacı vekili temyiz isteminde bulunmuştur.

B. Temyiz Sebepleri
Davacı vekili temyiz dilekçesinde; aynı arabada kazaya karışan usta başı ...'ın görevlendirme evraklarının mevcut olduğunu ileri sürerek istinaf gerekçelerini tekrarla kararın bozulmasını istemiştir.

C. Gerekçe
1. Uyuşmazlık ve Hukuki Nitelendirme
Uyuşmazlık meydana gelen kazanın iş kazası olduğunun tespiti istemine ilişkindir.

2. İlgili Hukuk
Eldeki davaya konu olayın meydana geldiği tarih itibari ile davanın yasal dayanağı 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu olup, Kanunun 13 üncü maddesinde İş Kazası;

"a) Sigortalının işyerinde bulunduğu sırada,

b)İşveren tarafından yürütülmekte olan iş nedeniyle sigortalı kendi adına ve hesabına bağımsız çalışıyorsa yürütmekte olduğu iş nedeniyle,

c) Bir işverene bağlı olarak çalışan sigortalının, görevli olarak işyeri dışında başka bir yere gönderilmesi nedeniyle asıl işini yapmaksızın geçen zamanlarda,

d) Bu Kanunun 4 üncü maddesinin birinci fıkrasının (a) bendi kapsamındaki emziren kadın sigortalının, iş mevzuatı gereğince çocuğuna süt vermek için ayrılan zamanlarda,

e) Sigortalıların, işverence sağlanan bir taşıtla işin yapıldığı yere gidiş gelişi sırasında, meydana gelen ve sigortalıyı hemen veya sonradan bedenen ya da ruhen özüre uğratan olaydır." şeklinde belirlenmiştir.

Olayın, işkazası olarak kabul edilebilmesi için olaya maruz kalan kişinin 5510 sayılı Kanun'un 4 üncü maddesi anlamında sigortalı olması, olayın, 5510 sayılı Kanun'un 13 üncü maddesinde sayılı ve sınırlı olarak belirtilen hal ve durumlardan birinde meydana gelmesi koşuldur. Başka bir anlatımla, olayın, iş kazası sayılabilmesi için iki koşulun birlikte gerçekleşmesi zorunludur.

Bu yönde, 5510 sayılı Kanun'un 4/a maddesi anlamında sigortalı niteliğini kazanmanın koşulları başlıca üç başlık altında toplanmaktadır. Bunlar:

a) Çalışma ilişkisinin kural olarak hizmet akdine dayanması,

b) İşin işverene ait yerde yapılması,

c)Kanunda açıkça belirtilen sigortalı sayılmayacak kişilerden olunmaması şeklinde sıralanabilir.

Sigortalı olabilmek için bu koşulların bir arada bulunması zorunludur. Bu nedenle dava konusu olayda öncelikle "hizmet aktinin varlığı" araştırılmalıdır;

Sigortalı olabilmek için bu koşulların bir arada bulunması zorunludur. Bu nedenle dava konusu olayda öncelikle "hizmet aktinin varlığı" araştırılmalıdır;

818 sayılı Borçlar Kanunu’nun 313/1 inci (6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu’nun 393/1) maddesinde, hizmet sözleşmesi; “Hizmet akdi, bir mukaveledir ki onunla işçi, muayyen veya gayri muayyen bir zamanda hizmet görmeyi ve iş sahibi dahi ona bir ücret vermeği taahhüt eder.” şeklinde tanımlanmıştır. Bu tanımda sadece hizmet ve ücret unsurlarına yer verilmişken, 4857 sayılı İş Kanunu'nun 8 inci maddesinde, “bağımlılık” unsuruna da yer verilmiştir. Hizmet akdi, her şeyden önce bir iş görme edimini zorunlu kılar. Bu sözleşmeyle sigortalıya yüklenen borç, işveren yararına bir iş görmek, hizmet sunmaktır.

Bağımlılık ve bu kapsamda ele alınması gereken zaman unsuru, hizmet akdinin ayırt edici özelliğidir.

Bağımlılık, iş ve sosyal güvenlik hukuku uygulamasında temel bir ilke olup, bu unsur, hizmetini işverenin gözetimi ve yönetimi altında yapmayı ifade eder. Ne var ki, iş hukukunun dinamik yapısı, ortaya çıkan atipik iş ilişkileri, yeni istihdam modelleri, bu unsurun ele alınmasında her somut olayın niteliğinin göz önünde bulundurulmasını zorunlu kılmaktadır. Bazı durumlarda, taraflar arasında sıkı bir bağımlılık ilişkisi bulunmasa da, işverenin iş organizasyonu içinde yer alınmaktaysa bu unsurun varlığının kabulü gerekecektir. Önemli yön, işverenin her an denetim ve buyurma yetkisini kullanabilecek olması, çalışanın, edimi ile ilgili buyruklara uyma dışında çalışma olanağı bulamayacağı nitelikte teknik ve hukuki bir bağımlılığın bulunmasıdır. Genel anlamda bağımlı çalışma, işverenin belirleyeceği yerde ve zamanda, işverence sağlanacak teknik destek ve işverenin denetim ve gözetiminde yapılan çalışmadır. İşverenin yönetim (talimat verme) hakkı karşısında işçinin talimatlara uyma (itaat) borcu yer alır. Bir işin görülmesi süreci içinde işçinin faaliyeti, çalışma şekli, yeri, zamanı ve işyerindeki davranışları düzenleyen talimatlar veren işveren onu kişisel bağımlılığı altında tutar. Bu sözleşmede var olan otorite/bağımlılık ilişkisi taraflar arasında kaçınılmaz olarak bir hukuki hiyerarşi yaratır. Bu nedenle hizmet akdinde bağımlılık hem işçinin kişiliğini ilgilendirmekte hem de bir hukuki bağımlılık niteliği taşımaktadır.

Hizmet akdi, çoğu kez Borçlar Kanunu'nun 355 inci maddesinde (6098 sayılı Türk Borçlar Kanunun 470. maddesinde) tanımlanan istisna akdi (eser sözleşmesi) ile karıştırılabilmekte, ikisinin ayırt edilebilmesi bazı durumlarda güçleşmektedir; Çalışan, iş gücünü belirli veya belirsiz bir zaman için çalıştıranın buyruğunda bulundurmakla yükümlü olmayarak, işveren buyruğuna bağlı olmadan sözleşmedeki amaçları gerçekleştirecek biçimde edimini görüyorsa, sözleşmenin amacı bir eser meydana getirmekse, çalışma ilişkisi istisna akdine dayanıyor demektir. Hizmet akdinde ise çalışan, emeğini iş sahibinin emrine hazır bulundurmaktadır ve ücret, faaliyetin meydana gelmesinin sonucu için değil, bizzat yapılan faaliyetin karşılığı olarak ödenmektedir. Öte yandan; 313 üncü madde hükmünün açıklığı gereği, çalışanın kendi aletleri ile çalışması veya götürü hizmet sözleşmelerinde ücretin, yapılacak işe göre toptan kararlaştırılması imkan dahilinde bulunduğundan, tarafların belli bir fiyat üzerinden anlaşmaları istisna akdinin varlığını göstermediği gibi, götürü sözleşmelerde, bir süre için hizmet etme borcunun mu, yoksa önceden belirlenmiş bir sonucun meydana getirilmesi borcunun mu yüklenildiğinin şüpheli bulunduğu durumlarda, araştırma yapılarak tarafların amacı, durumu ve yaşam deneyimleri gözetilip hukuki ilişki saptanmalıdır.

3. Değerlendirme
1.Yukarıdaki yasal düzenleme ve açıklamalar ışığında dava irdelendiğinde, Mahkemece verilen karar eksik inceleme ve araştırmaya dayalı olup yapılan araştırma hüküm kurmaya yeterli değildir.

Dosya içindeki belgelerden, dava dışı ...'ın TGA İnşaat adına 17.04.2015, 29.04.2015, 08.05.2015, 05.05.2015, 30.04.2015, 31.12.2014 tarihlerde muhtelif Defacto mağazalarında yapılan işlerin listelendiği ve karşılıklı imza altına alındığı belgeler sunulmuş olduğu anlaşılmış olup, davacı ile davalılar ve ... arasında işçi-işveren, asıl işveren-alt işveren hukuki ilişkisi olup olmadığı, eser sözleşmesinin olup olmadığı her türlü şüpheden uzak bir biçimde belirlenmelidir.

Bu doğrultuda Mahkemece yapılması gereken iş, uyuşmazlık konusu olay ile ilgili olarak özellikle davacı ve davalılar arasında hizmet akdinin bağımlılık unsuru üzerinde durulmalı, yapılan işlerin listesine ilişkin sözleşmelerde adı ve imzası bulunan tanıklar resen tespit edilerek dinlenmeli, davacı ...'la birlikte çalıştığını beyan ettiğinden ...'ın sabit bir işyeri ve dükkanın olup olmadığı, herhangi bir sigortalılığı, Vergi, Meslek Odası ve Esnaf Sanatkarlar Sicil Memurluğu kaydı olup olmadığı araştırılmalı, sözleşmeler karşılığı ödemelerin kime yapıldığı sorularak davalı işyerinin ücret ödemelerine ilişkin belgelerini gerek görülür ise yerinde uzman bir bilirkişi marifeti ile inceletilmeli, yani hizmet akdinin olup olmadığı kuşku ve duraksamaya yer kalmayacak şekilde açıklığa kavuşturulmalı elde edilecek sonuca göre, 5510 sayılı Kanun'un 13 üncü madde kapsamında davacının iş kazasına maruz kalıp kalmadığı değerlendirilmek suretiyle hüküm kurulmalıdır.

3.Mahkemece, bu maddi ve hukuki olgular dikkate alınmaksızın eksik inceleme ve araştırma ile yazılı şekilde karar verilmesi usul ve yasaya aykırı olduğundan bozmayı gerektirmektedir.

VI. KARAR
1. Temyiz olunan, İlk Derece Mahkemesi kararına karşı istinaf başvurularının esastan reddine ilişkin Bölge Adliye Mahkemesi kararının ORTADAN KALDIRILMASINA,

2. İlk Derece Mahkemesi kararının BOZULMASINA,Peşin alınan temyiz harcının istek halinde ilgiliye iadesine,

Dosyanın kararı veren İlk Derece Mahkemesine, bozma kararının bir örneğinin kararı veren Bölge Adliye Mahkemesine gönderilmesine,

05.06.2023 tarihinde oy birliğiyle karar verildi.