YARGITAY 10. HUKUK DAİRESİ

10. Hukuk Dairesi         2023/4908 E.  ,  2023/5261 K.
"İçtihat Metni"
MAHKEMESİ : ... Bölge Adliye Mahkemesi 33. Hukuk Dairesi
SAYISI : 2021/82 E., 2023/329 K.
KARAR : Esastan Red
İLK DERECE MAHKEMESİ : ... 19. İş Mahkemesi
SAYISI : 2019/307 E., 2020/397 K.

Taraflar arasındaki iş kazasının tespitine ilişkin davadan dolayı yapılan yargılama sonunda İlk Derece Mahkemesince davanın ALS Reklam Şirketi ve ... Şirketi ile SGK Başkanlığı yönünden konusuz kalması nedeniyle karar verilmesine yer olmadığına, davalı ...Ş. ve Life Casting Şirketleri yönünden ise davanın husumet yokluğu nedeniyle reddine karar verilmiştir.

Kararın davacı ... davalı Kurum vekilleri tarafından istinaf edilmesi üzerine, Bölge Adliye Mahkemesince başvuruların esastan reddine karar verilmiştir.

Bölge Adliye Mahkemesi kararı davacı ... davalı Kurum vekilleri tarafından temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçelerinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi ... tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:

I. DAVA
Davacı vekili dava dilekçesinde, müvekkilinin davalı ... Ajansına ve ...a bağlı olarak uzun yıllardır çalışan bir figüran olduğunu, müvekkilinin 25.02.2014 tarihinde... Mah. Cendere Caddesinde kurulu ... Film Stüdyoları A.Ş.'ye ait Ata Stüdyolarında reklam çekimi sırasında iş kazası geçirdiğini, iş kazasının ... ve ...tarafından ortaklaşa yapılmakta olan ve çekimleri Ata Stüdyolarında gerçekleştirilen bir reklam filmi olduğunu, yapılan çekimler esnasında toplam 100 adet figüranın defalarca koni şeklinde 4 m çapında 7 m yüksekliğinde platforma çıkarıldığını, müvekkilinin de bu platforma çıkan figüranlardan biri olduğunu, herhangi bir güvenlik önlemi alınmadığını, nihayetinde çekim esnasında üzerinde 100'e yakın insan varken koni biçimindeki iskelenin parçalanarak koptuğunu ve üzerindeki pek çok kişinin ardı ardına düşerek çeşitli derecelerde yaralandıklarını, bu kaza neticesinde müvekkilinin sağ ayak tarak kemiğinde kırık, sağ kolda 2 ayrı kırık, sağ omuz başında çatlak ve başının sağ tarafından 7 cm uzunluğunda ödem oluştuğunu, müvekkilinin aradan geçen süreye rağmen halen sağ kolunu tam olarak kullanamadığını, olayla ilgili olarak ... 83. Asliye Ceza Mahkemesinin 2014/963 esas sayılı dosyası ile dava açıldığını, yapılan yargılama sonunda tüm sorumluların ceza aldığını, davalı işverenler tarafından gerekli işlemlerin yapıldığını ve müvekkilinin sigortasının ödenmediğini, bu nedenle müvekkilinin iş kazası nedeniyle SGK dan alması gereken bedelleri almasının mümkün olmadığını, iş kazası sırasında yaralanması neticesinde de meslekten kazanma gücü kaybı oluştuğunu, yapılan tedavi giderlerinin müvekkili tarafından ödendiğini belirtmiş, müvekkiline geçici iş göremezlik ödeneği verilmesi, sürekli iş göremezlik geliri bağlanması ve kurum tarafından karşılanmayan zararların davalı işverenden talep edilmesi konularında taşıdığı önem nedeniyle dava konusu olayın iş kazası olduğunun tespitine dair karar verilmesini talep etmiştir.

II. CEVAP
Davalı Kurum vekili cevap dilekçesinde, müvekkili Kurum tarafından yapılan işlemlerde kanun ve mevzuata aykırılık bulunmadığını, müvekkili Kurumun dava açılmasına sebebiyet vermediğini belirtmiş, davanın reddine karar verilmesini talep etmiştir.

Davalılardan Life Casting Reklam ve Als Reklam vekilleri cevap dilekçelerinde, müvekkillerinden Life Casting Reklam yönünden husumet itirazında bulunduklarını, davacının iş kazası geçirdiğini iddia ettiği tarihte diğer müvekkil şirket ALS Reklam'ın sigortalı çalışanı olduğunu, müvekkillerinden ALS Reklam'ın sinema, dizi ve reklam projelerine oyuncu temin etme faaliyeti ile uğraştığını, bu nedenle temin edilen oyuncuların belirlenen gün projelerde çalıştığını ve o gün sonunda ücreti ödenerek görevlerinin sona erdiğini, davacının da belirtildiği gibi ALS Reklam şirketine bağlı figüran olarak 25.02.2014 tarihinde sigorta girişinin yapıldığını, belirlenen gün reklam filmi çekimine gittiğini ve aynı gün görevinin bitmesi neticesinde ücreti ödenerek SGK çıkışının yapıldığını, ancak davacı tarafından iş kazası geçirdiğini iddia ettiği dava konusu olayla ilgili müvekkili şirkete herhangi bir bilgi ve belge vermediğini belirtmiş, usuli itirazları dikkate alınarak müvekkillerinden Life Casting Reklam yönünden husumet itirazının kabulü ile husumet yönünden davanın reddine, esasa ilişkin beyan ve itirazlarının kabulü ile davanın reddine karar verilmesini talep etmiştir.

Davalı ... vekili cevap dilekçesinde, davacı tarafın geçirdiği kaza da müvekkili şirketin en ufak bir kusuru bulunmadığını, davacının müvekkili şirket tarafından istihdam edilmediğini, müvekkili şirket bünyesinde çalışan birisi olmadığını, davacı tarafın sigortalandığı şirket veya şirketlerin müvekkili şirket ile de bir bağı bulunmadığını, hiçbir şekilde alt-üst ilişkisi olmayıp taşeronluk gibi bir durumda olmadığını belirtmiş, açılan davanın husumet ve esastan ayrı ayrı reddine dair karar verilmesini talep etmiştir.

Davalı ... Reklamcılık vekili cevap dilekçesinde, davacının gerek davaya konu edilen kaza tarihinde gerekse de bu tarihten önce veya sonra hiçbir zaman müvekkili şirketin sigortalı çalışanı olmadığını ve müvekkili şirket ile herhangi bir işçi-işveren ilişkisi bulunmadığını, davaya konu edilen kazanın gerçekleştiği reklam filminin Limonata Reklamcılık tarafından yapıldığını, figüran temini için davalılar ...ve ALS reklam şirketleri ile anlaşan ve fatura kesen Limonata Reklamcılık şirketi olduğunu, müvekkilinin davaya konu olay ve davacı ile herhangi bir bağlantısı olmadığını, bu sebeple davanın reddine karar verilmesini talep etmiştir.

III. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI
İlk Derece Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile Bölge Adliye Mahkemesinin kaldırma kararı sonrasında, kayıtların celp edildiği, davacının iş kazası tespitine ilişkin kuruma yaptığı 04.06.2015 tarihli başvuruya ilişkin değerlendirme neticesinde, Beşiktaş Sosyal Güvenlik Merkezinin 03.04.2018 tarih 172 karar numaralı ünite kararı ile olayın iş kazası olarak tanımlandığı, iş kazası tespiti istemi yönünden kaza tarihindeki işverenler açısından davanın konusuz kaldığı, bu hususta, dosya kapsamından değerlendirme yapmak gerektiği; davacının uyuşmazlık konusu dönemde, ALS Reklam ve Prodüksiyon Tic. Ltd.Şti.'nin işçisi olduğunun kayıtlardan anlaşıldığı; ayrıca kazanın meydana geldiği işin ... 83. Asliye Ceza Mahkemesinin 2014/963 esas sayılı dosyasında alınan beyanlardan ve ilgili dosyada ifadesi alınan Sedat Sarıcan'ın anlatımlarından Dijital Yapım Evi şirketi tarafından yürütüldüğü; bu kapsamda, davacının iş vereni konumunda olan ve işi yürüttüğü anlaşılan şirketler açısından iş kazasının tespiti davası açılmasında davacının hukuki yararı bulunduğu mevcut davada bu davalılar yönünden ve SGK yönünden olayın iş kazası olarak tanımlanması nedeniyle istemin konusuz kaldığı; davacının, Life Casting Reklam ve Prodüksiyon Tic. A.Ş. ile arasında kazanın meydana geldiği işin görülmesi sırasında kurulmuş herhangi bir işçi işveren ilişkisi bulunmadığından bu şirket yönünden davanın reddi gerektiği, davalılardan ... Film Stüdyoları A.Ş. ise, yalnızca kazanın meydana geldiği stüdyoyu işverenlere kiralamış olup işin görülmesi ve kaza ile ilişkilendirilemeyeceğinden bu davalı yönünden de davanın reddine karar verilmesi gerektiği gerekçesiyle;

1-Davanın davalılar ALS Reklam ve Prodüksiyon Tic. A.Ş. ile ... Reklamcılık Müzik Yapım Bilgisayarlı Grafik Sis. Tas. San. Ve Tic. Ltd. Şti. ve Sosyal Güvenlik Kurumu yönünden konusuz kaldığı anlaşıldığından karar verilmesine yer olmadığına,

2-Davanın davalılar ... Film Stüdyoları A.Ş. ile Life Casting Reklam ve Prodüksiyon Tic. A.Ş.yönlerinden husumet yokluğundan reddine karar verilmiştir.

IV. İSTİNAF
A. İstinaf Yoluna Başvuranlar
İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davacı ... davalı Kurum vekilleri istinaf başvurusunda bulunmuştur.

B. İstinaf Sebepleri
Davacı vekili, iş kazasına ilişkin başvuruları sonrası kurumun sessiz kaldığını, 3 sene sonra karar verdiğini ancak kararı tebliğ etmediğini, istinaf incelemesi ile bozulan ilk kararın verildiği tarih olan 19.09.2017 tarihinde henüz SGK tarafından verilmiş bir karar olmadığını, SGK raporuna ıttıla tarihinden itibaren süresi içinde itiraz edildiğini, mahkemenin yazdığı cevapların da bu nedenle sonuçsuz kaldığını, kurum tarafından olayın iş kazası olduğunun kabul edilmesi kurum açısından davanın konusuz kalmasına neden olsa da davayı kabul ettiğine dair bir beyan ve kabulü olmayan işverene yönünden davaya devam edilip iş kazası olup olmadığının tespiti gerektiğini, davalıların dava açılmasına sebebiyet verdiklerini bu nedenle davacı aleyhine vekalet ücreti ve yargılama giderlerine hükmedilemeyeceğini, müvekkilinin ... bağlı figüran olarak çalıştığını, figüranların tedariki, ulaşım vs'nin ...ın sorumluluğunda olduğunu ancak müvekkilinin sigortasının yapılmadığını, nitekim kazadan sonra ALS Reklam tarafından müvekkilinin sigorta girişinin yapıldığını, ...ın müvekkilinin işvereni olduğunun tanık beyanları ile de sabit olduğunu, her iki şirket arasında organik bağ bulunduğunu, ALS hakkında kabul kararı verilmişken ...hakkında red kararı verilmesinin yerinde olmadığını, davalı ...Ş.'nin ise kazanın gerçekleştiği stüdyonun sahibi olduğunu, davalının gerekli iş güvenliği önlemlerini almaması sebebiyle kazanın meydana geldiğini, bu davalılar hakkında red kararı verilmesinin yerinde olmadığını, belirterek istinaf başvurusunda bulunmuştur.

Davalı Kurum vekili, bilirkişi raporunda müvekkili kuruma hiçbir kusur atfı yapılmadığını, mahkemece bu hususun gözardı edildiğini, kurumun davada fer'i müdahil olduğunu, aleyhine hüküm kurularak vekalet ücreti ve yargılama giderlerinden sorumlu tutulmasının yerinde olmadığını belirterek istinaf başvurusunda bulunmuştur.

C. Gerekçe ve Sonuç
Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile Dairenin kaldırma kararı sonrası Beşiktaş Sosyal Güvenlik Merkezine müzekkere yazıldığı, davacının 04.6.2015 tarihli başvuru üzerine tahkikat başlatıldığı, 03.04.2018 tarih 172 no'lu Ünite Kararı ile 25.02.2014 tarihinde meydana gelen olayın 5510 sayılı Kanunun 13 üncü maddesine göre iş kazası sayılmasına karar verildiği, davacının sürekli iş göremezlik oranını %0 olarak belirlendiği, bu haliyle davanın konusunun kalmadığı, davacının sigorta bildiriminin davalı ... A.Ş tarafından yapıldığı,işvereninin davalı ...olduğu konusunda herhangi bir delil bulunmadığı, davalı ...Ş'nin ise kazanın meydana geldiği seti çekim için kiraya veren olup işveren sıfatını haiz olmadığı, mahkeme kararının yerinde olduğu gerekçesiyle başvuruların esastan reddine karar verilmiştir.

V. TEMYİZ
A. Temyiz Yoluna Başvuranlar
Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davacı ... fer'i müdahil Kurum vekilleri temyiz isteminde bulunmuştur.

B. Temyiz Sebepleri
Davacı vekili, istinaf dilekçesinde öne sürdüğü gerekçelerle davanın kabulü ile kararın bozulmasına karar verilmesini talep etmiştir.

Fer'i müdahil Kurum vekili, istinaf dilekçesinde öne sürdüğü gerekçelerle davanın reddi ile kararın bozulmasına karar verilmesini talep etmiştir.

C. Gerekçe
1. Uyuşmazlık ve Hukuki Nitelendirme
Uyuşmazlık, iş kazasının tespitine ilişkindir.

2. İlgili Hukuk
1) Eldeki davaya konu olayın meydana geldiği tarih itibari ile davanın yasal dayanağı 5510 sayılı Kanun'un 13 üncü maddesidir. Maddenin birinci fıkrasında iş kazası,

“a) Sigortalının işyerinde bulunduğu sırada,
b) (Değişik bend:17.04.2008-5754 S.K./8.mad) İşveren tarafından yürütülmekte olan iş nedeniyle sigortalı kendi adına ve hesabına bağımsız çalışıyorsa yürütmekte olduğu iş nedeniyle,

c) Bir işverene bağlı olarak çalışan sigortalının, görevli olarak işyeri dışında başka bir yere gönderilmesi nedeniyle asıl işini yapmaksızın geçen zamanlarda,

d) (Değişik bend: 17.04.2008-5754 S.K./8. mad) Bu Kanun'un 4 üncü maddesinin birinci fıkrasının (a) bendi kapsamındaki emziren kadın sigortalının, iş mevzuatı gereğince çocuğuna süt vermek için ayrılan zamanlarda,

e) Sigortalıların, işverence sağlanan bir taşıtla işin yapıldığı yere gidiş gelişi sırasında meydana gelen ve sigortalıyı hemen veya sonradan bedenen ya da ruhen özüre uğratan olaydır.” şeklinde tanımlanmıştır.

İş kazası nedeniyle sosyal sigorta yardımlarının yapılabilmesi öncelikle Kurumun zararlandırıcı sigorta olayının iş kazası olduğunu kabul etmesine bağlıdır. İş kazası olgusu Kurumca kabul edilmezse somut olayda olduğu gibi sigortalının ya da hak sahiplerinin olayın iş kazası olduğunu dava yolu ile tespit ettirmesi gerekmektedir.

İş kazasını meslek hastalığından ayıran en önemli husus iş kazasının ani meydana gelen bir olay olmasıdır. Ani olayın gerçekleşmesinden sonraki bir vakitte sigortalıda bedenen veya ruhen zararlar meydana gelebilmektedir. Burada önemli olan husus meydana gelen zarar ile ani olay arasında illiyet bağının olup olmadığı meselesidir. Kanunda iş kazası tanımlanırken dıştan gelen bir etkinin varlığından bahsedilmemiştir. Bu nedenle sigortalının kalp krizi veya beyin kanaması geçirmesi ile intihar etmesi de iş kazası kapsamında değerlendirilmektedir. Burada önemli olan bir husus, olayın iş kazası sayılması ile işverenin kazanın meydana gelmesinde kusuru olup olmadığı halinin karıştırılmaması gerektiğidir. Zira bir olayın iş kazası sayılması ile işverenin kusurunun bulunması durumu aynı değildir. Önemine binaen belirtmek gerekir ki illiyet bağının varlığı için sigortalının yaptığı iş ile gerçekleşen kaza arasında bir bağ olması gerekmektedir (Özdemir, Halil, Türk Mevzuatında İş Kazasının Tespiti Davaları, Yargıtay Dergisi, Temmuz 2018, cilt 44, sayı 3).

2) Diğer taraftan, olay tarihinde yürürlükte olan 5510 sayılı Kanun'un 12 nci maddesi hükmüne göre alt işveren, bir işte veya bir işin bölüm veya eklentisinde işverenden iş alan ve kendi adına sigortalı çalıştıran 3 üncü kişidir.

Asıl işveren alt işveren ilişkisinin varlığı için, öncelikle, işin başka bir işverenden alınmış olması, bir başka ifade ile asıl işverinin işverenlik sıfatına sahip olması, asıl işyeri ya da işyerinden sayılan yerlerde kendi adına işçi çalıştırıyor olması gerekir.

İşin belirli bir bölümünde değil de tamamının bir bütün halinde ya da bölümlere ayrılarak başkalarına devredildiği, işten bu yolla tamamen el çekildiği, sigortalı çalıştırılmadığı için işveren sıfatının haiz olunmadığı durumda ise, bunları devralan kişiler alt işveren, devredenler de asıl işveren olarak nitelendirilemeyecektir.

Alt işveren sıfatının kazanılmasında diğer koşullar ise, asıl işverenden istenilen işin, asıl iş, ya da, işyeriyle ilgili işin bir bölümünde veya işyeri eklentilerinde alınmış olması ve bu işte işi alanın kendi işçilerinin çalıştırılması ve bu nedenle de işveren sıfatına sahip olunmasıdır.

3. Değerlendirme
Eldeki davada, 25.02.2014 tarihinde meydana gelen kazada davalı ... Tic. Ltd. Şti.'nin sigortalısı olan davacının bir reklam filminde figüran olarak çalıştığı sırada, çekimin yapıldığı konik şeklinde imal edilmiş kule standın çökmesi neticesinde yüksekten düşerek yaralandığı, iş bu davadan önce ... 21. İş Mahkemesinin 2015/138 Esas sayılı dosyası ile davalılar Life Ajans, Digital Sanatlar ve SGK hakkında iş kazası tespit davası açıldığı, mahkemenin davadan önce kuruma başvuru şartı yerine getirilmediğinden bahisle dava şartı yokluğundan davanın reddine karar verdiği, kararın temyiz edilmeksizin kesinleştiği, davacı vekilinin bu kez 04.06.2015 tarihli dilekçesi ile Beyoğlu Sosyal Güvenlik Merkezine iş kazası başvurusunda bulunduğu, davalı kurumun 03.04.2018 tarih 172 no'lu Ünite Kararı ile 25.02.2014 tarihinde meydana gelen olayın 5510 sayılı Kanun'un 13 üncü maddesine göre iş kazası sayılmasına karar verildiği, davacının sürekli iş göremezlik oranını %0 olarak belirlendiği; Mahkemece davalılar arasındaki hukuki ilişkinin niteliği ve bu ilişkinin tespitini sağlayacak sözleşme gibi delillerin eksik araştırılması suretiyle karar verdiği anlaşılmaktadır.

Somut olayda, Kurum tarafından yargılama aşamasında verilen 03.04.2018 tarihli kararla olayın iş kazası olduğu kabul edilmiş ise de; iş kazasının tespitine ilişkin davada işveren ile Kurum arasında zorunlu dava arkadaşlığı olduğu, zira iş kazası olduğunun tespiti durumunda sigortalıya (veya hak sahiplerine) sigorta yardımları yapılması söz konusu olacağından verilen kararın davalı Kurumun yanı sıra işverenin de hak alanını ilgilendirdiğinden, Kurumun tek taraflı olarak olayı iş kazası olarak kabul etmesi ile taraflar arasındaki uyuşmazlığın sona erdiğinden ve davanın konusuz kaldığından söz etme olanağı bulunmadığından, 5510 sayılı Kanun'un 13 üncü maddesi gereğince inceleme ve araştırma yapılarak olayın iş kazası olup olmadığı belirlenmeli, gerçek işverenin tespiti için Mahkemece, davalılar arasındaki sözleşmelerin celbi ile davalılar arasındaki ilişkinin ve aralarında asıl/alt işveren ilişkisi olup olmadığı tespit edilmeli ve uyuşmazlığı tüm taraflar yönünden kesin surette çözüme kavuşturacak bir karar verilmelidir.

VI. KARAR
1. Temyiz olunan, İlk Derece Mahkemesi kararına karşı istinaf başvurularının esastan reddine ilişkin Bölge Adliye Mahkemesi kararının ORTADAN KALDIRILMASINA,

2. İlk Derece Mahkemesi kararının BOZULMASINA,

Temyiz harcının istek halinde ilgilisine iadesine,

Dosyanın kararı veren İlk Derece Mahkemesine, bozma kararının bir örneğinin kararı veren Bölge Adliye Mahkemesine gönderilmesine,

11.05.2023 tarihinde oy birliğiyle karar verildi.