YARGITAY 10. HUKUK DAİRESİ

10. Hukuk Dairesi         2023/4769 E.  ,  2023/6205 K.
"İçtihat Metni"
MAHKEMESİ : ... Bölge Adliye Mahkemesi 10. Hukuk Dairesi
SAYISI : 2021/1636 E., 2023/279 K.
KARAR : Esastan Ret
İLK DERECE MAHKEMESİ : ... 13. İş Mahkemesi
SAYISI : 2018/451 E., 2021/370 K.

Taraflar arasındaki hizmet tespiti davasından dolayı yapılan yargılama sonunda İlk Derece Mahkemesince davanın kabulüne karar verilmiştir.

Kararın davalı ve fer'i müdahil kurum vekilleri tarafından istinaf edilmesi üzerine, Bölge Adliye Mahkemesince başvurunun esastan reddine karar verilmiştir.

Bölge Adliye Mahkemesi kararı davalı ve fer'i müdahil kurum vekilleri tarafından temyiz edilmekle;kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçesinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi ... tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:

I. DAVA
Davacı vekili dava dilekçesinde; davacı müvekkili ...'in Mamak-Kayaş hattında araçta dolmuş şoförü olarak, 01.01.1980 ile 21.06.2018 tarihleri arasında davalı ...'a ait araçta sigortalı olarak çalıştığını, kuruma bildirilmediğini belirterek, dava konusu hizmetlerinin ve sigorta başlangıç tarihinin 01.01.1980 olduğunun tespiti ile prime esas kazançların tespitine karar verilmesini, talep etmiştir.

II. CEVAP
1.Davalı cevap dilekçesinde; hakdüşürücü süre itirazında bulunduklarını, ...'in iddia edilen tarihlerde düzenli ve sürekli bir çalışmasının olmadığını, 05.00 ile 21.00 arası günlük 16 saat şoförlük yapmasının mümkün olmadığını belirterek, davanın reddini istemiştir.

2.Fer'i müdahil kurum vekili cevap dilekçesinde; müvekkili kurumun davanın açılmasına sebebiyet vermediğini belirterek, davanın reddini istemiştir.

III. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI
İlk Derece Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile ...'ın özetle, 1984-2017 yılları arasında ...'ın aracında dolmuş şoförlüğü yaptığını, ancak bu süreç içinde 2000-2005 arasında EGO da şoförlük yaptığını, emekli olduktan sonra dolmuşa geri döndüğünü, ..... plakalı araçta Mamak-Kayaş hattında çalıştığını, 1984 yılında işe başladığında ...'in durakta olduğunu 06 J 819 sayılı plakalı araçta şoför olarak çalıştığını, duyduğu kadarıyla 1976-1977 yıllarında işe başlamış olduğunu, kendisinin 1984 yılında işe başlamadan önce durağa gelip gittiğini ve o yıllarda da ...'i çalışırken gördüğünü beyan etmiş olması gerekçeleri ile davanın kabulüne, ... T.C. kimlik numaralı ...'in 01.01.1980 ile 21.06.2018 tarihleri arasında davalı tarafından hizmet akdiyle çalıştırıldığının tespitine; karar verilmiştir.

IV. İSTİNAF
A. İstinaf Yoluna Başvuranlar
İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde, davalı ve fer'i müdahil kurum vekilleri istinaf başvurusunda bulunmuştur.

B. İstinaf Sebepleri
1.Davalı vekili istinaf başvurusunda, Mahkemece kabul edilen çalışma süresinin doğru olmadığı, dava dosyasında bilirkişi incelemesi yapılmadığı, yazılı belge bulunmadığı, tanık beyanlarındaki çelişkilerin giderilmediği, ehliyetine el konulan zaman olup olmadığının araştırılmadığı, resen kamu tanığı dinlenmediği, eksik araştırma ile karar verildiğini belirterek, kararın kaldırılmasını, davanın reddini istemiştir.

2.Fer'i müdahil kurum vekili istinaf başvurusunda, Mahkeme kararının usul ve yasaya aykırı olduğu, davacının davasını kanıtlayabilecek yeterli bir delil gösteremediğini ve sadece tanık dinlettiği belirterek, kararın kaldırılmasını, davanın reddini istemiştir.

C. Gerekçe ve Sonuç
Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile kamu tanıkları ve davacı tanıklarının çalışmayı doğrulaması, davacının ihtilaflı dönemde bir kısım bildirimlerinin bulunması, özellikle 2012 yılından sonraki bildirimlerinin kesintisize yakın olması, davacının kullandığı dolmuşa ait sahiplik belgeleri bir bütün olarak değerlendirildiğinde davacının çalıştığının kabulü gerektiği, her ne kadar bildirilen sürelerin de tespitine karar verilmiş ise de bu sürelerin infazda gözetilebileceği gerekçesi ile başvuruların esastan reddine, karar verilmiştir.

V. TEMYİZ
A. Temyiz Yoluna Başvuranlar
Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davalı ve fer'i müdahil kurum vekilleri temyiz isteminde bulunmuştur.

B. Temyiz Sebepleri
Davalı ve fer'i müdahil kurum vekilleri istinaf başvuru sebepleri ile aynı gerekçelerle davanın reddine dair karar verilmesini istemiştir.

C. Gerekçe
1. Uyuşmazlık ve Hukuki Nitelendirme
Uyuşmazlık, hizmet tespiti istemine ilişkindir.

2. İlgili Hukuk
6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun (6100 sayılı Kanun) 1 inci maddesi, 114 üncü maddesinin 1 inci fıkrasının b bendi, 369 uncu maddesinin birinci fıkrası ile 370 ve 371 inci maddeleri. 506 sayılı Sosyal Sigortalar Kanunu'nun 79 uncu maddesi, 5510 sayılı Genel Sağlık ve Sosyal Sigortalar Kanunu'nun 86 ncı maddesi.

3. Değerlendirme
1.Hizmet akdi ile bir veya birden fazla işveren tarafından çalıştırılanların hizmetlerin tespitine ilişkin davalar, kamu düzenine ilişkindir. Bu nedenle özel bir duyarlılıkla ve özenle yürütülmesi zorunludur. Bu çerçevede hak kayıplarının ve gerçeğe aykırı sigortalılık süresi edinme durumlarının önlenmesi, temel insan haklarından olan sosyal güvenlik hakkının korunabilmesi için, bu tür davalarda tarafların gösterdiği kanıtlarla yetinilmeyerek, gerekli araştırmaların re'sen yapılması ve kanıtların toplanması gerektiği göz önünde bulundurulmalıdır.

2.Tanık beyanları değerlendirilirken bunların inandırıcılığı üzerinde durulmalı, verdikleri bilgilere nasıl vakıf oldukları, işveren, işçi ve işyeriyle ilişkileri düşünülmeli ve tanıklar buna göre dinlenilmeli, re’sen araştırma kapsamında sadece taraf tanıkları ile yetinilmeyip mümkün oldukça bordrolu, komşu ve yakın işyerlerinde bu yeri bilen ve tanıyanlar da dinlenerek tanık beyanlarının sağlığı denetlenmeli ve çalışma olgusu böylece hiç bir kuşku ve duraksamaya yer bırakmayacak biçimde belirlenmelidir.

3.4857 sayılı İş Kanunu'nun 13 üncü maddesinde, işçinin normal haftalık çalışma süresinin, tam süreli iş sözleşmesiyle çalışan emsal işçiye göre önemli ölçüde daha az belirlenmesi durumunda sözleşmenin kısmî süreli iş sözleşmesi olduğu belirtilmiş, 63 üncü maddesinde, genel bakımdan çalışma süresinin haftada en çok 45 saat olduğu, aksi kararlaştırılmamışsa bu sürenin, işyerlerinde haftanın çalışılan günlerine eşit ölçüde bölünerek uygulanacağı açıklanmıştır. Bu tür hizmet tespiti davalarında tam gün üzerinden veya kısmi zamanlı olarak çalışma olgusunun ortaya konulması önem arz etmekte olup çalışmanın kısmi zamanlı olduğu anlaşıldığı takdirde günde kaç saat hizmet verildiği ve giderek haftalık ve aylık çalışma süreleri belirlenmeli, sonrasında değinilen 63 üncü madde kapsamında 7,5 saatlik çalışmanın 1 iş gününe karşılık geldiğinden yola çıkılarak hüküm altına alınması gereken aylık çalışma süresi belirlenmelidir.
4.Eldeki davada verilen karar eksik inceleme ve araştırmaya dayalıdır. Davacının davalı nezdinde çalışmaya başladığı 01.01.1988 tarihi öncesi hususundaki iddia kapsamında, davacının ehliyetini ne zaman aldığı araştırılmalı; öte yandan askerlik kaydı celp edilerek, çalışmanın iddia ettiği dönem yönünden herhangi bir çakışma olup olmadığı saptanmalıdır.

5. İkinci olarak ise davacının davalı nezdinde çalışmasının kesintiye uğradığı 25.11.1988 ile tekrar çalışmanın başladığı 01.04.2012 tarihleri arasındaki 24 yıl süre zarfındaki çalışmanın neden bildirim dışı kaldığı hususunda da yapılan araştırma ve değerlendirme yeterli değildir. Bu kapsamda, davacının bu dönem zarfında emek ve mesaisinin tümünü bu davalı nezdinde çalışmaya hasredip hasretmediği konusunda öncelikle davacı isticvap edilmeli ve davacı ile aynı dönemde başka araçlarda şoför olarak çalışan kimselr dinlenilmeli, bu kimlerin de tanıklık ettiği süreçler zarfındaki bildirimleri saptanarak gösterilmelidir, davacı ve yaptığı işlerle ilgili bilgiler öğrenilmeli; davacının neden sigortalılık bildirimlerinin kayıt dışı kaldığı durumu değerlendirilerek; mesaisinin de tamamını bu işe harcayıp harcamadığı, harcamadı ise yukarıda izah edilen kapsamda hesaplama yapılarak elde edilecek sonuca göre karar verilmelidir.

VI. KARAR
Açıklanan sebeplerle;
1. Temyiz olunan, İlk Derece Mahkemesi kararına karşı istinaf başvurusunun esastan reddine ilişkin Bölge Adliye Mahkemesi kararının ORTADAN KALDIRILMASINA,

2. İlk Derece Mahkemesi kararının BOZULMASINA,

Peşin alınan temyiz karar harcının istek hâlinde ilgiliye iadesine,

Dosyanın kararı veren İlk Derece Mahkemesine, bozma kararının bir örneğinin kararı veren Bölge Adliye Mahkemesine gönderilmesine,

31.05.2023 tarihinde oy birliğiyle karar verildi.