YARGITAY 10. HUKUK DAİRESİ

10. Hukuk Dairesi         2023/4376 E.  ,  2023/5013 K.
"İçtihat Metni"
MAHKEMESİ : ... Bölge Adliye Mahkemesi 34. Hukuk Dairesi
SAYISI : 2022/473 E., 2023/9 K.
HÜKÜM/KARAR : Esastan Ret
İLK DERECE MAHKEMESİ : ... 1. İş Mahkemesi
SAYISI : 2017/606 E., 2021/284 K.

Taraflar arasındaki kurum işleminin iptali davasından dolayı yapılan yargılama sonunda İlk Derece Mahkemesince davanın reddine karar verilmiştir.

Kararın davacı vekili tarafından istinaf edilmesi üzerine, Bölge Adliye Mahkemesince istinaf isteminin esastan reddine karar verilmiştir.

Bölge Adliye Mahkemesi kararı davacı vekili tarafından temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçesinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi ... tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:

I.DAVA
Davacı vekili; Kurumun ... unvanlı işyerinde yapılan denetim sonucu bir kısım çalışanların gerçekte çalışmadığı halde kayden çalışıyor gösterildiği 26.11.2014 tarih 159 sayılı denetmen raporuna istinaden ... ünvanlı işyerinden müvekkili adına bildirilen 270 gün hizmetinin iptal edildiğini, iptal sonucu aylık bağlanma koşullarını kaybettiğinden yaşlılık aylığının bağlandığı tarihten itibaren kesilip ödenen aylıkların da yersiz ödeme kapsamında geri iadesinin istendiğini, oysa müvekkilinin söz konusu iptal işlemine konu dönemde adı geçen işyerinde çalışmadığını, eşine ait Gürsu İlçesinde bulunan Merkez Gıda Pazarı ünvanlı işyerinde aralıksız çalıştığını beyanla, yaşlılık aylığının kesilmesine ve ödenmiş aylıkların iadesine ilişkin kurum işleminin iptali ile kesilen aylığının tekrar bağlanıp ödenmesine karar verilmesini talep etmiştir.

II. CEVAP
Davalı Kurum vekili; Kurum denetim raporunda ... ünvanlı işyerinden davacı adına bildirim yapıldığı halde fiilen çalışmasının bulunmadığının ve asgari işçilik tutarını doldurma amacıyla bildirim yapıldığının tespit edildiğini, bu nedenle bu işyerinden 2010/5-12 ve 2011/1 inci dönemlerde bildirilen 270 gün çalışmanın iptali sonucu yaşlılık aylığı bağlanma koşullarını kaybetmesi nedeniyle aylığının iptal edilerek, yersiz ödenen aylıklar sebebiyle tarafına borç tahakkuk ettirildiğini, kurum işlemlerinin yasa ve usule uygun olduğunu beyanla davanın reddini talep etmiştir.

III. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI
İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararı ile; tüm bu tespit ve değerlendirmelere göre; davalı Kurumun, davacının 01.05.2010-30.01.2011 tarihleri arasında ....sicil sayılı dosyada işlem gören ... unvanlı işyerinden bildirilen çalışmalarını iptal eden, iptal sonucu yaşlılık aylığı bağlanma koşullarını kaybetmesi nedeniyle aylığını başlangıç tarihi olan 01.06.2011 tarihi itibarıyla durduran ve ödenmiş aylıklar yönünden davacıya borç tahakkuk eden kurum işleminin yasa ve usule uygun olduğu, ayrıca davacının iptale konu dönemde eşine ait işyerinde hizmet akdine istinaden ücret karşılığı çalıştığı da kanıtlanamadığından davanın reddine karar verilmiştir.

IV. İSTİNAF
A. İstinaf Yoluna Başvuranlar
İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davacı vekili tarafından istinaf başvurusunda bulunmuştur.

B. İstinaf Sebepleri
Davacı vekili; davaya konu olayda taraflar arasında uyuşmazlık konusu olmayan ve müfettiş raporunda ve bilirkişi raporunda da belirtilen konu, davacının iptal edilen sigorta primlerine ilişkin ... isimli kişinin yanında hiçbir şekilde çalışmadığı olduğu, yaşanan olayda davacının mağduriyetine ve kurum ile sorun yaşamasına neden olanın eski muhasebecisi SMM... olduğunu, davacının, muhasebecisi olan SMM...'e güvendiğini ve kendisine yetki verdiğini, ...'in usulsüz ve suç teşkil eden eylemleri neticecesinde sanki başka bir işyerinde çalışmış gibi kuruma bildirimler yapması ve bu dönemin kurum tarafından iptal edilmesi üzerine müvekkilinin hem emekli aylığının kesilmesi hem de ödenen aylıkların geri istenmesi nedeniyle büyük haksızlık yaşadığını, davacının kesintisiz olarak dahili davalı eşi ...'ya ait markette çalıştığının dinlenen tanıkların yeminli beyanları ve toplanan deliller ve tüm dosya kapsamıyla ispatlandığını, davanın kabulü gerektiğini belirterek istinaf kanun yoluna başvurmuştur.

C. Gerekçe ve Sonuç
Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile; İlk Derece Mahkemesi kararının usul ve yasaya uygun olduğu anlaşılmakla ... 1. İş Mahkemesi'nin 19.10.2021 tarihli, 2017/606 Esas - 2021/284 Karar sayılı kararı usul ve esas yönünden hukuka uygun bulunduğundan davacı vekilinin istinaf başvurusunun 6100 sayılı Kanun'un 353/1-b-1 maddesi gereğince esasdan reddine karar verilmiştir.

V. TEMYİZ
A. Temyiz Yoluna Başvuranlar
Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davacı vekili temyiz isteminde bulunmuştur.

B. Temyiz Sebepleri
Davacı vekili istinaf dilekçelerinde yer verdikleri hususları belirterek kararın bozulmasını talep etmişlerdir.

C. Gerekçe
1. Uyuşmazlık ve Hukuki Nitelendirme
Uyuşmazlık, davacının 01.05.2010-30.01.2011 tarihleri arasındaki çalışmalarının ve aylığının iptaline ilişkin kurum işleminin iptali istemine ilişkindir.

2. İlgili Hukuk
6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun (6100 sayılı Kanun) 369 uncu maddesinin birinci fıkrası ile 370 ve 371 inci maddeleri, 5510 sayılı Kanun'un 86 ncı, 506 sayılı Kanun'un Geçici 81 inci maddeleridir.

3. Değerlendirme
Davanın yasal dayanağı 5510 sayılı Kanun'un 86 ncı maddesidir. 506 sayılı Kanun'un 6 ncı maddesinde ifade edildiği üzere, “sigortalı olmak hak ve yükümünden kaçınılamaz ve vazgeçilemez.” Anayasal haklar arasında yer alan sosyal güvenliğin yaşama geçirilmesindeki etkisi gözetildiğinde, sigortalı konumunda geçen çalışma sürelerinin saptanmasına ilişkin davaların, kamu düzenine ilişkin olması nedeni ile özel bir duyarlılık ve özenle yürütülmesi zorunludur. Bu bağlamda, hak kayıplarının ve gerçeğe aykırı sigortalılık süresi edinme durumlarının önlenmesi, temel insan haklarından olan sosyal güvenlik hakkının korunabilmesi için, bu tür davalarda tarafların gösterdiği kanıtlarla yetinilmeyip, gerek görüldüğünde resen araştırma yapılarak kanıt toplanması gerektiği özellikle göz önünde bulundurulmalıdır.

İnceleme konusu dosyada; davacıya 11.05.2011 tarihli tahsis talebine istinaden 01.06.2011 tarihinden itibaren 506 sayılı Kanun'un Geçici 81/B-e maddesine göre aylık bağlandığı, 26.11.2014 tarihli kurum raporu ile davacının 01.05.2010-30.01.2011 tarihleri arasında ... iş yerinden yapılan bildirimlerinin iptal edilmesi nedeniyle aylığının da iptal edildiği ve yersiz aylık ödemesi çıkartıldığı anlaşılmaktadır. Davacının ise söz konusu dönemde davalıya ait market iş yerinde çalıştığını, bu nedenle aylığının kesilmesine ilişkin kurum işleminin yerinde olmadığını belirtmektedir.

Mahkemece davanın reddine karar verilmişse de yapılan araştırma ve inceleme hüküm kurmaya yeterli ve elverişli değildir. Bu nedenle davalıya ait market iş yeri ile ...'e ait inşaat iş yerine ait bilgi ve belgeler davalı kurumdan istenilmeli, iş yerlerine ait dönem bordroları celp edilmeli, bordro tanıkları ile komşu iş yeri tanıkları tespit edilerek dinlenilmeli, tanıklara ilişkin çalışma kayıtları celp edilmek suretiyle tanık beyanları denetlenmeli, tanık beyanları arasında çelişki olması halinde çelişkiler giderilmeli, bu kapsamda iş yerinin muhasebecisinin beyanı alınmalı, market iş yerinin büyüklüğü, kapasitesi, bu iş yerinde kaç kişinin çalışabileceği, davacının market iş yerinden ücret alıp almadığı gibi hususlar araştırılmalı, davacının eşine ait market iş yerinde çalışmasının yardım niteliğinde olup olmadığı irdelenmeli, davacının eşine ait market iş yerinde çalışıp çalışmadığı tespit edilmeli, elde edilecek sonuç değerlendirilmek suretiyle karar verilmelidir.

Mahkemece, bu maddi ve hukuki olgular göz önünde tutulmaksızın yazılı şekilde karar verilmesi usul ve yasaya aykırı olup bozma nedenidir.

VI. KARAR
Açıklanan sebeplerle;
1. Temyiz olunan, İlk Derece Mahkemesi kararına karşı istinaf başvurusunun esastan reddine ilişkin Bölge Adliye Mahkemesi kararının ORTADAN KALDIRILMASINA,

2. İlk Derece Mahkemesi kararının BOZULMASINA,

Peşin alınan temyiz karar harcının istek halinde ilgiliye iadesine,

Dosyanın kararı veren İlk Derece Mahkemesine, bozma kararının bir örneğinin kararı veren Bölge Adliye Mahkemesine gönderilmesine,

08.05.2023 tarihinde oy birliğiyle karar verildi.