YARGITAY 10. HUKUK DAİRESİ

10. Hukuk Dairesi         2023/418 E.  ,  2024/4511 K.
"İçtihat Metni"MAHKEMESİ : İzmir Bölge Adliye Mahkemesi 9. Hukuk Dairesi
SAYISI : 2022/1271 E., 2022/2395 K.
KARAR : Esastan ret
İLK DERECE MAHKEMESİ : Manisa 2. İş Mahkemesi
SAYISI : 2021/651 E., 2022/281 K.

Taraflar arasındaki iş kazasından kaynaklanan maddi ve manevi tazminat davasından dolayı yapılan yargılama sonunda, İlk Derece Mahkemesince davanın kısmen kabulüne karar verilmiştir.

Kararın davalı vekili tarafından istinaf edilmesi üzerine, Bölge Adliye Mahkemesince istinaf başvurusunun esastan reddine karar verilmiştir.

Bölge Adliye Mahkemesi kararı davalı vekili tarafından temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçesinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi ... tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:

I. DAVA
Davacı vekili dava dilekçesinde özetle; müvekkilinin davalı işyerinde 10.04./2000 tarihinde kalıp-bakım ustası sıfatı ile işçi olarak çalışmaya başladığını, müvekkilinin davalı şirketten en son almakta olduğu maaşının aylık net 1200 TL olduğunu, ayrıca çalıştığı süre boyunca müvekkiline yol ve yemek yardımı yapıldığını, müvekkilinin 09.05.2013 tarihinde davalı iş yerinde çalışan forklift operatörü ...'ın forklifti kullanırken kalıp çerçevesini düşürmesi ve düşen kalıbın müvekkilinin sağ bacağına çarpması suretiyle iş kazası geçirdiğini, olay sonrası müvekkilinin acilen CBÜ Hastanesine kaldırıldığını, kaza neticesinde müvekkilinin sağ bacağının bir çok yerden kırıldığını, müvekkilinin sağ bacağına çarpan kalıp çerçevesinin yaklaşık 1 ton ağırlığında olup müvekkilinin kaza tarihinden beri tek başına ayağa dahi kalkmakta zorlandığını, sürekli bir başkasının bakımına muhtaç durumda olduğunu, müvekkilinin ayağında meydana gelen sakatlık sebebiyle 3 kez ameliyat olmak durumunda kaldığını ve sonu gelmeyen bir tedavi sürecinin başladığını ve halende bu tedavi sürecinin devam ettiğini, kaza sebebiyle müvekkilinin çalışma gücü kaybı oranı ve ekonomik geleceğinin sarsılması, yapacağı her işte maluliyetinden dolayı kaybettiği beden gücü oranında fazla güç sarf ederek çalışacak olması yeni efor kaybı ayrıca tedavisi için yapmak zorunda kaldığı masraflar nedeniyle dava tarihine kadar uğradığı ve gelecekte uğrayacağı zararlar nedeniyle fazlaya ilişkin talep ve dava hakları saklı kalmak kaydıyla 110.951,23 TL maddi tazminatı ile 100.000 TL manevi tazminata hükmedilmesini talep ve dava etmiştir.

II. CEVAP
Davalı vekili cevap dilekçesinde özetle; davacının yaşanan iş kazasıyla ilgili olarak müvekkil firmayı gerekli iş sağlığı ve güvenliği kurallarına uyulup uyulmadığını denetlememiş olmasından dolayı, gerekli eğitimleri vermemiş olmasından dolayı, gerekli koruyucu malzeme teslim etmemiş olmasından dolayı sorumlu tuttuğunu, davacının üretim esnasında iş kazası riski yüksek olduğundan dolayı kullanılması zorunlu olan çelik burunlu ayakkabıları giymediği için davacının savunması istenmiş ve kendisinin ayağında yara sebebiyle giymediğini açıkladığını, daha sonra davacının 21-22.07.2005 tarihinde savunması istenmiş ve davacının dikkatsizliğinden dolayı eğitime katılmadığını kabul ettiğini, davacının şahsi dosyasındaki tutanaklardan davacıya gerekli kişisel koruyucu malzemenin teslim edildiği ve bu teslim sonucu da davacının imzalı tutanaklarda teslim aldığının açıkça görüldüğünü, davacının kalıpların bakımından sorumlu olup bakımını bitirdiği kalıbı taşıması için forklift operatörü ...'ı yönlendirdiğini, bu esnada davacının düzgün yönlendiremediğinden forklift üzerindeki kalıbın çerçevesinin davacının bacağına düştüğünü, davacının el yazısı 14.05.2013 tarihindeki polis ifadesinde de açıkça" bu kazada kusur tamamen forklift şoförü olan ... Kopaç'ın dikkatsizliği sonucu meydana gelmiştir" demek suretiyle sorumlu olanın açıkça forklift şoförü olduğunu beyan ettiğini, aynı şekilde forklift şoförü olan ...'ın 10.05.2013 tarihli polis ifadesinde de sorumlu olanın davacı olan ... olduğunu, çünkü kendisini davacının yönlendirdiğini ifade ettiğini, davacının üzerine düşen kalıbın forklift ile taşınması için gereken taşıma aparatı olmaksızın taşıma işlemi gerçekleştirdiklerinden bu kazanın meydana geldiğini, kalıp çerçeve değişiminde çerçevenin çıkarılmasında ve takılmasında kesinlikle kalıp çerçeve değiştirme aparatı kullanılması gerektiğini, aparat kullanılmadığı takdirde çerçevenin forklift bıçağında kayma tehlikesi olduğunu, bu aparatın kullanılmasına ilişkin talimatı verip denetlemeyi yaptığı halde gereği yapmayan davacı ve forklift operatörünün kusurlu olup müvekkil işveren firmanın hiçbir kusurunun bulunmadığını, haksız ve mesnetsiz davanın reddine karar verilmesini beyan etmiştir.

III. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI
İlk Derece Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararında özetle, iş kazasının oluşumunda davacının %60 davalı işverenin %40 oranında kusurlu olduğu , davacının davaya konu kaza nedeniyle %31,2 oranında sürekli iş göremezliğe girdiği kabulünden hareketle davanın kısmen kabulü ile 110.951,23 TL maddi tazminat ve 55.000,00 TL manevi tazminatın davalıdan alınarak davacıya ödenmesine karar verilmiştir.

IV. İSTİNAF
A. İstinaf Yoluna Başvuranlar
İlk Derece Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararına karşı süresi içinde davalı vekili istinaf başvurusunda bulunmuştur.

B. İstinaf Sebepleri
Davalı vekili istinaf dilekçesinde özetle; davanın Mahkemede tekrar görülmesi esnasında bilinen en son asgari ücret miktarına göre hesaplama yapılarak sürekli iş göremezlik oranının %35.2'den %31.2'ye düşmüş olmasına rağmen daha yüksek bir tazminat tutarı belirlendiğini, müvekkilinin usuli kazanılmış hakkının yeniden ihlal edildiğini bildirerek kararı istinaf etmiştir.

C. Gerekçe ve Sonuç
Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile davanın kısmen kabulüne dair İlk Derece Mahkemesinin vakıa ve hukuki değerlendirmesinde, usul ve esas yönünden yasaya aykırılık bulunmadığı anlaşıldığından, yerinde görülmeyen davalı vekilinin istinaf başvurusunun esastan reddine karar verilmiştir.

V. TEMYİZ
A. Temyiz Yoluna Başvuranlar
Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davalı vekili temyiz isteminde bulunmuştur.

B. Temyiz Sebepleri
Davalı vekili sunmuş olduğu temyiz dilekçesi ile istinaf dilekçesinde ileri sürdüğü itirazlarını yinelemek suretiyle Bölge Adliye Mahkemesi kararının kaldırılmasına, İlk Derece Mahkemesi kararının bozulmasına karar verilmesini talep etmiştir.

C. Gerekçe
1. Uyuşmazlık ve Hukuki Nitelendirme
Uyuşmazlık iş kazasından kaynaklanan maddi ve manevi tazminat istemlerine ilişkindir.

2. İlgili Hukuk
6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 369 uncu maddesinin birinci fıkrası ile 371 inci maddesi, 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu'nun 13, 16, 20 ve 21 inci maddeleri ile 4857 sayılı İş Kanunu'nun 77 inci maddesi

3. Değerlendirme
Tarafların iddia, savunma ve dayandıkları belgelere, uyuşmazlığın hukuki nitelendirilmesi ile uygulanması gereken hukuk kurallarına, dava şartlarına, yargılamaya hâkim olan ilkelere, ispat kurallarına ve temyiz olunan kararda belirtilen gerekçelere göre, davalı vekilinin aşağıdaki bent kapsamı dışındaki sair temyiz itirazları yerinde görülmemiştir.

Dosya kapsamından; Mahkemece 29.09.2021 tarihli Bölge Adliye Mahkemesi kaldırma kararından önce verilen hükme esas alınan 02.10.2020 tarihli kök hesap raporunda bilinen dönem sonu tarihinin 31.12.2020 tarihi olarak esas alındığı, davacının davaya konu iş kazası nedeniyle sürekli iş göremezlik oranının %35,2 olduğu tespiti ile maddi zarar miktarının 110.591,23 TL olarak hesaplandığı, anılan miktar üzerinden davacı vekilinin ıslah dilekçesi sunduğu ve Mahkemece talep gibi karar verildiği, İlk Derece Mahkemesi kararına karşı yalnızca davalı vekilinin istinaf başvurusunda bulunduğu, yukarıda anılan 29.09.2021 tarihli kaldırma kararı ile Bölge Adliye Mahkemesince davacının sürekli iş göremezlik oranının %31,2 olarak esas alınması gerektiği gerekçesiyle İlk Derece Mahkemesi kararının kaldırılmasına karar verildiği, Mahkemece istinaf kararı üzerine 21.02.2022 tarihli ek hesap raporu aldırdığı, iş bu hesap raporunda ise sürekli iş göremezlik oranının %31,2 olduğu tespitiyle hareket edilmesine rağmen, bilinen dönem sonu tarihinin 31.12.2022 tarihi olarak değiştirilmesi nedeniyle tazminatın daha yüksek 177.889,63 TL olarak hesaplandığı, Mahkemece taleple bağlı kalınarak ıslah edilen miktar olan 110.591,23 TL üzerinden karar verildiği anlaşılmıştır.

Usuli kazanılmış hak davaların uzamasını önlemek, hukuki alanda istikrarı sağlamak ve kararlara karşı genel güvenin sarsılmasını önlemek amacıyla Yargıtay uygulamaları ile geliştirilmiş, öğretide kabul görmüş ve usul hukukunun vazgeçilmez ana ilkelerinden biri haline gelmiştir. Usulü müktesep hak, anlam itibariyle, bir davada, mahkemenin ya da tarafların yapmış olduğu bir usul işlemi ile taraflardan biri lehine doğmuş ve uyulması zorunlu olan ... ifade etmektedir.

Mahkemenin, Yargıtayın bozma kararına uyması ile bozma kararı lehine olan taraf yararına bir usulü kazanılmış hak doğabileceği gibi, bazı konuların bozma kararı kapsamı dışında kalması yolu ile de usulü kazanılmış hak gerçekleşebilir. Yargıtay tarafından bozulan bir hükmün bozma kararının kapsamı dışında kalmış olan kısımları kesinleşir. Bozma kararına uymuş olan mahkeme kesinleşen bu kısımlar hakkında yeniden inceleme yaparak karar veremez. Bir başka anlatımla, kesinleşmiş bu kısımlar, lehine olan taraf yararına usulü kazanılmış hak oluşturur (04.02.1959 gün ve 13/5 sayılı YİBK).

Kazanılmış haklar “Hukuk Devleti” kavramının temelini oluşturan en önemli unsurlardandır. Kazanılmış hakları ortadan kaldırıcı nitelikte sonuçlara yol açan yorumlar Anayasa'nın 2 nci maddesinde açıklanan “Türkiye Cumhuriyeti sosyal bir hukuk devletidir” hükmüne aykırılık oluşturacağı gibi toplumsal kararlılığı, hukuksal güvenceyi ortadan kaldırır, belirsizlik ortamına neden olur ve kabul edilemez.

Yargıtay içtihatları ile kabul edilen “usulü kazanılmış hak” olgusunun, bir çok hukuk kuralında olduğu gibi yine Yargıtay içtihatları ile geliştirilmiş istisnaları bulunmaktadır. Örneğin Mahkemenin bozmaya uymasından sonra yeni bir içtihadı birleştirme kararı (09.05.1960 gün ve 21/9 sayılı YİBK) ya da geçmişe etkili yeni bir kanun çıkması karşısında, Yargıtay bozma ilamına uyulmuş olmakla oluşan usulü kazanılmış hak hukukça değer taşımayacaktır.

Usulü kazanılmış hakkın hukuki sonuç doğurabilmesi için; bir davada ya taraflar ya mahkeme ya da Yargıtay tarafından açık biçimde yapılmış olan ve istisnalar arasında sayılmayan bir usul işlemi ile taraflardan biri lehine doğmuş uyulması zorunlu olan bir hakkın varlığından söz edilebilmesi gerekir. (HGK.nun 12.07.2006 T., 2006/4-519 E, 2006/527 K, 03.12.2008 T., 2008/10-730 E., 2008/732 K.) Zira usulü kazanılmış hak ilkesi kamu düzeniyle ilgilidir. (09.05.1960 T., 21/9; 04.02.1959 gün 13/5 sayılı İçtihadı Birleştirme kararı)

Somut olayda, davacının aldırılan kök rapor üzerine tespit edilen miktar üzerinden karar veren İlk Derece Mahkemesi kararına karşı istinaf talebinin bulunmadığı gözden kaçırılarak davalının istinaf istemi üzerine İlk Derece Mahkemesi kararının kaldırılması ve yeniden Mahkemesine gönderilmesi üzerine düzenlenen ek raporun hükme dayanak kılınması suretiyle davalı lehine bu yönden oluşan usuli kazanılmış hak ihlal edilerek sonuca gidilmesi hatalı olmuştur.

Ne var ki bu hatanın giderilmesi yeniden yargılama yapılmasını gerektirmediğinden 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun 370'inci maddesinin ikinci fıkrası hükmü uyarınca kararın düzeltilerek onanması gerekir.

VI. KARAR
Açıklanan sebeplerle,
1.İlk Derece Mahkemesi kararına karşı istinaf başvurusunun esastan reddine ilişkin Bölge Adliye Mahkemesi kararının ORTADAN KALDIRILMASINA,

A. İlk Derece Mahkemesi kararının gerekçe kısmında yer alan; "... Mahkemece istinaf ilamı uyarınca aktüerya bilirkişiden ek rapor aldırılmış, bilirkişi tarafından kaza sebebiyle 177.889,63 TL maddi tazminatı hesaplandığı belirtilmiştir. Her ne kadar davalı tarafından ek rapora karşı istinaf ilamı öncesi esas alınan maluliyet oranının daha yüksek olmasına karşılık ek raporda daha fazla tazminat hesaplandığından bahisle itiraz edilmişse de aktüerya hesabında bilinen en son asgari ücret miktarı nazara alınarak hesap yapılması gerektiğinden ve istinaf ilamı sonrası 2022 yılı asgari ücreti belirlendiğinden tazminat miktarının önceki rapordan fazla olması olağandır. Bu sebeple mahkememiz önceki kararının yalnızca davalı tarafça istinaf edilmesi gözetilerek davalı yönünden usuli kazanılmış hak gözetilerek esas ve yargılama giderleri açısından önceki gibi karar verilmiştir." ibarelerinin silinerek yerine gelmek üzere, "Mahkemece Bölge Adliye Mahkemesi kararı uyarınca aktüerya bilirkişiden ek rapor aldırılmış, bilirkişi tarafından kaza sebebiyle 177.889,63 TL maddi tazminatı hesaplandığı belirtilmiştir. Anılan ek raporda davacı vekilinin mahkememizce verilen 03.02.2021 tarihli karara karşı istinaf yasa yoluna başvurulmadığı anlaşılmakla bilinen dönem sonunun ilk karara esas alınan kök rapordaki 31.12.2020 tarihi yerine ileri tarihe çekilerek 31.12.2022 tarihi olduğu tespiti ile zarar hesabı davalının usulü kazanılmış hak ilkesine riayet edilmemesi nedeniyle hatalı olmuş, Mahkememizce resen hesaplama yapmak suretiyle davacının sürekli iş göremezlik oranı %31,2 kabul edilerek ve bilinen dönem sonu 31.12.2020 tarihi esas alınarak davacının maddi zararı 95.337,92 TL olarak hesaplanmış ve davacının 95.337,92 TL maddi tazminat tutarına hak kazandığı kanaati oluşmuş, fazlaya ilişkin istemin ise reddine karar vermek gerekmiştir." ibarelerinin yazılması,

B. İlk Derece Mahkemesi kararının hüküm fıkrasının tamamen silinerek yerine geçmek üzere;

"Davanın kısmen kabulü ile

1-95.337,92 TL maddi tazminatın kaza tarihi olan 09.05.2013 tarihinden itibaren işleyecek yasal faizi ile birlikte davalıdan alınarak davacıya verilmesine, fazlaya ilişkin istemin reddine,

2-55.000,00 TL manevi tazminatın kaza tarihi olan 09.05.2013 tarihinden itibaren işleyecek yasal faizi ile birlikte davalıdan alınarak davacıya verilmesine, fazlaya ilişkin istemin reddine,

3-Kabul edilen kısma göre alınması gerekli 10.269,58 TL'den peşin yatırılan 358,65 TL, 380,00 TL tamamlama harcının mahsubu ile kalan 9.530,93 TL'nin davalıdan alınarak hazineye gelir kaydına,

4-Maddi tazminat talebi yönünden davacı kendisini vekille temsil ettirmiş olduğundan karar tarihinde yürürlükte bulunan AAÜT uyarınca takdiren 13.007,10 TL vekalet ücretinin davalıdan alınarak davacıya verilmesine,

5-Maddi tazminat talebi yönünden davalı kendisini vekille temsil ettirmiş olduğundan karar tarihinde yürürlükte bulunan AAÜT uyarınca takdiren 5.100,00 TL vekalet ücretinin davacıdan alınarak davalıya verilmesine,

6-Manevi tazminat talebi yönünden davacı kendisini vekille temsil ettirmiş olduğundan karar tarihinde yürürlükte bulunan AAÜT uyarınca takdiren 7.950,00 TL vekalet ücretinin davalıdan alınarak davacıya verilmesine,

7-Manevi tazminat talebi yönünden davalı kendisini vekille temsil ettirmiş olduğundan karar tarihinde yürürlükte bulunan AAÜT uyarınca takdiren 6.650,00 TL vekalet ücretinin davacıdan alınarak davalıya verilmesine,

7-Davacı tarafından yatırılan 25,20 TL başvurma harcı, 358,65 TL peşin harç ile 380,00 TL tamamlama harcı olmak üzere toplam 763,85 TL nin davalıdan alınarak davacıya verilmesine,

8-Davacı tarafından yatırılan giderin avansından kullanılan 1.486,00 TL'nin hesaplanan kabul ve ret oranına göre takdiren 1.055,06 TL'sinin davalıdan alınarak davacıya verilmesine,

9-Davalı tarafından yatırılan gider avansından kullanılan 1.754,50 TL'nin hesaplanan kabul ve ret oranına göre takdiren 508,80 TL'sinin davacıdan alınarak davalıya verilmesine,

10-Karar kesinleştiğinde kullanılmayan gider avanslarının taraflara iadesine
25.10.2017 tarihinde yürürlüğe giren 7036 sayılı Kanun'un 7/3-4.maddeleri gereğince taraf vekillerinin yüzlerine karşı kararın tebliğinden itibaren 2 haftalık süre içinde İzmir Bölge Adliye Mahkemesine istinaf yolu açık olmak üzere karar verildi." ibarelerinin yazılması suretiyle kararın DÜZELTİLEREK ONANMASINA,

Peşin alınan temyiz harcının istek halinde temyiz eden ilgiliye iadesine,

Dosyanın İlk Derece Mahkemesine, kararın bir örneğinin Bölge Adliye Mahkemesine gönderilmesine,

25.04.2024 tarihinde oy birliğiyle karar verildi.