YARGITAY 10. HUKUK DAİRESİ

10. Hukuk Dairesi         2023/14446 E.  ,  2024/2918 K.
"İçtihat Metni"MAHKEMESİ : Ankara Bölge Adliye Mahkemesi 10. Hukuk Dairesi
SAYISI : 2022/589 E., 2023/1753 K.
KARAR : Esastan ret
İLK DERECE MAHKEMESİ : Ankara 29. İş Mahkemesi
SAYISI : 2016/22 E., 2020/870 K.

Taraflar arasındaki sigorta başlangıcının tespiti davasından dolayı yapılan yargılama sonunda İlk Derece Mahkemesince davanın kabulüne karar verilmiştir.

Kararın davalı ... vekili tarafından istinaf edilmesi üzerine, Bölge Adliye Mahkemesince başvurunun esastan reddine karar verilmiştir.

Bölge Adliye Mahkemesi kararı davalı ... vekili tarafından temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçesinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi ... tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:

I. DAVA
1.Davacı vekili dava dilekçesinde, davacının 01.08.1983 tarihinde babası....’e ait olan ve o dönemde Ankara’da faaliyet göstermiş olan ... Tesisat isimli işyerinde sigortalı olarak çalışmaya başlayarak SSK girişinin yapıldığını, SSK Sicil Numarasının .... olduğunu, sigortalı hizmet cetvelinde belirtilen tarihin hizmet başlangıcı olarak görülmediğini, ancak müvekkilinin ihtiyarlık arşivine sözlü olarak başvurduğunda, 01.08.1983 tarihli bir giriş bulunduğunun beyan edildiğini, bu tarihte giriş yapıldığının kanıtının SSK sicil numarası olduğunu belirterek, davacının sigorta başlangıcının 01.08.1983 olduğunun, o tarihte bir gün çalıştığının tespitini talep etmiştir.

II. CEVAP
1. Davalı Kurum vekili cevap dilekçesinde özetle davanın reddini istemiştir.

2.Diğer davalılar davaya cevap vermemiş, yapılan duruşmalara katılmamışlardır.

III. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI
İlk Derece Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile davanın kabulü ile davacının 01.08.1983 tarihinde 1 günlük çalışmışlığının (sigortalılığının) tespitine karar verilmiştir.

IV. İSTİNAF
A. İstinaf Yoluna Başvuranlar
İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davalı ... vekili istinaf başvurusunda bulunmuştur.

B. İstinaf Sebepleri
Davalı ... vekili istinaf dilekçesinde, davacının davasının koşullarının oluşmadığını, iza inlemesinde açıkça imzalar arasında irtibat tespit edilemediğinin belirtildiğini, davacının çalışmasına ilişkin belgelerin işveren tarafından verilip verilmediği, davalı işyerinde çalışmasının var olup olmadığı, çalışmanın konusu, başlangıç ve bitiş tarihleri ve alınan ücret konularında tanıkların sözleri değerlendirilirken gerçekten inandırıcı ve mevcut durumla uyumlu bilgilerinin olup olmadığının araştırılması gerektiğini, Mahkemece yeterince araştırma ve inceleme yapılmadığını, işyeri kayıtlarının incelenmediğini, dava konusu dönemle davalı işyerinden bildirimi yapılan sigortalı sayısı dikkate alınarak işyerinin kapsam ve kapasitesinin araştırılmadığını, salt tanık beyanlarına göre karar verildiğini, sigortasız çalıştırılma iddiası ile açılan davalarda işçiyi sigortasız çalıştıran dolayısıyla davanın açılmasına sebebiyet veren müvekkili kurum olmadığından aleyhe mahkeme masrafı ve vekalet ücretine hükmedilmesinin hukuka aykırı olduğunu belirterek, kararın kaldırılmasını talep etmiştir.

C. Gerekçe ve Sonuç
Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile "...somut olayda, 25.07.1967 doğumlu davacının davalıların murisine ait .... sicil numaralı iş yerinden davacının çalışmaya başladığına ilişkin 02.08.1983 tarihli işe giriş bildirgesi verildiği, davacının aynı zamanda işverinin oğlu olduğu, tek bordro tanığının ölü olduğu, emniyet araştırmasına göre komşu işyeri tanığının tespit edilemediği, dinlenen davacı tanığının ilgili işyerinin muhasebecisi olup davacının çalışmasını doğruladığı anlaşılmaktadır.

506 sayılı Kanun'un 60/G maddesi ile “18 yaşından önce malullük, yaşlılık ve ölüm sigortalarına tabi olanların sigortalılık süreleri 18 yaşını doldurdukları tarihte başlamış kabul edilir” hükme bağlanmıştır.

Tüm dosya kapsamından, davacının davalı iş yerinde mahkeme kararında belirtilen tarihte çalıştığının sabit olduğu, davacının bu çalışmasının 506 sayılı Kanun'un 60/G maddesi gereğince, 18 yaşından önceki döneme ait olması nedeni ile prim ödeme gün sayısına dahil edilmesi ve sigorta başlangıç tarihinin 18 yaşını ikmal ettiği tarih gözetilerek, davalı kurumca değerlendirilmesi gereken bir husus olduğu..." gerekçesiyle davalı Kurum vekilinin istinaf başvurularının esastan reddine karar verilmiştir.

V. TEMYİZ
A. Temyiz Yoluna Başvuranlar
Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davalı ... vekili temyiz isteminde bulunmuştur.

B. Temyiz Sebepleri
Davalı ... vekili istinaf dilekçe içeriğini tekrarla kararın temyizen bozulmasını talep etmiştir.

C. Gerekçe
1. Uyuşmazlık ve Hukuki Nitelendirme
Uyuşmazlık sigorta başlangıcının tespiti istemine ilişkindir.

2. İlgili Hukuk
1.6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 369 uncu maddesinin birinci fıkrası ile 370 ve 371 inci maddeleri.

2. 506 sayılı Sosyal Sigortalar Kanun'un 2, 6, 9, 60 ıncı maddesinin (G) bendi,79,108 inci maddesi hükümleridir.

Bir kimsenin sigortalı sayılabilmesi için sigortalı işe giriş bildirgesinin varlığı yeterli olmayıp, aynı zamanda o kimsenin Kanun'un belirlediği biçimde (506 sayılı Kanun'un 2 nci maddesi ve 5510 sayılı Kanun'un 4/a maddesi) eylemli olarak çalışması da koşuldur. Bu yön 506 sayılı Kanun'un 6 ncı maddesi ile 5510 sayılı Kanun'un 7/a maddesinde ve Yargıtay Hukuk Genel Kurulu'nun 1999/21-549-555, 2005/21-437-448 ve 2007/21-306-320 sayılı kararlarında da vurgulanmıştır. Bu bakımdan davacının işyerinde eylemli olarak çalışıp çalışmadığının yöntemince araştırılması gerektiği ortadadır.

Hizmet tespitinin bir türü olan sigortalılık başlangıç tespiti davasında, dava konusu dönem yönünden hem çalışmaların geçtiği işyerinin varlığı hem de sigortalının çalışmalarının gerçek ve sigortalı çalışma olduğunun hiçbir teredüte yol açmayacak şekilde ispatlanması gerekmektedir.

Bu tür davalar yalnızca bir günlük çalışmanın tespitinden ibaret olarak görülmemeli, bir günlük çalışmanın kabulü ile saptanacak sigortalılık başlangıcının sigortalıya sağlayacağı sigortalılık süresi ile birlikte kazandıracağı haklar dikkate alınmalı ve giriş bildirgesi ile birlikte eylemli çalışmanın bulunup bulunmadığı özellikle belirlenmelidir.

Bu da dava konusu çalışmaların sigortalı çalışma niteliğinde olup olmadığı, sigortalı çalışma niteliğinde ise çalışmanın varlığı yönünden dönemde bordrolu olan tanık, yoksa komşu işyeri tanığı araştırarak ifadelerinin alınması, varsa bu döneme ilişkin makbuz, fatura, defter gibi tüm kayıt ve belgelerin incelenmesi, 506 ve 5510 sayılı Kanunlar ile Yargıtay’ın yerleşik içtihatları gereğidir.

3. Değerlendirme
1.Sigortalılığın kabulü ve hüküm altına alınabilmesi için mutlak koşul niteliğindeki hizmet akdinin ve eylemli çalışmanın varlığı ortaya konulmalıdır. Buna göre eldeki davada, davacı adına ... ...-... tesisat unvanlı .... sicil no.lu iş yerinden 01.08.1983 tarihli işe giriş bildirgesi verildiği işe giriş bildirgesinde iş yeri adresinin Çankırı cad.Yiba çarşısı, kat:3 no:327 Ankara adresi olarak gösterildiği, işyeri tescil bilgilerinin dosyaya gelmediği, işyerinin dava konusu 1983/2 nci dönem bordrosu geldiği, bordroda adı bulunanlardan ...'in vefat etmiş olduğu,diğer iki kişi ... ve ...'un ise dinlenmediği,davalılar murisi ... ...'in gerçek kişi tacir olarak merkez adresi olan Farabi sok.no:9 Çankaya adresinde komşu iş yeri araştırması yapıldığı,Yiba çarşısı adresinde kapsamlı komşu işyeri araştırması yapılmadığı, eksik inceleme ve araştırmaya dayalı şekilde hüküm kurulduğu anlaşılmaktadır.

2.Bu nedenle Mahkemece, işe giriş bildirgesinde belirtilen Yiba çarşısı adresinde dava konusu dönemde davalı işyerine komşu iş yerleri ve sigortalı çalışanları SGK,vergi dairesi,belediye nezdinde araştırılarak belirlenmeli, bu kişilerin çalışma,vergi kayıtları da getirtilmek suretiyle beyanlarına başvurulmalı, her ne kadar emniyet tarafından yapılan komşu iş yeri araştırmasında, Han yönetiminden 01.08.1983 tarihinden komşu işyerinin tespit edilemediği,çarşının bu tarihten sonra bir kere yangın geçirdiği ve büyük ölçüde kayıtların yandığı belirtilmişse de Kurum tarafından dosyaya gönderilen işveren sicil dosyasında anılan adresteki sıhhi tesisat işyerine ilişkin 15.02.1982-31.12.1988 tarihleri arasındaki işyeri kayıtlarının Kurum denetmenince tetkik edildiğine dair 21.06.1990 tarihli denetim raporu görüldüğünden emniyet tutanağında belirtilen o döneme ait kayıtların bulunamayacağı yönündeki tespitin yerinde olmadığı da göz önünde bulundurulmalı, öte yandan komşu işyeri yada kayıtlı çalışanlarının tespit edilememesi halinde taraflardan davacının çalışmasını bilebilecek kişilerin kimler olduğu sorulmalı,belirlenecek kişiler dinlenmeli,böylelikle toplanan ve toplanacak tüm deliller birlikte değerlendirilmek suretiyle davacının gerçek çalışma olgusu, somut ve inandırıcı bilgilere dayalı biçimde ortaya koyulmalıdır.

3.Kabule göre de, 5510 sayılı Kanun'un Geçici 7 nci maddesi yollamasıyla uygulanan mülga 506 sayılı Kanun'un 60/G maddesinde "Bu maddenin uygulanmasında; 18 yaşından önce malullük, yaşlılık ve ölüm sigortalarına tabi olanların sigortalılık süresi, 18 yaşını doldurdukları tarihte başlamış kabul edilir. Ancak bu tarihten önceki süreler için ödenen malullük, yaşlılık ve ölüm sigortaları primleri prim ödeme gün sayılarının hesabına dahil edilir" hükmü öngörülmüştür.

Eldeki davada, davacının 25.07.1967 doğumlu doğumlu olduğu, tespitini talep ettiği 01.08.1983 tarihinde 16 yaşında olduğu, buna göre davacı yönünden sigortalılık başlangıç tarihinin 18 yaşını doldurduğu 25.07.1985 tarihi olmasına ve bu tarihten önceki hizmet süresinin de prim ödeme gün sayısına dahil edilmesi gerektiğine hükmedilmesi yerine yazılı şekilde karar verilmesi de isabetsizdir.

VI. KARAR
Açıklanan sebeple
1. Temyiz olunan, İlk Derece Mahkemesi kararına karşı istinaf başvurusunun esastan reddine ilişkin Bölge Adliye Mahkemesi kararının ORTADAN KALDIRILMASINA,

2. İlk Derece Mahkemesi kararının BOZULMASINA,

Dosyanın İlk Derece Mahkemesine, bozma kararının bir örneğinin Bölge Adliye Mahkemesine gönderilmesine,

19.03.2024 tarihinde oy birliğiyle karar verildi.