YARGITAY 10. HUKUK DAİRESİ

10. Hukuk Dairesi         2023/14318 E.  ,  2024/2035 K.
"İçtihat Metni"MAHKEMESİ : Ankara Bölge Adliye Mahkemesi 10. Hukuk Dairesi
SAYISI : 2022/652 E., 2023/1736 K.
KARAR : Esastan Ret
İLK DERECE MAHKEMESİ : Ankara 13. İş Mahkemesi
SAYISI : 2016/524 E., 2021/588 K.

Taraflar arasındaki hizmet tespiti davasından dolayı yapılan yargılama sonunda İlk Derece Mahkemesince davanın kabulüne karar verilmiştir.

Kararın davalı ve fer'i müdahil Kurum vekilleri tarafından istinaf edilmesi üzerine, Bölge Adliye Mahkemesince başvurunun esastan reddine karar verilmiştir.

Bölge Adliye Mahkemesi kararı davalı ve fer'i müdahil Kurum vekilleri tarafından temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçesinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi ... tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:

I. DAVA
Davacı vekili dava dilekçesinde özetle; davacı müvekkilinin davalıya ait işyerinde 1987 yılının Ağustos ayında çalışmaya başladığını, ancak davacı tarafından yapılan araştırmada davalının, davacının SGK'ya ilk girişini 16.04.1996 tarihinde yaptırdığı ve 4 ay sonra da tekrar çıkış verdiğini öğrendiğini, davacının 1987 yılının Ağustos ayından bu yana kesintisiz olarak davalıya ait işyerinde çalışmaya devam ettiğini, davacının halen davalıya ait işyerinde çalışmaya devam ettiğini, davacının davalıya ait işyerinde meyve-sebze kasalarını indirme bindirme işini yaptığını, davacının haftanın 6 günü davalıya ait işyerinde sabaha doğru saat 02.30'da işe başladığını, saat 14.00'de paydos ettiğini belirterek davacının 1987 yılı Ağustos ayından bu yana kesintisiz olarak davalı yanında çalıştığının, sigortalılık başlangıcının bu tarih olarak tespitini talep ve dava etmiştir.

II. CEVAP
1.Davalı vekili cevap dilekçesinde özetle davacının müvekkili işyerinde ve ona bağlı olarak çalışmadığını, davacının Toptancı Halinde “Çıkış” ya da “Orta Hamalı" denilen işi yaptığını, bu şahısların hiçbir işyerine bağlı olarak çalışmadığım, bu nedenle de işyerinden hiçbir ad altında ücret almadıklarını, Toptancı halinde çalışan hamalların kendi nam ve hesaplarına çalıştığını, dava dilekçesinde de belirtildiği üzere sebze ve meyve kasalarını indirip bindirme işini yaptıklarını, buna bağlı olarak ücretlerini, üretici bölgelerden toptancı haline mal gönderen müstahsillerden, bindirme ücretlerini ise toptancı halinden mal alan market, manav, pazarcı gibi esnaflardan günlük olarak aldıklarını, iş yerlerinde her gün aynı hamalların aynı sayıda çalışmasının söz konusu olmadığını, ödemelerin hamallar arasında günlük olarak paylaşıldığını, davacının 1996 yılında davacıya ait SGK girişinin yapılmış olmasının arada iş akdinin varlığına delalet ettiğini iddia etmeye çalışsa da. bunun doğru olmadığını, oğlu ... Bal’ın hastalığı ve tedavisi konusunda sıkıntı çeken davacıya sigorta yaparak, Kurum güvencesinden faydalanmasını sağlamaya yönelik bir işlem olduğunu, bu nedenle yapılan iyiliği kötüye kullanma ve bu yönüyle menfaat sağlama amacıyla açılan davayı kabul etmediklerini, kaldı ki davacının kesintisiz olarak çalışma iddiasının da doğru olmadığını, işyerine gelip mal taşımasının aralıklarla ve kendi iradesine bağlı olarak cereyan ettiğini, davalı müvekkilinin bu konuda işe zorlama gibi bir takdir yetkisi veya işten çıkarma gibi bir hakkının söz konusu olmadığını beyanla, davanın reddini istemiştir.

2.Fer'i müdahil Kurum vekili cevap dilekçesinde özetle müvekkili Kurum aleyhine açılmış olan iş bu davanın müvekkili idare bakımından öncelikle husumet, akabinde tüm ilk itirazların (zamanaşımı vs.) yönünden reddinin gerektiğini, davalı müvekkili Kurum aleyhine açılmış olan hizmet tespit davalarında Kurum’un dava sıfatı yönünden davalı olmasının mümkün olmadığını, 5521 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu'nun 7 nci maddesi hükmü gereği davadaki sıfatlarının ihbar olunan olması gerektiğini beyanla, davanın reddini istemiştir.

III. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI
İlk Derece Mahkemesince özetle "İlk Derece Mahkemesince; "Davacının davasının kabulü ile davacının davalı nezdinde 15.08.1987 ile 24.11.2016 tarihleri arası kesintisiz olarak çalıştığının tespitine karar verilmiştir." karar verilmiştir.

IV. İSTİNAF
A. İstinaf Yoluna Başvuranlar
İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davalı ve fer'i müdahil Kurum vekilleri istinaf başvurusunda bulunmuştur.

B. İstinaf Sebepleri
1.Davalı vekili istinaf dilekçesinde özetle; Mahkemece verilen kararın hukuka uygun olmadığı, hukuka aykırı olarak verilen kararın kaldırılması gerektiği, yerel mahkemenin yeniden yargılama yapılması gerektiği gerekçeleri ve resen tespit edilecek gerekçelerle kararın kaldırılmasını ve talep doğrultusunda davanın reddine karar verilmesini istemiştir.

2.Fer'i müdahil Kurum vekili istinaf dilekçesinde özetle Mahkemece verilen kararın haksız ve hukuka aykırı olduğundan kaldırılması gerektiği, çalışma konusu işin niteliği, devamlılık gösterip göstermediği dikkate alınarak ücret konusunun titizlikle araştırılması gerektiği, dava konusu işlemle ilgili olarak Kurumca tesis edilen işlemde kanun ve mevzuat hükümlerine aykırılık bulunmadığı, yargılama sırasında yeterli araştırma yapılmadan eksik araştırma ile hüküm kurulduğu gerekçeleri ve re'sen tespit edilecek gerekçelerle kararın kaldırılmasını ve talep doğrultusunda davanın reddine karar verilmesini istemiştir.

C. Gerekçe ve Sonuç
Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile istinaf başvurusunun esastan reddine dair karar verilmiştir.

V. TEMYİZ
A. Temyiz Yoluna Başvuranlar
Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davalı ve fer'i müdahil Kurum vekilleri temyiz isteminde bulunmuştur.

B. Temyiz Sebepleri
1.Fer'i müdahil Kurum vekili özetle istinaf sebepleri doğrultusunda temyiz talebinde bulunmuştur.

2.Davalı vekili istinaf dilekçesinde özetle kararın bozulmasını talep etmiştir.

C. Gerekçe
1. Uyuşmazlık ve Hukuki Nitelendirme
Uyuşmazlık, hizmet tespiti istemine ilişkindir.

2. İlgili Hukuk
6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun (6100 sayılı Kanun) 369 uncu maddesinin birinci fıkrası ile 370 ve 371 inci maddeleri

3. Değerlendirme
Eldeki dava dosyası incelendiğinde, Mahkemece hizmet tespitine yönelik kurulan hükmün eksik araştırmaya dayalı olduğu, özellikle tanıkların verdiği ifadeler bir bütün halinde değerlendirildiğinde, davacının bu iş yerinde hangi yıllarda, ayda kaç gün ve ne kadar süreyle çalıştığı, ücret hususunda davalıyla nasıl bir anlaşmalarının olduğu gibi hususların tespitinin yapılamadığı gibi dinlenen tanık ifadeleri arasındaki çelişkilerin de giderilmediği görülmektedir. Bu yüzden davaya konu çalışmanın gerçekliği, işin ve iş yerinin kapsam ve niteliğiyle süresinin belirlenebilmesi amacıyla, dava konusu dönemde davacı ile birlikte çalışan kişiler ile aynı yörede komşu veya benzeri işleri yapan başka işverenler ve bu işverenlerin çalıştırdığı bordrolara geçmiş kişiler resen saptanarak, çalışmaların varlığı ve süresi yönünden bilgi ve görgülerine başvurulmalı, sigortalının kayıtlarda gözükmeyen çalışmalarının hangi nedenlerle kayıtlara geçmediği ya da bildirim dışı kaldığı hususu gereğince tespit edilerek, davalı iş yerinde tespiti istenen dönemde Kurum müfettişlerince ve vergi denetmenlerince inceleme yapılıp yapılmadığı sorulmalı, inceleme yapılmışsa ilgili belgeler getirtilmeli, yargılama sürecinde dinlenen tanık anlatımları arasındaki çelişkiler giderilmeli ve tanık beyanlarının değerlendirilmesinde; iş yerinin kapsamı, kapasitesi ile işin ve iş yerinin niteliği nazara alınmalıdır. Bunun yanında, Ankara Toptancı Hal Çalışanları Derneği tarafından verilen 23.06.2017 tarih ve 163 sayılı; “Sebahattin Bal'ın derneğe üye olmamakla birlikte Ankara Toptancı halinde çalışan işçilerin herhangi bir komisyoncuya bağlı olarak çalışmadıkları (kendi nam ve hesabına çalıştıkları) ücretlerini de hale sebze ve meyve gönderen müstahsilin ve halden sebze ve meyve alan market, manav, pazarcı, otel restoran ve seyyarlardan indirme taşıma ve araba üst yıkma bedellerini ürün gönderen ve alanlardan iniş ve çıkış ücreti adında aldıklarından, komisyonculardan herhangi bir ücret almadıklarına”dair yazı ile 16.07.2015 tarih ve 2015/29 dosya numaralı Ankara Valiliği Hal Hakem Heyeti Başkanlığı Ankara Hal Hakem Heyeti Kararında “Ankara Sebze ve Meyve Toptancı halinde üç çeşit eleman çalıştığı, bunların; Katipler (Kasiyer) denilen ön muhasebe elemanı olarak işyerine bağlı maaşlı ve sigortalı çalışanlar olduğu, Peştekarlar (satış elemanları veya tezgahtarlar) işyerine bağlı maaşlı ve sigortalı çalışan kişiler olduğu, Çıkışçılar (Hamallar, Taşıyıcılar) çıkış tabir edilen bu kişilerin işyerlerine bağlı olmayıp kendi nam ve hesaplarına çalışan kişiler olduğu, Çıkışçıların ücretlerini (mal, ürün) sebze meyve satın alan kişiden taşıdıkları kasa veya kap başına aldığı, eğer mal ürün işyerlerine indirilecek ise yine kasa veya kap adedine göre işyerine mal gönderen üretici veya tüccarlardan ücretlerini aldığına...” dair yazı içerikleri göz önünde bulundurulmalı, davacının sigorta sicil dosyası getirtilerek çalışmasına konu bildirimlerin neden işlenmediği ile bildirimler ve kayıtlar arasındaki çelişkinin sebebi Kurumdan sorulmalı ayrıca davacının davaya konu dönemde sadece davalıya mı bağlı çalıştığı yoksa tüm esnafa mı hizmet verdiği hususu da açıklığa kavuşturulup uyuşmazlık konusu olay, hiçbir kuşku ve duraksamaya yer bırakmayacak biçimde çözümlenip varılacak sonuca göre bir karar verilmelidir.

VI. KARAR
Açıklanan sebeplerle;
1. Temyiz olunan, İlk Derece Mahkemesi kararına karşı istinaf başvurusunun esastan reddine ilişkin Bölge Adliye Mahkemesi kararının ORTADAN KALDIRILMASINA,

2. İlk Derece Mahkemesi kararının BOZULMASINA,

Dosyanın İlk Derece Mahkemesine, bozma kararının bir örneğinin Bölge Adliye Mahkemesine gönderilmesine,

Peşin yatırılan temyiz harcın istek halinde ilgiliye iadesine,

29.02.2024 tarihinde oy birliğiyle karar verildi.