YARGITAY 10. HUKUK DAİRESİ

10. Hukuk Dairesi         2023/13796 E.  ,  2024/321 K.
"İçtihat Metni"MAHKEMESİ : Kayseri Bölge Adliye Mahkemesi 7. Hukuk Dairesi
SAYISI : 2023/1279 E., 2023/1030 K.
KARAR : Esastan ret
İLK DERECE MAHKEMESİ : Divriği Asliye Hukuk (İş) Mahkemesi
SAYISI : 2022/30 E., 2023/26 K.

Taraflar arasındaki tespit davasından dolayı yapılan yargılama sonunda İlk Derece Mahkemesince davanın kabulüne karar verilmiştir.

Kararın davalılar vekili tarafından istinaf edilmesi üzerine, Bölge Adliye Mahkemesince başvuruların esastan reddine karar verilmiştir.

Bölge Adliye Mahkemesi kararı davalılar vekilleri tarafından temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçelerinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi ... tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:

I. DAVA
Davacı vekili, müvekkilinin... T.C.kimlik nolu .....4459 SGK sicil nolu ... 21.03.2005 tarihinden itibaren 31.12.2007 tarihine kadar ... iş yeri sicil nolu ... Madencilik San. ve Tic. Ltd. Şti'nin Divriği ilçesinde bulunan ... Madencilik A.Ş. maden sahasında 650,00 TL net (ikramiye, fazla mesai, prim ve sair hariç) ücretle şoför ve mekanikçi çalıştığını, müvekkilin ... Madencilik San ve Tic. Ltd. Şti 'nin Divriği ilçesinde bulunan ... Madencilik A.Ş. maden sahasında 1193 diye tabir edilen yeraltı maden sahasında 01.05.2006-31.05.2006 tarihi ile 01.06.2007-31.06.2007 tarihleri arasında yeraltı bulunan iş yerinde bantyolu kurulum, bakım, onarım ve tamiri işinde hizmet türü kodunun 4/a kapsamında çalışmasına ve hizmet vermesine rağmen SGK kayıtlarında müvekkilin belirtilen tarihler arasında geçen hizmetinin yerüstü olarak sehven yapılan hata ile SGK kaydı yapıldığını, oysa müvekkilin ... Madencilik A.Ş.maden sahasında 1193 diye tabir edilen yeraltı maden sahasında 01.05.2006-31.05.2006 tarihi ile 01.06.2007-31.06.2007 tarihleri arasında yeraltı maden işçisi (mekanikçi) olarak hizmet verdiğini, müvekkilin belirtilen tarihler arasında geçen hizmetinin yeraltı olmasına rağmen davalı şirket veya Kurum tarafından sehven hata ile yerüstü olarak kayıt edildiğini, davalı şirket müvekkilin çalıştığı iş yerini 2005 yılında ihale ile ... Madencilik A.Ş'den ihale ile aldığını, 31.12.2007 tarihine kadar da ihale ile aldığı maden sahasında çalışmış bulunduğunu, davalı şirket ihale ile aldığı iş yerinde 2006 yılı ve 2007 yılında yılda bir kez ve bir ay boyunca 1193 diye tabir edilen bantyolu yeraltı maden sahasında bakım, onarım tamir ve tadilat çalışması olduğundan dolayı, yukarıda belirtilen tarihlerde müvekkilin bu yeraltında çalıştırıldığını ve müvekkilin de çalışmak suretiyle hizmet verdiğini, Mahkeme tarafından tanıkların beyanı alındığında, SGK dosyası istenildiğinde ve ... Madencilik şirketine müzekkere yazılarak 1193 diye tabir edilen yeraltı maden sahasında yer altı bant yolunun 2006 ve 2007 yıllarına ait bakım, onarım, tadilat ve tamir tarihleri ve belgeleri istenildiğinde, kolluk tarafından araştırma yapıldığında ve re 'sen deliller toplandığında iddialarında haklı olduklarının sabit olacağını, açıklanan sebeplerden dolayı müvekkilin ... Madencilik San ve Tic. Ltd. Şti 'nin Divriği ilçesinde bulunan ... Madencilik A.Ş. maden sahasında 1193 diye tabir edilen yeraltı maden sahasında 01.05.2006-31.05.2006 tarihi ile 01.06.2007-31.06.2007 tarihleri arasında geçen hizmetin yeraltı maden işçisi olarak (hizmet türünün 4/A olarak) düzeltilmesi için iş bu nedenlerden ötürü davayı açtıklarını, müvekkilin davalı taraf ... Madencilik San ve Tic. Ltd, Şti.'nin Divriği ilçesinde bulunan ... Madencilik A.Ş. maden sahasında 1193 diye tabir edilen yeraltı maden sahasında 01.05.2006-31.05.2006 tarihi ile 01.06.2007-31.06.2007 tarihleri arasında geçen hizmetinin yeraltı işçisi olarak çalışmalarının tespitine ve belirtilen tarihler arasında geçen hizmetinin SGK kayıtlarında hizmet türü kodunun 4/A olarak düzeltilmesine karar verilmesini talep etmiştir.

II. CEVAP
Davalı ... Madencilik A.Ş. vekili, açılan davanın hak düşürücü süre geçtikten sonra açıldığını, davanın ilk olarak hak düşürücü süre yönünden reddini talep ettiklerini, davacının müvekkil şirkette iddia ettiğinin aksine sadece şoför olarak çalıştığını, belirttiği dönemler de dahil hiçbir zaman tüm çalışma süresi içinde mekanikçi, bant yolu kurulum bakım onarım ve tamir görevi yapmadığını ve yeraltı çalışması bulunmadığını, bu hususun ispat yükünü üzerilerine almadıklarını, aynı dönem birlikte çalışmış tanıklarla ispat edileceğini, müvekkil şirket ... A.Ş. 'nin yükleniliciliği altında açık ocak dekapaj işi yapmış, davacı da bu işte (açık ocakta) şoför olarak çalıştığını, davacının yer altında çalışması olsaydı SGK 'dan celbini talep edilen hizmet dökümünde hizmetin niteliğinin bu şekilde görüneceğini, davacının iddia ettiği gibi müvekkilin üst işveren ile yaptığı sözleşme bant yolunun kurulum, bakım, onarım, tadilat ve tamirat işi olmadığını, müvekkil dekapaj ile bant ve kamyonlarla cevher naklini yaptığını, açıklanan sebeplerle haksız ve mesnetsiz açılan davanın reddine karar verilmesini talep etmiştir.

Davalı Kurum vekili, davacı tarafın hizmet tespiti talepli olan davasını kabul etmediklerini, davacının herhangi bir Kurumda çalışıp çalışmadığı, hangi şartlar altında veya hangi tarihler arasında çalıştığı hususunun ve çalışma şartlarının Kurumca bilinmesinin mümkün olmadığını, bu hususun bilinmesi için müvekkil Kuruma bir yükümlülük yüklenmediğini, müvekkil Kurum kendisine yapılan bildirimler neticesinde işlem tesis ettiğini, davayı kabul anlamına gelmemekle birlikte kanun tarafından öngörülen 5 yıllık hak düşürücü sürenin geçtiğini, dolayısıyla açılan haksız davanın reddi gerektiğini, kabul kararı verilecek olması halinde ise feri müdahil konumunda bulunan müvekkil Kurum yönünden yargılama gideri ve vekalet ücreti konusunda aleyhe karar verilmemesi gerektiğini, açıklanan nedenlerle açıkça usul ve yasaya aykırılıklar içeren haksız davanın reddine karar verilmesini talep etmiştir.

III. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI
İlk Derece Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile "... Somut olayda dinlenen kamu tanıklarından ...; davacıyı aynı iş yerinde çalışmaları sebebi ile tanıdığını, davacının A kafa olarak tabir edilen açık maden sahasında bakımcı olarak çalıştığını, yer altındaki kırıcı, elek, yürüyen bant vesair makinaların bakımı için ihtiyaç olduğunda aşağıya indiğini, davacının yer altına sadece bakım zamanlarında geldiğini, davacının 2006 ve 2007 yıllarındaki bakımlarda aşağıya inerek yer altındaki bakım işini yaptığını, bakımları genelde yılın 6. ve 7. aylarında yaptıklarını, ...; davacının A kafada çalıştığını, ancak 2006 yılının 5. ayı ve 2007 yılının 6. Ayında aşağıya inip kırıcıya veya başkaca yer altındaki işlemlere yardım ettiğini bildiğini, ...; davacının yer altındaki makinaların bakım zamanı bakıma yardıma geldiğini, bakımın 5. ayda yapıldığını, davacının 2006 ve 2007 yıllarında bakıma geldiğini, ...; davacının 2006 ve 2007 yıllarında bir ay yer altında bakım zamanı yardıma geldiğini, davacı tanıklarından; ....; davacının yer üstünde çalıştığını ancak bakım-onarım olduğu zaman yer altında da çalıştığını, Mayıs Haziran aylarında tesisteki makinaların bakım onarımı için yeraltında çalıştığını, 2006 Mayıs ve 2007 Haziran aylarında davacının yer altı işçisi olarak çalıştığını, ... .....; davacının bakımcı olarak yer üstünde A kafada çalıştığını, kendisini yeraltı sorumlusu olarak çalıştığını, bakım için yer üstünden de eleman çağırdıklarını, bakım işlerinin 5. ve 6. aylarda olduğunu, davacının 2006 mayıs ve 2007 haziran aylarında bakımlar için yer altında çalıştığını, ....; davacının yer üstünde çalıştığını, bakım olduğu zamanlarda yer altına çağrıldığını, davacının 2006 yılının 5. ayında 2007 yılının 6. ayında bakım için yer altında çalıştığını, davalı tanıklarından; ...; davacının hep kamyon şöförü olarak çalıştığını, yer altında görevlendirmeyle çalıştıysa da bilmediğini, ...; davacının kamyon şoförü olarak çalıştığını beyan etmişlerdir. Beyanlar incelendiğinde davacının talep ettiği 2006 yılı Mayıs ve 2007 yılı Haziran aylarında yeraltında çalıştığı anlaşılmıştır.

Davacının 11.06.2019 tarihinde SGK başvuru şartını yerine getirdiği, SGK gelen yazı cevabında davacının talebinin reddine karar verilmiş olmakla dava şartı gerçekleşmiştir.

Tüm dosya kapsamı hep birlikte değerlendirildiğinde; dava konusu hizmetlerin tespiti için bilirkişi incelemesi yapılmış ve kamu tanıkları, davacı tanıklarının beyanları da dikkate alındığında davacının 01.05.2006-31.05.2006 ve 01.06.2007-30.06.2007 tarihleri arasında yer altında bulunan makinelerin bakım ve onarım işinde yeraltında çalıştığı anlaşıldığından, 01.05.2006-31.05.2006 tarihleri ile 01.06.2007-30.06.2007 tarihleri arasında geçen hizmetinin yeraltında maden işyerinde çalışan olarak hizmet türü kodunun "4/A" sigorta kolunun "4" olarak değiştirilmesine, sonuç olarak davacının işbu davada haklı olduğu anlaşıldığı" gerekçesiyle;

"Davanın kabulü ile

1-Davacının davalı ... Madencilik Sanayi ve Ticaret A.Ş. (işyeri sicil no:...) adlı işyerinde 01.05.2006-31.05.2006 tarihleri ile 01.06.2007-30.06.2007 tarihleri arasında geçen hizmetinin yeraltı maden sahasında geçtiğinin tespitine,

2-Davacının 01.05.2006-31.05.2006 tarihleri ile 01.06.2007-30.06.2007 tarihleri arasında geçen hizmetinin yeraltında maden işyerinde çalışan olarak hizmet türü kodunun "4/A" sigorta kolunun "4" olarak değiştirilmesine" karar verilmiştir.

IV. İSTİNAF
A. İstinaf Yoluna Başvuranlar
İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davalılar vekilleri istinaf başvurusunda bulunmuştur.

B. İstinaf Sebepleri
Davalı Kurum vekili; kişinin sigortalı olarak çalıştırılıp çalıştırılmadığı ile hangi şartlarda çalıştırıldığını Kurumun denetleme yükümlülüğünün olmadığını, bu hususta sorumluluğun işçiyi çalıştıran işverende olduğunu, davacının yer altında çalışmadığını istinaf başvuru sebebi olarak ileri sürmüş

Davalı şirket vekili; davacının davalı şirkette şoför olarak çalıştığını, hiç bir zaman yeraltında çalışmadığını istinaf başvuru sebebi olarak ileri sürmüştür.

C. Gerekçe ve Sonuç
Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile "... Kaldırma - gönderme ilamından sonra; Kuruma yapılan zorunlu başvuru olumsuz cevaplanmış, davacının talebinin yeraltı maden işinde çalışmasından dolayı fiili hizmet zammından yararlanmaya ilişkin olduğu anlaşılmıştır. Bakımcı olarak çalışan davacının; yer altına inerek makine bakımlarını yaptığı tanık beyanları ile anlaşıldığından, davanın kabulüne dair karar isabetli görülmüş olup, istinaf sebepleri yerinde görülmemiştir.

Bu halde incelenen kararın usûl ve esas yönlerden hukuka uygun olduğu anlaşılmış ve HMK'nin 353/1-b maddesinin (1) numaralı alt bendi uyarınca davalılar vekillerinin istinaf başvurularının esastan reddine" karar verilmiştir.

V. TEMYİZ
A. Temyiz Yoluna Başvuranlar
Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davalılar vekilleri temyiz isteminde bulunmuştur.

B. Temyiz Sebepleri
Davalı Kurum vekili, istinaf dilekçesinde öne sürdüğü sebeplerle kararın bozulması ile davanın reddine karar verilmesini talep etmiştir.

Davalı şirket vekili, istinaf dilekçesinde öne sürdüğü sebeplerle kararın bozulması ile davanın reddine karar verilmesini talep etmiştir.

C. Gerekçe
1. Uyuşmazlık ve Hukuki Nitelendirme
Uyuşmazlık,01.05.2006-31.05.2006 ile 01.06.2007-31.06.2007 tarihleri arasında bildirilen hizmetlerin yeraltında geçtiğinin tespiti istemine ilişkindir. ilişkindir.

2. İlgili Hukuk
506 sayılı Kanun'un 60 ıncı madesinde “b - 50 yaşını dolduran ve malullük, yaşlılık ve ölüm sigortalarına tabi çalışmalarının en az 1800 gününü Sosyal Güvenlik ve Çalışma bakanlıklarınca tespit edilen maden işyerlerinin yeraltı işlerinde geçirmiş bulunan. Sigortalılar da (A) bendinin (a) veya (b) fıkralarında belirtilen diğer şartlara yaşlılık aylığından yararlanırlar. E) Sosyal Güvenlik ve Çalışma Bakanlıklarınca tespit edilen maden işyerlerinin yeraltı veya yeraltı münavebeli işlerinde en az 1800 gün çalışmış bulunan sigortalıların, bu işlerdeki prim ödeme gün sayıları toplamına dörtte biri eklenir ve toplamı, bunların Malullük, Yaşlılık ve Ölüm Sigortaları primi ödeme gün sayısı olarak kabul edilir. 01.04.1954 tarihinden beri yeraltı veya yeraltı münavebeli işlerde çalışmış olan sigortalılar hakkında da yukarıdaki fıkra hükmü uygulanır.” düzenlemesi mevcuttur.

3. Değerlendirme
Dosyadaki bilgi ve belgelerden, davacının 01.05.2006-31.05.2006 ile 01.06.2007-31.06.2007 tarihleri arasında davalı işyerinden bildirildiği, Mahkemece yapılan tahkikat sonucunda davanın kabulü ile davacının bildirilen sürede yeraltında çalıştığının tespitine karar verildiği anlaşılmaktadır ancak yapılan araştırma hüküm kurmaya yeterli değildir.

Mahkemece, temyiz aşamasında dosyaya ibraz edilen belgelerde davalı işyerinin açık maden işletmesi olduğu belirtilmiş olmakla Mahkemece bu işyerinde yeraltı madenciliği yapılıp yapılmadığı araştırılmalı ve yeraltı madenciliği yapılmıyorsa davanın reddine karar verilmesi gerekirken yazılı şekilde hüküm tesisi usul ve yasaya aykırı olup, bozmayı gerektirir.

Bu maddi ve hukuki olgular göz ardı edilerek eksik araştırma ve inceleme sonucu yanılgılı değerlendirme ile yazılı şekilde hüküm kurulması, usul ve yasaya aykırı olup, bozma nedenidir.

VI. KARAR
1. Temyiz olunan, İlk Derece Mahkemesi kararına karşı istinaf başvurusunun esastan reddine ilişkin Bölge Adliye Mahkemesi kararının ORTADAN KALDIRILMASINA,

2. İlk Derece Mahkemesi kararının BOZULMASINA,

Aşağıda yazılı temyiz harcının temyiz eden ilgiliden alınmasına,

Dosyanın kararı veren İlk Derece Mahkemesine, bozma kararının bir örneğinin kararı veren Bölge Adliye Mahkemesine gönderilmesine,

18.01.2024 tarihinde oy birliğiyle karar verildi.