YARGITAY 10. HUKUK DAİRESİ

10. Hukuk Dairesi         2023/13491 E.  ,  2024/3205 K.
"İçtihat Metni"MAHKEMESİ :İş Mahkemesi
SAYISI : 2021/198 E., 2022/329 K.
KARAR : Kısmen kabul

Taraflar arasında mahkemede görülen maddi ve manevi tazminat davasında verilen karar hakkında yapılan temyiz incelemesi sonucunda, Dairece Mahkeme kararının bozulmasına karar verilmiştir.

Mahkemece bozmaya uyularak yeniden yapılan yargılama sonucunda; davalılar ... İnş. San. Yat. ve Tur. A.Ş. ile ...yönünden davanın reddine, diğer davalı ... İnş. San. Tic. Ltd. Şti. yönünden ise davanın kabulüne karar verilmiştir.

Mahkeme kararı davacılar vekili tarafından temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı, ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçesinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi ... tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:

I. DAVA
Davacılar vekili özetle; davacı kazalı...in meydana gelen iş kazasında sürekli iş göremezliğe uğrayacak şekilde yaralandığı, kazanın oluşumunda davalıların kusurlu olduklarından bahisle davacı kazalı ... için 356.522,62 TL maddi, 100.000,00 TL manevi, davacı eş ... için 50.000,00 TL manevi, davacı çocuklar Ahmet Emre ve Özlem için 25.000,00'er TL manevi tazminatın davalılardan tahsilini talep ve dava etmiştir.

II. CEVAP
Davalılar vekilleri özetle davanın reddine karar verilmesi gerektiğini savunmuşlardır.

III. MAHKEME KARARI
Mahkemenin 07.06.2016 tarih ve 2012/110 Esas, 2016/158 Karar sayılı kararıyla; iş kazası sonucunda davacının %69,00 oranında sürekli iş göremezliğe uğradığı, kazanın oluşumunda dava dışı sürücü ...'un %100 oranında kusurlu olduğu kabulünden hareketle tüm davalılar yönünden davacıların maddi ve manevi tazminat istemlerinin kabulüne karar verilmiştir.

Anılan mahkeme kararına karşı davalılar ... İnşaat ile ... İnşaat vekilleri tarafından temyiz yoluna başvurulması üzerine Yargıtay (Kapatılan) 21. Hukuk Dairesinin 24.04.2018 tarih, 2016/15439 Esas, 2018/4165 Karar sayılı kararı ile sair temyiz itirazları incelenmeksizin somut olayda Yerel Mahkemenin 07.06.2016 tarihli hükmünün gerekçesinde davacıların iddialarından, davalı ... Sanayi ve Ticaret Ltd. Şti.'nin savunmasından bahsedilmesine karşın diğer davalıların savunmalarından bahsedilmemesi, davalıların hangi nedenlerle hüküm altına alınan tazminatlardan sorumlu tutulduklarının açıklanmaması, özellikle tarafların anlaşamadıkları sorumluluk gibi hususlar ile diğer ihtilaflı konular hakkındaki delillerin tartışılmaması, delillerin ret ve üstün tutulma sebeplerinin belirtilmemesi, varılan sonucun hukuki sebeplerinin gösterilmemesinin isabetsiz olduğundan bahisle mahkeme kararının bozulmasına karar verilmiştir.

Mahkemece bozmaya uyularak verilen 18.12.2018 tarih ve 2018/283 Esas, 2018/430 Karar sayılı kararla davalıların asıl işveren ve alt işveren oldukları, alt işveren İmge şirketinin dava dışı sürücü ...’un kusurundan dolayı istihdam eden, araç maliki ve işleten sıfatı ile müştereken ve müteselsilen sorumlu olduğu, davalılar ... ve ... şirketlerinin ise asıl işveren olmalarından dolayı alt işverenle birlikte müteselsilen sorumlu oldukları kabulünden hareketle tüm davalılar yönünden davacıların maddi ve manevi tazminat istemlerinin kabulüne karar verilmiştir.

IV. BOZMA VE BOZMADAN SONRAKİ YARGILAMA SÜRECİ
A. Bozma Kararı
Mahkemesinin yukarıda belirtilen 18.12.2018 tarihli kararına karşı süresi içinde davalılar ... İnşaat ile ... İnşaat vekilleri tarafından temyiz isteminde bulunulmuştur.

Dairemizin 25.05.2021 tarih ve 2020/7291 Esas, 2021/6860 Karar sayılı kararı ile sair temyiz itirazları incelenmeksizin somut olayda kaza ile davalı ... İnş. San. Tic. Ltd. Şti.’nin diğer davalılar ... İnş. San. Yat. ve Tur. A.Ş. ve ...nden aldığı Bürnük Köyünde bulunan taş ocağının işletilmesi işi arasında bağlantı bulunup bulunmadığı, dolayısıyla trafik kazasının bu ilişkinin gerektirdiği iş ve faaliyet kapsamında bir faaliyetin yürütülmesi esnasında mı yoksa davalı ... İnş. San. Tic. Ltd. Şti.’nin bu ilişki (taş ocağının işletilmesi) dışındaki başka iş ve işyerlerindeki bir faaliyetin yürütülmesi kapsamında mı meydana geldiği, kazanın meydana geldiği bölgede davalı ... İnş. San. Tic. Ltd. Şti.’nin davacıyı çalıştırdığı başka iş ya da işyerlerinin bulunup bulunmadığı araştırılarak, ayrıca kazanın oluş biçimi, davacı kazalının, araç sürücüsü ... ile davalı ... İnş. San. Tic. Ltd. Şti.’nin yetkilisi...‘in inceleme raporundaki ve kollukta alınan ifadeleri, toplanacak tüm delillerle birlikte değerlendirilip irdelenerek söz konusu kazanın 4857 sayılı yasa kapsamında asıl/alt işverenlik ilişkisi içinde gerçekleşip gerçekleşmediği açık bir şekilde belirlendikten sonra oluşacak sonuca göre bir karar verilmesi gerektiğinden bahisle mahkeme kararının bozulmasına karar verilmiştir.

B. Mahkemece Bozmaya Uyularak Verilen Karar
Mahkemece Dairemizin 25.05.2021 tarihli bozma ilamına uyulduktan sonra verilen temyiz incelemesine konu 01.11.2022 tarih, 2021/198 Esas, 2022/329 Karar sayılı kararla kazanın davalılar ... ve ... firmalarınca İmge firması arasında yapılan sözleşmeye dayalı bir işten kaynaklanmadığı, makinenin ... firmasınca yapılan iş alanı içinde olduğu, iş bu nedenlerle de ... ve ... firmalarının sorumlu tutulamayacağı, %100 kusurlu bulunan dava dışı sürücü ...'un işvereni sıfatı ile davalı ... şirketinin hüküm altına alınan tazminatlardan sorumlu olduğu kabulünden hareketle davalılar ... ve ... şirketileri yönünden davanın reddine, diğer davalı ... şirketi yönünden davacıların maddi ve manevi tazminat istemlerinin kabulüne karar verilmiştir.

V. TEMYİZ
A. Temyiz Yoluna Başvuranlar
Mahkemenin yukarıda belirtilen 25.05.2021 tarihli kararına karşı süresi içinde davacılar vekili temyiz isteminde bulunmuştur.

B. Temyiz Sebepleri
Davacılar vekili temyiz dilekçesinde özetle, toplanan deliller ve gerekçeli kararda yapılan tespitlere göre davacının, başka bir şantiyede çalışmak için değil, taş ocağında çalıştırılan ve kendisin de kullandığı iş makinesinin taş ocağına getirtilmesi sırasında, yani asıl işverenler davalılar ... ve ... firmalarınca İmge firması arasında yapılan sözleşmeye dayalı bir işten dolayı kazalandığını, Mahkemece kazanın bu şekilde gerçekleştiğinin göz ardı edildiğini, dar çerçeveden olaya bakılarak kazanın meydana geldiği yerin dava dışı ... firmasınca yapılan iş alanı içinde olduğu gerekçesiyle davanın reddi yoluna gidildiğini, dava konusu olayda, davalılar ... şirketi ve ... şirketinin asıl sorumluluğun diğer davalı ... şirketinde olduğunu savunarak sorumluluktan kurtulmaya çalıştıklarını, kendi sorumluluklarındaki şantiyelerinden bir iş makinesinin nasıl çıkarıldığını, kendi sorumluluklarındaki şantiyelerindeki yatakhanelerden işçiyi yabancı plakalı bir aracın nasıl alıp götürebildiğini açıklayamadıklarını, burada işçiyi gözetleme ve koruma yükümlülüğünün ihlal edildiğini, davacı müvekkilinin başka bir iş için değil kendi sorumluluğundaki bir işmakinesinin yine davalıların sorumluluğundaki işsahasına getirtilmesi sırasında işkazası geçirdiğini, söz konusu taşocağının her iki ihale işi için de kullanıldığı da gözetildiğinde, sırf dava dışı .... firmasının iş alanında kazanın meydana gelmesinin davalılar .... ve ... firmalarını sorumluluktan kurtarmayacağını, kabul etmemekle beraber, Mahkemece davalılar ... şirketi ve ... şirketi yönünden davanın reddine gerekçe yapılan sebeplerin, bu davalılar açısından husumet yokluğunu doğuracak sebepler olduğundan davacılar aleyhine hükmedilen yargılama gideri ve vekalet ücretlerinin de fazla hesaplandığını düşündüklerini ileri sürerek mahkeme kararının bozulmasını talep etmiştir.

C. Gerekçe
1. Uyuşmazlık ve Hukuki Nitelendirme
Uyuşmazlık, iş kazasından kaynaklanan maddi ve manevi tazminat istemlerine ilişkindir.

2. İlgili Hukuk
6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun geçici 3 üncü maddesi gereğince uygulanması gereken HUMK’nun 438/7 nci maddesi, Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi'nin 7 nci maddesinin ikinci fıkrası.

3. Değerlendirme
Tarafların iddia, savunma ve dayandıkları belgelere, uyuşmazlığın hukuki nitelendirilmesi ile uygulanması gereken hukuk kurallarına, dava şartlarına, yargılamaya hâkim olan ilkelere, ispat kurallarına ve temyiz olunan kararda belirtilen gerekçelere göre davacılar vekilinin aşağıdaki bendin kapsamı dışındaki temyiz itirazları yerinde görülmemiştir.

Husumet Türk Dil Kurumu Türkçe Sözlüğü'nde "hasım olmak" şeklinde, sıfat sözcüğü ise "bir kimsenin görev, ödev, toplumsal veya hukuki bakımdan yeri ve özelliği" şeklinde tanımlanmıştır. (Türk Dil Kurumu-Türkçe Sözlük- 11. Bası-Ankara 2011)

"Sıfat, dava konusu subjektif hak(dava hakkı) ile taraflar arasındaki ilişkidir. Taraf ehliyeti, dava ehliyeti ve davayı takip yetkisi davanın taraflarının kişilikleri ile ilgili olduğu halde, taraf sıfatı (husumet) dava konusu subjektif hakka ilişkindir. Dava dilekçesinde davacı ile davalı olarak gösterilen (nitelendirilen) kişiler, şeklen (biçimsel açısından) o davanın taraflardır. Ancak mahkemenin bu taraflar arasında dava konusu hakkın esası hakkında bir karar verebilmesi için, bu kişilerin gerçekten davacı ve davalı sıfatına sahip olmaları gerekir. Bir davada taraf olarak gösterilen kişiler, taraf ve dava ehliyetine ve davayı takip yetkisine sahip olsalar bile, bu kişilerden birinin o davada gerçekten davacı veya davalı olmak sıfatı yoksa, dava konusu hakkın esasına ilişkin bir karar verilemez. Dava sıfat (husumet) yokluğundan reddedilir." (Prof. Dr. Baki Kuru-Hukuk Muhakemeleri Usulü-Altıncı Baskı-Cilt 1- İstanbul 2011-Sayfa 1157)

Davada sıfat dava şartlarından değildir, çünkü davada sıfat bir usul hukuku konusu değil, doğrudan doğruya maddi hukuk konusudur. Sıfat bir dava şartı olmamasına rağmen, davanın her aşamasında ileri sürülebilir veya mahkemece kendiliğinden (resen) göz önüne alınır. (Prof. Dr. Ejder Yılmaz, Hukuk Muhakemeleri Kanunu Şerhi-Genişletilmiş 2. Baskı-Ankara 2013-Sayfa 557-558) Yargıtay Hukuk Genel Kurulu'nun 04/11/1998 tarih ve 6/757 Esas 793 karar sayılı kararı da aynı yöndedir. Buna göre, "Bir kişinin belli bir davada davalı sıfatına haiz olup olmadığı şeklinde nitelendirilen husumetin ileri sürülme zamanı yasa ile kabul edilen bir ilk itiraz olmadığı gibi davalı tarafından ileri sürülmesi gerekli bir defi de değildir. Davanın her aşamasında ileri sürülmesi mümkün veya mahkemece vakıf olunduğu takdirde resen nazara alınması gerekli hukuki bir durumdur. "

Somut olayda her ne kadar hüküm fıkrasında açıkça yazılmamış ise de dosya kapsamından ve temyiz incelemesine konu mahkeme kararının gerekçesinden davalılar .... ve ... şirketleri yönünden husumet nedeniyle davanın reddine karar verildiği anlaşılmaktadır.

Hüküm tarihinde yürürlükte bulunan Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi'nin 7 nci maddesinin ikinci fıkrası “Davanın dinlenebilmesi için kanunlarda öngörülen ön şartın yerine getirilmemiş olması ve husumet nedeniyle davanın reddine karar verilmesinde, davanın görüldüğü mahkemeye göre Tarifenin ikinci kısmının ikinci bölümünde yazılı miktarları geçmemek üzere üçüncü kısımda yazılı avukatlık ücretine hükmolunur.” hükmünü içermektedir.

Somut olayda davanın, davalılar ... İnş. San. Yat. ve Tur. A.Ş. ve ...yönünden husumet yokluğundan reddine karar verildiğinin anlaşılmasına göre, adı geçen davalılar yararına A.A.Ü.T'nin 7/2 maddesi kapsamında tek ve maktu red vekalet ücreti takdiri yerine yazılı şekilde hem maddi hem de manevi tazminat talepleri açısından ayrı ayrı maktu red vekalet ücretlerine hükmedilmesi hatalı olmuştur.

Ne var ki, bu yanlışlığın giderilmesi yeniden yargılama yapılmasını gerektirmediğinden hüküm bozulmamalı, HMK'nın geçici 3 üncü maddesi delaletiyle HUMK’nun 438/7 nci maddesi gereğince düzeltilerek onanmalıdır.

VI. KARAR
Açıklanan sebeplerle;
Mahkeme kararının hüküm fıkrasının 17, 18 ve 19 numaralı bentlerinin tamamen silinerek yerlerine geçmek üzere;
"17-Davalılar ... İnş. San. Yat. ve Tur. A.Ş. ve ...lehine AAÜT'nin 7/2. Maddesi doğrultusunda takdir edilen maktu 9.200,00 TL red vekalet ücretinin davacılardan alınarak adı geçen davalılara verilmesine,
18-Karar kesinleştiğinde ve talep halinde artan gider avansının talep edene iadesine," ibarelerinin yazılması suretiyle temyiz incelemesine konu mahkeme kararının DÜZELTİLEREK ONANMASINA,

Peşin alınan temyiz karar harcının istek hâlinde davacılara iadesine,

Dosyanın kararı veren Mahkemeye gönderilmesine,

26.03.2024 tarihinde oy birliğiyle karar verildi.