YARGITAY 10. HUKUK DAİRESİ

10. Hukuk Dairesi         2023/13036 E.  ,  2024/255 K.
"İçtihat Metni"MAHKEMESİ :İş Mahkemesi
SAYISI : 2022/177 E., 2023/334 K.
KARAR : Kısmen Kabul

Taraflar arasındaki itibari hizmet süresi tespiti davasında İlk Derece Mahkemesince verilen davanın kabulüne dair kararına karşı süresi içinde davalılar vekilleri tarafından istinaf başvurusunda bulunulması üzerine Bölge Adliye Mahkemesince istinaf başvurularının esastan reddine karar verilmiş; verilen karara karşı davalılar vekillerinin temyiz isteminde bulunması üzerine verilen karar hakkında yapılan temyiz incelemesi sonucunda, Dairece İlk Derece Mahkemesi kararının bozulmasına karar verilmiştir.

İlk Derece Mahkemesince bozmaya uyularak yeniden yapılan yargılama sonucunda; davanın kısmen kabulüne karar verilmiştir.

İlk Derece Mahkemesi kararı taraf vekilleri tarafından temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçelerinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi ... tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:

I. DAVA
Davacı, davalı Türkiye Şeker Fabrikaları A.Ş.’ye ait işyerinde, 01.10.2008 tarihine kadar geçen ve bildirilen çalışmaları için 506 sayılı Kanun'un Ek Madde 5 inci kapsamda itibari hizmet süresi verilmesini talep ve dava etmiştir.
II-CEVAP
Türkiye Şeker Fabrikaları A.Ş. vekili, davacının yaptığı işin itibari hizmet süresi verilebilecek kapsamda bir iş olmadığından dayanağı olmayan davanın reddini savunmuştur.

SGK Başkanlığı vekili, davacı hakkındaki bildirimlerin işveren tarafından yapıldığını, davanın kabulü halinde davaya sebebiyet verilmediğinden aleyhe yargılama giderlerine hükmedilmemesi gerektiğini beyanla davanın reddini savunmuştur.

III. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI
İlk Derece Mahkemesinin 28.01.2020 tarihli ve 2015/800 E., 2020/53 K. sayılı kararı ile davanın kabulüne, davacının 11.03.2002-01.10.2008 tarihleri arasında geçerli olmak üzere davalı işyerindeki kireç ocağı kadrosu ile çalışan, sigorta primi ödenmiş günlerine x 0,25 formulü ile hesaplanan 1624 x 0,25 =406 gün itibari hizmet süresinin davacıya ait sigortalılık süresine itibari hizmet süresi olarak eklenmesi gerektiğinin tespitine karar verilmiştir.

IV.İSTİNAF
A.İstinaf Yoluna Başvuranlar
İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davalılar vekilleri istinaf yoluna başvurmuştur.

B.İstinaf Sebepleri
Türkiye Şeker Fabrikaları A.Ş. vekili, çalışmaların itibari hizmet süresi kapsamında ağır ve yıpratıcı olarak geçmediğini, davanın reddi gerektiğini beyanla istinaf başvurusunda bulunmuştur.

SGK Başkanlığı vekili, davanın reddine karar verilmesi gerekirken kabulüne hükmedilmesinin hatalı olduğunu beyanla istinaf başvurusunda bulunmuştur.

C.Gerekçe ve Sonuç
Bölge Adliye Mahkemesinin 09.12.2021 tarihli ve E.2020/725, K.2021/11921 sayılı kararı ile davalılar vekillerinin istinaf başvurusunun esastan reddine karar verilmiştir.

V. BOZMA VE BOZMADAN SONRAKİ YARGILAMA SÜRECİ
A. Bozma Kararı
1. İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davalılar vekilleri temyiz isteminde bulunmuştur.

2. Dairenin bozma ilamında, davacının kireç ocağında geçen çalışmaları yönünden, işin geçtiği yer şeker fabrikasının kireç ocağı bölümünde itibari hizmet süresi kapsamında bildirimi yapılan sigortalıların bulunup bulunmadığı araştırılarak, varlığı halinde, çalışma ortamı yönünden beyanlarına başvurulması gereği üzerinde durularak, bölümün taşıdığı özellikler ve anılan yasada sayılan fiziksel dış etkenlere maruz kalındığı ve buna bağlı olarak itibari hizmet süresinden yararlanmayı gerektirir işlerden olup olmadığı yönleri incelenip davacının hangi olumsuz dış etkenlere maruz kaldığı hususunda uzman bilirkişilerden rapor alınarak, rapor ve mevcut delillerin birlikte değerlendirilmesiyle varılacak sonuca göre bir karar verilmesi gereğine işaret edilerek karar bozulmuştur.

B. İlk Derece Mahkemesince Bozmaya Uyularak Verilen Karar
İlk Derece Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile davacının 11.03.2002 tarihinden itibaren davalı Türkiye Şeker Fabrikaları A.Ş.'nin Kars Fabrikası işyerinde çalışmaya başladığı, 01.09.2006 tarihine kadar kireç ocağında çalıştığı, daha sonra 01.09.2006-15.12.2015 tarihleri arasında ise şeker ambarında çalıştığı, davacının kireç ocağında çalıştığı 11.03.2002-01.09.2006 tarihleri arasında toplam 1535 gün hizmetinin 506 sayılı Kanun'un ek 5 inci maddesi 4 üncü bendi gereğince itibari hizmet kapsamında olduğu gerekçesi ile davanın kısmen kabulüne, davacı ...'ün 11.03.2002-01.09.2006 tarihleri arasındaki toplam 1535 gün hizmetinin 506 sayılı Kanun'un ek 5 inci maddesi IV üncü bendi gereğince itibari hizmet kapsamında olduğunun ve 384 gün itibari hizmet süresinin sigortalı hizmet süresine eklenmesi gerektiğinin tespitine karar verilmiştir.

VI. TEMYİZ
A. Temyiz Yoluna Başvuranlar
İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde taraf vekilleri temyiz isteminde bulunmuştur.

B. Temyiz Sebepleri
Davacı vekili, davanın süre ve tarih belirtilmeksizin itibari hizmet süresinin tespiti davası olarak açıldığını, davanın kabulüne karar verilmesi gerekirken, kısmen kabulüne karar verilerek aleyhe yargılama giderine hükmedilmesinin usul ve yasaya aykırı olduğunu belirterek temyiz başvurusunda bulunmuştur.

Davalı işveren vekili, kararın eksik araştırma ve inceleme sonucu verildiğini belirterek temyiz başvurusunda bulunmuştur.

Davalı Kurum vekili, kararın eksik araştırma ve inceleme sonucu verildiğini belirterek temyiz başvurusunda bulunmuştur.

C. Gerekçe
1. Uyuşmazlık ve Hukuki Nitelendirme
Dava itibari hizmet süresi tespiti istemine ilişkindir.

2. İlgili Hukuk
İtibari hizmet süresi, ağır ve yıpratıcı işlerde çalışanların erken yıpranmaları nedeniyle daha erken emekli olabilmeleri için kanun koyucu tarafından belirlenmiş erken emeklilik sağlayan düzenlemelerden biridir. İtibari hizmet süresi fiilen olmayan ancak kanun koyucu tarafından verilen imkân nedeniyle varsayılan bir sürenin sigortalılık süresine eklenmesi şeklinde ortaya çıkmaktadır.

Davanın yasal dayanağı olan 506 sayılı Sosyal Sigortalar Kanunun’un Ek 5 inci maddesinin IV üncü bendi, fabrika, atölye, havuz ve depolarda, trafo binalarında çalışan sigortalıların,
1.Çelik, demir ve tunç döküm,
2. Zehirli, boğucu, yakıcı, öldürücü atölye, havuz ve depolarda, trafo binalarında ve patlayıcı gaz, asit, boya işleriyle gaz da çalışanlar, maskesi ile çalışmayı gerektiren işlerde,
3. Patlayıcı maddeler yapılmasında,
4. Kaynak işlerinde çalışanların bu çalışma sürelerinin her tam yılı için 90 gün itibari hizmet süresinin sigortalılık süresi olarak ekleneceğini, kesirlerin hesaplanmasında tam yılın 360 gün olarak alınacağını, fiilen çalışılmış güne eklenecek itibari hizmet günü sayısının bulunmasında (Çalışılan gün sayısı x 0,25) formülünün uygulanacağını düzenlemektedir.

3. Değerlendirme
1. Dosyadaki yazılara, toplanan delillere ve hükmün dayandığı gerektirici sebeplere göre, davalıların tüm temyiz itirazlarının reddi, davacının temyiz itirazlarının kabulü gerekir.

2. İnceleme konusu davada, davacının dava dilekçesiyle ve tüm yargılama aşamasında, diğer davalı işveren yanında geçen ve bildirilen hizmet akdine dayalı çalışmalarından, verilecek gün sayısı veya verilmesi gereken tarih aralığı belirtmeksizin, itibari hizmet süresinin tespitini talep ettiği, Mahkemece, izin günleri düşülerek, kalan süre için hesaplanan hizmet süresine itibari hizmet süresi verildiği ve devamla davanın kabulüne karar verilmesi gerekirken kısmen kabulüne karar verildiği anlaşılmaktadır. Karar eksik araştırma ve incelemeye dayalıdır.

Mahkemece davacının davalı işverene ait şeker fabrikasında ham fabrika bölümlerinden birisi olan kireç ocağında geçen çalışmalarından, bildirilen tüm hizmet süresi için itibari hizmet süresi hesaplanarak hüküm altına alınması gerekirken yazılı şekilde hüküm tesisi usul ve yasaya aykırı olup bozmayı gerektirir.

VII. KARAR
Açıklanan sebeplerle;
Temyiz olunan İlk Derece Mahkemesi kararının yukarıda açıklanan nedenlerle BOZULMASINA,

Aşağıda yazılı temyiz harcının temyiz eden ilgilisine yükletilmesine,

Peşin yatırılan temyiz harcının istek halinde davacıya iadesine,

Dosyanın İlk Derece Mahkemesine gönderilmesine,

18.01.2024 tarihinde oy birliğiyle karar verildi.