YARGITAY 10. HUKUK DAİRESİ

10. Hukuk Dairesi         2023/12041 E.  ,  2023/11022 K.
"İçtihat Metni"MAHKEMESİ : ... Bölge Adliye Mahkemesi 10. Hukuk Dairesi
SAYISI : 2021/1264 E., 2023/33 K.
KARAR : Esastan red
İLK DERECE MAHKEMESİ: ... 16. İş Mahkemesi
SAYISI : 2014/643 E., 2020/236 K.

Taraflar arasındaki hizmet tespiti davasından dolayı yapılan yargılama sonunda İlk Derece Mahkemesince davanın kısmen kabulüne karar verilmiştir.

Kararın davacı ve davalı Kurum vekilleri tarafından istinaf edilmesi üzerine, Bölge Adliye Mahkemesince istinaf başvurularının esastan reddine karar verilmiştir.

Bölge Adliye Mahkemesi kararı davacı ve davalı Kurum vekilleri tarafından temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçesinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi ... tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:

I. DAVA
Davacı vekili, davacının dershane işleten davalı şirket bünyesinde Türkçe ve Türk Dili ve Edebiyatı dersleri öğretmeni görevi ile 15.09.2007 - 15.06.2008 tarihleri arasında kesintisiz olarak çalıştığını, 9 ay çalışmasına rağmen Kuruma 3 ay 8 gün hizmet bildirildiğini, bu bildirimin 07.03.2008 - 15.06.2008 tarihleri arasında yapıldığını, ancak davacının kesintisiz olarak çalıştığını belirterek, davacının 15.09.2007 - 07.03.2008 tarihleri arasında davalı şirket yanında kesintisiz çalıştığının ve bildirilmeyen hizmetlerinin tespitine karar verilmesini talep ve dava etmiştir.

II. CEVAP
1.Davalı şirket vekili cevap dilekçesinde özetle; zamanaşımı itirazında bulunduğunu, ellerinde davacıya ait bir bilgi ve belge olmadığını, davacının iddialarının gerçek dışı olduğunu beyanla, davanın reddini istemiştir.

2.Davalı şirket vekili cevap dilekçesinde özetle; zamanaşımı itirazında bulunduğunu, ellerinde davacıya ait bir bilgi ve belge olmadığını, davacının iddialarının gerçek dışı olduğunu beyanla, davanın reddini istemiştir.

III. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI
İlk Derece Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile tüm dosya kapsamının birlikte değerlendirilmesi sonucunda davanın, davacının 15.09.2007 - 07.03.2008 tarihleri arasında davalı işyerinde sigortalı olarak hizmetinin bulunup bulunmadığının tespitine ilişkin olduğu, davacının talebinin davalı işyeri tarafından bildirim yapılan dönemin öncesine ilişkin ve kesintisiz çalışmaya yönelik olması nedeniyle hak düşürücü sürenin söz konusu olmadığı, tanık beyanları, tanıkların davalı işyerinde çalışma dönemleri, davacıya ait işe giriş bildirgesi ve hizmet cetveli, davalının kanun kapsamında olduğu dönem ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirildiğinde, özellikle bordro tanıkları ... ve ...'un çalışma dönemleri dikkate alındığında davacının 19.09.2007 - 07.03.2008 tarihleri arasında da 1009252.60 sicil sayılı işyerinde prime esas asgari kazanç üzerinden hizmet bulunduğu, fazlaya ilişkin talebin ispat edilemediği kanaatine varılarak, davanın kısmen kabul ve kısmen reddine davacının 1009252 sicil sayılı davalı işyerinde 19.09.2007 - 07.03.2008 tarihleri arasında hizmet akdine dayalı olarak asgari ücretle sürekli ve kesintisiz olarak çalıştığının tespitine, fazlaya ilişkin talebin reddine, karar verilmiştir.

IV. İSTİNAF
A. İstinaf Yoluna Başvuranlar
İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davacı ve davalı Kurum vekilleri istinaf başvurusunda bulunmuştur.

B. İstinaf Sebepleri
1.Davacı vekili istinaf dilekçesinde özetle;
1-Mahkeme kararının usul ve kanuna aykırı olduğu,
2-Mahkemece verilen kararın müvekkil lehine kaldırılması gerektiği,
3-Davanın kabulüne karar verilmesi gerektiği,
4-Davalı işverenin kayıt dışı işçi çalıştırdığı ve çalışmalar ile ilgili bildirimlerin geç ve eksik yapıldığı,
Gerekçeleri ve resen tespit edilecek gerekçelerle kararın kaldırılmasına ve davanın kabulüne karar verilmesini istemiştir.

2.Davalı Kurum vekili istinaf dilekçesinde özetle;
1-Kurumca yapılan işlemlerde kanun ve mevzuat hükümlerine aykırılık bulunmadığı,
2-Kurumca yapılacak herhangi bir işlem olmadığı,
3-Davacı tarafın müvekkil Kuruma iş bu davada davalı olarak husumet yönelmesinin usul ve kanuna aykırı olduğu,

Gerekçeleri ve resen tespit edilecek gerekçelerle kararın kaldırılmasına ve talep doğrultusunda karar verilmesini istemiştir.

C. Gerekçe ve Sonuç
Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile dosyadaki bilgi ve belgelerden, davacı vekili dava dilekçesinde davacının 15.09.2007 - 07.03.2008 tarihleri arası dönemde davacının kesintisiz çalıştığının tespitini talep ettiği, davacı adına davalıya ait işyerinden 07.03.2008 - 15.06.2008 tarihleri arası bildirim yapıldığı, uyuşmazlık konusu dönemde bildirimi olan bordro tanıkları davacının çalıştığı yönünde beyanda bulundukları anlaşılmakla, somut olayda, bordro tanıklarının beyanları ile bildirim başlangıç dönemleri dikkate alınarak verilen kararın yerinde olduğu bu nedenlerle dosya kapsamı, mevcut delil durumu ve ileri sürülen istinaf sebepleri dikkate alındığında mahkemenin vakıa ve hukuki değerlendirmesinde usul ve esas yönünden yasaya aykırılık bulunmadığı anlaşılmakla, istinaf başvurularının esastan reddine karar verilmiştir.

V. TEMYİZ
A. Temyiz Yoluna Başvuranlar
Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davacı ve davalı Kurum vekilleri temyiz isteminde bulunmuştur.

B. Temyiz Sebepleri
1.Davacı vekili temyiz dilekçesinde; istinaf gerekçeleri ile kararın bozulmasını istemiştir.

2.Davalı Kurum vekili temyiz dilekçesinde; istinaf gerekçeleri ile kararın bozulmasını istemiştir.

C. Gerekçe
1. Uyuşmazlık ve Hukuki Nitelendirme
Uyuşmazlık, hizmet tespiti istemine ilişkindir.

2.İlgili Hukuk
1. Hizmet tespitine ilişkin talebin yasal dayanağı 01.10.2008 tarihinde yürürlüğe giren 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu'nun geçiş hükümlerini içeren Geçici 7 nci maddesi gereğince 506 sayılı Kanun'un 79/10 uncu ve 5510 sayılı Kanun'un 86/9 uncu maddeleri olup Anayasal haklar arasında yer alan sosyal güvenliğin yaşama geçirilmesindeki etkisi gözetildiğinde, sigortalı konumunda geçen çalışma sürelerinin saptanmasına ilişkin bu tür davalar kamu düzeni ile ilgili olduğundan özel bir duyarlılıkla ve özenle yürütülmeleri zorunludur. Bu bağlamda, hak kayıplarının ve gerçeğe aykırı sigortalılık süresi edinme durumlarının önlenmesi, temel insan haklarından olan sosyal güvenlik hakkının korunabilmesi için, tarafların gösterdiği kanıtlarla yetinilmeyip gerek görüldüğünde kendiliğinden araştırma yapılarak delil toplanabileceği açıktır.

2. Öte yandan 506 sayılı Kanun'un 79/10 uncu maddesi hükmüne göre; Kuruma bildirilmeyen hizmetlerin sigortalı hizmet olarak değerlendirilmesine ilişkin davanın, tespiti istenen hizmetin geçtiği yılın sonundan başlayarak 5 yıl içinde açılması gerekir. Bu yönde, anılan madde hükmünde yer alan hak düşürücü süre; yönetmelikle tespit edilen belgeleri işveren tarafından verilmeyen veya çalışmaları Kurumca tespit edilemeyen sigortalılar için geçerlidir. Bir başka anlatımla; sigortalıya ilişkin olarak işe giriş bildirgesi, dönem bordrosu gibi yönetmelikte belirtilen belgelerin Kuruma verilmesi ya da çalışmaların Kurumca tespit edilmesi halinde; Kurumca öğrenilen ve sonrasında kesintisiz biçimde devam eden çalışmalar bakımından hak düşürücü sürenin geçtiğinden söz edilemez. Ne var ki; sigortalının Kuruma bildiriminin işe giriş tarihinden sonra yapılması, bir başka ifade ile sigortalının hizmet süresinin başlangıçtaki bir bölümünün Kuruma bildirilmeyerek sonrasının bildirilmesi ve Kuruma bildirimin yapıldığı tarihten önceki çalışmaların, bildirgelerin verildiği tarihi de kapsar biçimde kesintisiz devam etmiş olması halinde, Kuruma bildirilmeyen çalışma süresi yönünden hak düşürücü sürenin hesaplanmasında; bildirim dışı tutulan sürenin sonu değil, kesintisiz olarak geçen çalışmaların sona erdiği yılın sonu başlangıç alınmalıdır.

3.Değerlendirme
İnceleme konusu eldeki davada, davacı 15.09.2007 - 15.06.2008 tarihleri arasında kesintisiz çalıştığının tespitini istemiş; mahkemece davanın kısmen kabulüne karar verilmiş ise de, hüküm eksik inceleme ve hatalı değerlendirmeye dayalıdır.

Somut olayda, davanın 21.03.2014 tarihinde açıldığı, davacı adına ilk işe giriş bildirgesinin 07.03.2008 tarihinde verildiği, bu tarihten önce işveren tarafından herhangi bir bildirimde bulunulmadığı gözetildiğinde, kabul kararı verilen 07.03.2008 öncesi dönemin hak düşürücü süreye uğradığı belirgin olup, anılan dönem yönünden bu hususun değerlendirilmesi gerekirken, yazılı şekilde kabul karar verilmesi isabetsiz olmuştur.

VI. KARAR
Açıklanan sebeplerle,
1. Temyiz olunan, İlk Derece Mahkemesi kararına karşı istinaf başvurusunun esastan reddine ilişkin Bölge Adliye Mahkemesi kararının ORTADAN KALDIRILMASINA,

2. İlk Derece Mahkemesi kararının BOZULMASINA,

3.Temyiz harcının istek halinde ilgilisine iadesine,

Dosyanın İlk Derece Mahkemesine, bozma kararının bir örneğinin kararı veren Bölge Adliye Mahkemesine gönderilmesine,

09.11.2023 tarihinde oy birliğiyle karar verildi